II SA/Wa 70/17
WyrokWSA w Warszawie2017-04-12
Skład orzekający: Ewa Marcinkowska, Maria Werpachowska, Piotr Borowiecki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy można przyznać rentę rodzinną w drodze wyjątku osobie, która stała się całkowicie niezdolna do pracy po ukończeniu 25. roku życia, mimo że nie spełnia warunków określonych w art. 68 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych?Ratio decidendi
Sąd uznał, że przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wymaga kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: szczególnych okoliczności, niemożności podjęcia pracy z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Sąd podkreślił, że w przypadku renty rodzinnej stosuje się odpowiednio art. 68 ustawy, który określa krąg osób uprawnionych. Skoro skarżąca stała się całkowicie niezdolna do pracy po ukończeniu 25. roku życia, nie spełnia warunków określonych w art. 68 ust. 1 pkt 3, co wyklucza możliwość przyznania jej renty rodzinnej w drodze wyjątku, nawet jeśli występują szczególne okoliczności.Stan faktyczny
Skarżąca I. S. wniosła o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, wskazując na swoją samotność, brak środków do życia i całkowitą niezdolność do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania świadczenia, argumentując, że całkowita niezdolność do pracy powstała po ukończeniu przez skarżącą 25. roku życia, co wyklucza prawo do renty rodzinnej w trybie zwykłym, a tym samym w drodze wyjątku. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, twierdząc, że wymóg powstania niezdolności do pracy przed 25. rokiem życia nie ma zastosowania w przypadku renty przyznawanej w drodze wyjątku oraz że wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Sędziowie WSA Maria Werpachowska, Piotr Borowiecki, , Protokolant starszy specjalista Małgorzata Plichta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku - oddala skargę -
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] o odmowie przyznania I. S. renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
I. S. wnioskiem z dnia [...] lutego 2016 r. wystąpił do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej matce Z. S. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że odmówiono jej prawa do renty rodzinnej w trybie zwykłym. Wskazała również, że jest osobą samotną, bez środków do życia. Utrzymuje się tylko z zasiłku pielęgnacyjnego. Leczy się, ale nie ma za co wykupić lekarstw. Wskazała także, że po śmierci matki swoją opieką objęła ją siostra, która ma jednak własną rodzinę, dlatego nie chciałaby jej dłużej obciążać finansowo.
W piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r. I. S. wskazała, że wnosi o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu F. S.
W kolejnym piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r. I. S. wyjaśnia, że jej zamiarem było ubieganie się o rentę rodzinną po zmarłym ojcu F. S., a nie po matce Z. S.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Prezes ZUS, powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.) odmówił I. S. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji, organ przytoczył treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.
Prezes ZUS wyjaśnił, że w odniesieniu do renty rodzinnej w drodze wyjątku stosuje się odpowiednie przepisy ww. ustawy, a w szczególności art. 68 zgodnie, z którym renta rodzinna przysługuje dzieciom na czas trwania nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 roku życia. Renta rodzinna przysługuje również dzieciom bez względu na wiek, które stały się całkowicie niezdolne do pracy w wieku przed ukończeniem 16 lat życia, lub stały się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem nauki w szkole przed osiągnięciem 25 roku życia.
Organ podniósł, że w przypadku I. S. sytuacja taka nie występuje, gdyż orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2015 r. została ona uznana za całkowicie niezdolną do pracy od [...] lipca 1969 r., tj. po ukończeniu 25 lat, a zatem całkowita niezdolność do pracy nie powstała w wyżej wymienionych okresach.
Ponadto organ wskazał, że niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku oraz że świadczenie na podstawie art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym. Prezes ZUS podał również, że przy rozpatrywaniu uprawnień do świadczenia w trybie wyjątkowym ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy.
Od decyzji tej I. S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego dołączyła zaświadczenie wystawione przez lekarza psychiatrę, w którym wskazano, że leczy się ona [...] od 1974 r. oraz że kilkukrotnie była hospitalizowana, ostatnio w okresie od [...] lipca 2015 r. do [...] września 2015 r.
Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r.
W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację. Ponownie podniósł, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku konieczne jest łączne spełnienie wszystkich przesłanek, wymienionych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazał także, że przepis ten może być zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach.
Organ zaznaczył, że wnioskodawczyni stała się trwale całkowicie niezdolna do pracy w dniu [...] lipca 1969 r. tj. po ukończeniu 25 roku życia. Z akt sprawy wynika, iż w wieku 16 lat ukończyła szkołę podstawową i dalej nie kontynuowała nauki.
W myśl natomiast art. 68 ust. 3 ww. ustawy dzieci są uprawnione do renty rodzinnej po rodzicach bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem 16 rok użycia lub w czasie kontynuowania nauki w szkole, jednakże w okresie nie dłuższym niż do osiągnięcia 25 rok użycia. Organ wskazał także, że lekarz orzecznik ZUS, po analizie dołączonego do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zaświadczenia lekarskiego, w opinii z dnia [...] czerwca 2016 r. stwierdził, iż ww. dokument medyczny pozostaje bez wpływu na ustaloną datę powstania całkowitej niezdolności do pracy.
