II SA/Wa 704/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Joanna Kube (spr.) Sędzia WSA - Adam Lipiński Asesor WSA - Przemysław Szustakiewicz Protokolant: - Michał Sulkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2006 r. sprawy ze skargi E. B. - przedstawiciela ustawowego małoletnich dzieci K. i M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Sygn. akt II SA/Wa 704 /06 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. B. - przedstawiciela ustawowego małoletnich dzieci K. i M. P. od decyzji z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku wydanej na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Podał również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególne okoliczności, o których mowa w tym przepisie odnosi się do tej osoby. W toku sprawy ustalono, że ojciec dzieci A. P., zmarł w dniu [...] sierpnia 2005 r. w wieku 54 lat. Udowodniony okres ubezpieczenia to 28 lat, 2 miesiące i 3 dni. W ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem zmarły przepracował 3 lata, 8 miesięcy i 5 dni. W wykonywaniu zatrudnienia wystąpiła nieuzasadniona przerwa w zatrudnieniu w latach 1999 - 2001. Od ostatniego okresu składkowego do dnia zgonu upłynęło 3 lata, 7 miesięcy i 26 dni. Organ uznał, że A. P. był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, ponieważ wobec niego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Zdaniem organu, fakt ten daje podstawę do uznania, że nie istniały szczególne okoliczności uniemożliwiające kontynuowanie przez niego zatrudnienia i nabycie uprawnień do świadczeń ustawowych. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych podlegała ocenie organu, lecz nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Odnośnie faktu pozostawania przez ojca dzieci osobą bezrobotną i mającej z tym związek sytuacji na rynku pracy, wskazano, że nie są to okoliczności szczególne w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...). Według Prezesa ZUS, okolicznością szczególną nie jest także orzeczenie o stopniu niepełnoprawności, ponieważ w sprawie stanu zdrowia ojca dzieci wydane zostało w dniu [...] lipca 2002 r. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o zdolności do pracy. W skardze do Sądu E. B. kwestionując zaskarżoną decyzję wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...) i przepisów prawa procesowego mających wpływ na wynik sprawy. Podniosła, że organ nie uwzględnił przy rozstrzyganiu sprawy faktu, że ojciec dzieci był osobą bezrobotną oraz niepełnosprawnym. Zwróciła uwagę, że zmarły ojciec dzieci miał ponad 28 letni staż pracy, a okres pozostawania bez pracy przypada na koniec życia, kiedy to był w złym stanie zdrowia i pozostawał bezrobotnym. Wnosząca skargę podała, że organ nie uwzględnił także faktu, że ubezpieczony nieznacznie tylko nie dotrzymał warunków uzyskania świadczenia ustawowego. Wnosząca skargę poinformowała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes ZUS jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, 8, 9 oraz 107 § 3 kpa) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Okolicznością wymagającą ponownej wnikliwej oceny organu winny być podawane przez wnioskodawcę przyczyny niedopełnienia przez ubezpieczonego warunków uzyskania świadczeń emerytalno - rentowych z punktu widzenia okoliczności szczególnych, o których mowa w art. 83 powoływanej ustawy. Za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa ZUS o braku po stronie ojca dzieci szczególnych okoliczności nienabycia ustawowych uprawnień do renty. E. B. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedstawiła dowody rejestracji ojca dzieci w charakterze bezrobotnego. Wyjaśniła, że nie było dla niego żadnych ofert pracy. Wskazała na kłopoty ze zdrowiem, które powodowały, że nie każdą pracę mógł podjąć. Problemy te potwierdza orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2004 r. Wykazywała, że A. P. od [...] lutego do [...] lutego 2001 r., od [...] lutego do [...] marca 2001 r. i od [...] maja do [...] czerwca 2001 r. miał umowy zlecenia zawarte z Gminą K. na wykonywanie prac porządkowych na terenie Sołectwa C. Wskazała, że także w okresie od [...] września do [...] listopada 2001 r. zawarł umowę o pracę z Zastępcą Wójta Gminy K. Podawane wyżej fakty, biorąc pod uwagę długość i przebieg okresu ubezpieczenia, mogą świadczyć, że ubezpieczony nie uchylał się od pracy i gdy tylko zaproponowano mu pracę to ją podejmował. Zdaniem Sądu, obiektywnie istniejąca sytuacja na rynku pracy w miejscu zamieszkania ojca dzieci i jego rejestracja w charakterze bezrobotnego, skorelowana z problemami zdrowotnymi, które mimo braku orzeczenia o całkowitej czy też częściowej niezdolności do pracy, niewątpliwie posiadał, a które w istotny sposób obniżały zdolność do wykonywania przez niego pracy, mogła stanowić szczególną przyczynę, która uniemożliwiła mu wypracowanie odpowiednio dłuższego stażu ubezpieczeniowego i przyznanie renty na zasadach ogólnych. W każdym bądź razie okoliczności te powinny być szczegółowo zbadane i wyjaśnione przez organ. W świetle orzecznictwa sądowo-administracyjnego dotyczącego stosowania art. 83 ust. 1 powoływanej ustawy nie jest wykluczone uznanie bezrobocia jako szczególnej okoliczności o jakiej mowa w tym przepisie. Należy zwrócić uwagę, że pogląd ten również podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt OSK 807/05. Dokonanie ponownej oceny przedmiotowej sprawy ma istotne znaczenie także z punktu widzenia uchwały Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt I UZP LEX nr 175150 zawierającej tezę, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący, co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Biorąc to wszystko pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy. Zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, przysługuje skarżącemu od organu w wypadku uwzględnienia skargi. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e tej ustawy skarżąca jest zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Z akt sądowych sprawy nie wynika zaś, aby skarżąca poniosła koszty postępowania, o których mowa w art. 205 § 1 powołanej ustawy, co w konsekwencji skutkuje nieuwzględnieniem przez Sąd wniosku o zasądzenie kosztów.