II SA/Wa 70/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska (spr.), WSA Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Anna Żmijewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2004 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2003 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2003 r. nr [...]odmawiającą przyznania w drodze wyjątku renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną, lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS nie stwierdził istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. W ocenie organu, nie można uznać za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty faktu, że od ustania zatrudnienia w dniu [...] marca 1998 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy w grudniu 2002 r., a wiec przez okres 4 lat 9 miesięcy i 26 dni wnioskodawca nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Organ podkreślił, iż we wskazanym okresie wnioskodawca był osobą zdolną do pracy i nie istniały przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Skoro zatem niezdolność do pracy została orzeczona po upływie ponad czterech lat od ostatnio udokumentowanego okresu zatrudnienia, nie można przyjąć, że wnioskodawca nie nabył uprawnień do renty wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem jego zdrowia. Powyższa decyzja została zaskarżona przez I. P. Skarżący podniósł, że posiada jedynie wykształcenie podstawowe, ma chore dziecko i nie mógł po ustaniu zatrudnienia w 1998 r. znaleźć żadnej stałej pracy z powodu wysokiego bezrobocia. Skarżący podkreślił, iż wykazał wiele starań o podjęcie stałej pracy, lecz znajdował jedynie prace dorywcze, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowych charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną, lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. Ma on zatem obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a w szczególności winien z urzędu określić, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego. Organ ma także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 k.p.a. Spoczywa na nim obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego, co wynika z przepisu art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, ż skarżący nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym przez okres ponad 4 lat od daty ustania zatrudnienia, chociaż był w tym czasie zdolny do pracy. Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający rozważył przesłankę mówiącą o szczególnych okolicznościach niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty. Stwierdzić bowiem należy, że skarżący w okresie od [...]maja 1976 r. do [...]marca 1998 r. pracował w zasadzie bez żadnej przerwy i w związku z tym posiada łącznie udowodniony okres składkowy i nieskładkowy 21 lat 9 miesięcy i 10 dni, w tym okres nieskładkowy wynosi jedynie 1 miesiąc i 15 dni. Wprawdzie całkowita niezdolność skarżącego do pracy została orzeczona dopiero w dniu [...] maja 2003 r. a lekarz orzecznik wskazał dzień [...] grudnia 2002 r. jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, to z wniosku skarżącego z dnia 3 lipca 2003 r. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wynika, iż nie mógł już wcześniej pracować, gdyż chorował i stan jego zdrowia nie pozwalał na stałe zatrudnienie. Ta ostatnia okoliczność została całkowicie pominięta przez organ. W toku postępowania administracyjnego nie zbadano także, czy istniały inne, poza złym stanem zdrowia skarżącego, obiektywne przeszkody uniemożliwiające podjęcie przez niego stałego zatrudnienia objętego ubezpieczeniem społecznym. Skarżący twierdzi bowiem, iż także z powodu znacznego bezrobocia w miejscu jego zamieszkania nie mógł podjąć pracy po 1998 roku. Podnoszone przez skarżącego powody braku możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym nie mogą pozostać obojętne dla oceny szczególnych okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy. Reasumując stwierdzić należy, że nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone powody, dla których skarżący nie spełnił wymagań do uzyskania renty, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c p.p.s.a. w związku z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.