Organ wyjaśnił, że w myśl art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie natomiast z art. 14 ust. 3 ww. ustawy podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Ponadto organ podniósł, że jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS i przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu.
Dodatkowo organ stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż niespełnienie przez I. S. warunków do świadczenia w trybie zwykłym nie było spowodowane szczególnymi okolicznościami. Obecna niemożność podjęcia przez nią zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz trudne warunki materialne, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie na podstawie art. 83 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym.
Na powyższą decyzję I. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1.naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji bezzasadne uznanie, że dla przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest konieczne spełnienie warunku w postaci utraty całkowitej zdolności do pracy w chwili pozostawania na utrzymaniu rodziców;
2.naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 oraz art. 107 K.p.a., poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, a w konsekwencji błędne uznanie, iż w sprawie nie zachodzi przesłanka szczególnych okoliczności, powodujących niespełnienie warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r.
W uzasadnieniu skargi podniosła, że powoływany przez organ art. 68 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być zastosowany w niniejszej sprawie, bowiem art. 83 tej ustawy jest w stosunku do niego przepisem szczególnym. W związku z tym wymóg powstania całkowitej niezdolności do pracy przed ukończeniem przez nią 25 roku życia jest pozbawiony podstawy prawnej, gdyż może on być stosowany jedynie w przypadku ubiegania się o przyznanie renty rodzinnej w trybie zwykłym, nie zaś w drodze wyjątku, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie.
Skarżąca podniosła także, że w sprawie zostały spełnione wszystkie pozytywne przesłanki warunkujące otrzymanie przez nią renty w drodze wyjątku, łącznie ze szczególnymi okolicznościami. Szczególne okoliczności polegały na tym, że mimo, iż od dziecka cierpiała na chorobę [...] i było to zauważalne już w szkole podstawowej, to rodzice nie leczyli jej próbując wysyłać ją do prac sezonowych, z którymi sobie nie radziła. W tamtych czasach (lata 60) choroba, na którą cierpi - [...], nie była popularną chorobą i jej rodzice żyli nadzieją, że z biegiem lat "wyrośnie" z tego. Dlatego też tak późno dowiedziała się o swojej całkowitej niezdolności do pracy. Zaznaczyła, że jej jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł.
Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Dodatkowo organ podniósł, że skarżąca od 1979 r. pobierała rentę rodzinną z tytułu niezdolności do pracy, jednak renta ta była jej przyznana bezpodstawnie, pomimo niespełnienia warunków. W związku z tym skarżąca utraciła prawo do renty w 2001 r. W ocenie organu ani fakt utraty nienależnie pobieranego świadczenia, ani też wystąpienie niezdolności do pracy w okresie znacznie po zakończeniu nauki, nie maja charakteru okoliczności szczególnej.
Ponadto Prezes ZUS wskazał, że nie stwierdził, by skarżąca nie była w stanie wykonywać pracy i zapewnić sobie świadczenia samodzielnie w latach 1959-1969, kiedy to, po zakończeniu nauki, była osobą w pełni zdolną do pracy. Podał również, że potwierdzono także, iż nie ma podstaw do ustalenia wcześniejszej, niż lipiec 1969 r. daty powstania u skarżącej niezdolności do pracy.
Organ wskazał także, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2006 r., sygn. akt I UK 85/06, prawo do renty rodzinnej może obejmować tylko tych członków rodziny, co do których ciążył na zmarłym obowiązek ich utrzymania, a którzy nie mieli możliwości samodzielnego przystąpienia do ubezpieczenia. Tym samym skarżąca, który utraciła ojca w wieku 25 lat, nie będąc wówczas osobą od dzieciństwa/okresu kontynuowania nauki niezdolną do pracy i mogąc samodzielnie zapewnić sobie prawo do wszelkich świadczeń, nie może skutecznie ubiegać się o rentę rodzinną. Brak przymiotu członka rodziny uprawnionego do takiej renty powoduje jednocześnie, iż nie jest możliwe przyznanie jej tego świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ swobodne uznanie Prezesa ZUS przy wydawaniu decyzji w tych sprawach nie obejmuje swobodnego manipulowania stanami faktycznymi. Skoro skarżąca w trybie zwykłym nie nabyła prawa do renty rodzinnej ustawowej, nie będąc w dacie śmierci swego ojca małoletnią, uczącą się, to brak tych uprawnień wynika bezpośrednio z przepisów prawa i tym samym, w ocenie organu, nie jest żadną okolicznością szczególną. Organ wyjaśnił, że intencją ustawodawcy przy ustalaniu kręgu uprawnionych do renty rodzinnej było zapewnienie dzieciom zmarłego możliwości ukończenia nauki i usamodzielnienia się, nie zaś zapewnienie środków utrzymania osobom zdolnym w pełni utrzymywać się samodzielnie, dorosłym, którzy ze względu różne okoliczności i wybory życiowe nie wypracowali sobie samodzielnie prawa do świadczeń rentowych. Fakt, że skarżąca była przez długi czas przynajmniej częściowo na utrzymaniu rodziców, nie powoduje zdaniem organu, że jako osoba dorosła i nie legitymująca się całkowitą niezdolnością do pracy, zachowała prawo do pozostawania na utrzymaniu z ich ubezpieczenia po ich zgonie.
Organ zaznaczy, że badał kwestię daty powstania u skarżącej niezdolności do pracy i ustalił, iż nastąpiła ona dopiero po 10 latach po zaprzestaniu przez nią nauki (w wieku 16 lat). Wyjaśnił, że nie stara się przy tym manipulować datą powstania tejże niezdolności, a jest związany datą wskazaną jako jej początek w orzeczeniu komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2015 r. Zdaniem organu należałoby zatem przyjąć, że skarżąca przez 8 lat - od uzyskania pełnoletniości do powstania niezdolności do pracy - mogła pracować. Fakt, iż dopiero niemal 10 lat po zakończeniu przez nią nauki powstała u niej niezdolność do pracy, nie dowodzi, w ocenie Prezesa ZUS, zaistnienia w sprawie jakiejkolwiek okoliczności o charakterze szczególnym.
Postanowieniem z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1501/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę z uwagi na nieuzupełnienie przez skarżącą braków formalnych skargi.
W dniu 15 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał postanowienie, którym przywrócił skarżącej termin do uzupełnienia braków formalnych skargi. Sprawa została ponownie zarejestrowana w Sądzie pod sygnaturą akt II SA/Wa 70/17.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 887), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.
Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Stosownie natomiast do treści art. 68 ust. 1 powołanej ustawy dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:
1) do ukończenia 16 lat;
2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo
3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2.
Powyższy przepis – wbrew twierdzeniu skarżącej – ma zastosowanie w niniejszej sprawie, zaś art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest w stosunku do niego przepisem szczególnym. Sąd w pełni podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 maja 2000 r. o sygn. akt II SA 2524/99 (LEX nr 55029), w którym stwierdzono, że względem renty rodzinnej przyznawanej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stosuje się odpowiednio art. 68 ust. 1 pkt 1 – 3 i ust. 2 tej ustawy.
Z art. 83 ust. 1 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że pozostały po ubezpieczonym członek rodziny może ubiegać się o przyznanie renty rodzinnej w tym trybie jeżeli wykaże, że wskutek szczególnych okoliczności nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty rodzinnej w trybie zwykłym. Dla oceny tej przesłanki niezbędne jest zatem odwołanie się do przesłanek uzyskania prawa do renty rodzinnej w trybie zwykłym, w tym także do art. 68 ust. 1 tej ustawy, który określa krąg osób uprawnionych do renty rodzinnej.
Biorąc zatem pod uwagę wiek skarżącej, przyznanie jej renty rodzinnej w drodze wyjątku możliwe byłoby jedynie w sytuacji, gdyby stała się całkowicie niezdolna do pracy w okresie do ukończenia 16 lat życia albo do ukończenia nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżąca w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy, stwierdzonej orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2015 r., miała ukończone 25 lat. Mając zatem na uwadze treść art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, należy stwierdzić, że okoliczność ta eliminuje skarżącą z grona osób uprawnionych do renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Należy przy tym zaznaczyć, że zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 ww. ustawy orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Samo przeświadczenie skarżącej, że była niezdolna do pracy z uwagi na chorobę psychiczną już od urodzenia nie jest w tej sytuacji wystarczające. Prezes ZUS rozpatrując wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku zobowiązany był bowiem, w zakresie ustalenia daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, oprzeć się na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS lub orzeczeniu komisji lekarskiej ZUS. Skoro zatem w niniejszej sprawie komisja lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia [...] lutego 2015 r. stwierdziła, że skarżąca stała się całkowicie niezdolna do pracy dopiero po ukończeniu 25 lat życia to ustalenie to było wiążące dla Prezesa ZUS.
Opisane wyżej okoliczności mają kluczowy w sprawie charakter i powodują, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu.
Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji zdrowotnej i bytowej skarżącej, jednak w takim stanie rzeczy wydane w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione. Jakkolwiek uznaniowość w sprawach dotyczących przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie może być wyrazem dowolności organu w podejmowaniu decyzji, to jednak Sąd nie stwierdził przekroczenia granic uznania administracyjnego i nie stwierdził naruszeń prawa, zarówno materialnego, jak i procesowego, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2016 r. odpowiadają prawu.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło