II SA/Wa 705/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska - Jung (spr.), Sędziowie Andrzej Góraj, Janusz Walawski, Protokolant Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2010 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.), którą odmówił M. W. przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podał, że z akt rentowych wynika, iż skarżący na przestrzeni 49 lat życia posiadał udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące jedynie 14 lat 6 miesięcy i [...] dni. Po przeprowadzeniu postępowania orzeczniczego lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] lutego 2010 r. orzekł, iż skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy od dnia [...] lipca 2003 r. zatem powyższy okres ubezpieczenia jest nieadekwatny do jego wieku wynoszącego na dzień ustalenia całkowitej niezdolności do pracy 43 lata. Organ wskazał, iż w ubezpieczeniu M. W. występuję ponad 6 letnia przerwa od ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych w dniu [...] marca 1997 r. do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy od [...] lipca 2003 r., w czasie której nie podejmował on zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ani ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Z akt sprawy nie wynika aby skarżący w tym okresie nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była w stosunku do skarżącego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podał tak, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż jego łączne okresy składkowe i nieskładkowe wynoszą 22 lata i 8 miesięcy, jest całkowicie niezdolny do pracy od 2003 r. jednakże z wcześniejszych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności wynika, iż niepełnosprawność datuje się od 2001 r.. Zdaniem skarżącego przerwa w ubezpieczeniu trwała tylko 3 lata od 1997 r. do 2000 r., bowiem już w tym okresie zaczęły się początki jego choroby. Podniósł, iż nie zarejestrował się w tym czasie w Urzędzie Pracy, był bowiem zniechęcony brakiem pracy i swoim stanem zdrowia. Jednak już od [...] lipca 2000 r. do [...] czerwca 2002 r. i dalej od [...] lipca 2003 r. do [...] grudnia 2003 r. był zarejestrowany jako bezrobotny. Skarżący wskazuje, iż w tym okresie czasu dużo chorował i ten stan rzeczy trwa do chwili obecnej, a decyzję Prezesa ZUS o odmowie przyznania renty uważa za krzywdzącą. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie przedstawiając swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Odnosząc się do podnoszonego przez skarżącego zarzutu dotyczącego okresów ubezpieczenia wskazał, iż skarżący nie może do swojego ubezpieczenia zaliczyć ani okresu przebywania "na bezrobociu" bez prawa do zasiłku ani "opieki socjalnej", ponieważ okresy te nie są ani okresami składkowymi ani nieskładkowymi i nie podlegają zaliczeniu do stażu ubezpieczeniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wydanie decyzji administracyjnej z naruszeniem wymogów procesowych powoduje różne skutki w zależności od rodzaju tych naruszeń. Art. 145 Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.), określa w jakich sytuacjach decyzje podlegają uchyleniu. Zgodnie zaś z art. 134 p.p.s.a. sąd, rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zasadności skargi, Sąd doszedł do przekonania, że zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie maja niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Szczególnie istotnym dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku, jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Wynika to wyraźnie z art. 124 ww. ustawy, zgodnie z którym w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 7 k.p.a., zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, a niezdolność ta powstała od dnia [...] lipca 2003 r.. Nie budzi również wątpliwości, że sytuacja materialna skarżącego jest bardzo trudna, a rodzina nie ma niezbędnych środków utrzymania. Oznacza to, że obowiązkiem organu było ustalenie, czy skarżący nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności. Żaden przepis cytowanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności". W orzecznictwie – co do zasady – przyjmuje się, że jako okoliczność szczególną, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy, należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zdarzenie to musi mieć taki szczególny charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę. Niemniej jednak wystąpienie "szczególnych okoliczności" powinno być stwierdzone indywidualnie, w odniesieniu do każdego przypadku. Art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie można interpretować, tak jak czyni to organ, że jedynie stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby, ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej mogą być bardzo różne, toteż należy interpretować je tylko w kategoriach danej sprawy. W rozpoznawanej sprawie organ odnotował, że w zatrudnieniu skarżącego wystąpiła ponad 6 letnia przerwa w zatrudnieniu której nie można uznać za szczególną okoliczność uniemożliwiającą nabycie prawa do renty. Trzeba jednak, zdaniem Sądu, ustalić, czy faktycznie taka sytuacja miała miejsce, bowiem jak to wskazuje skarżący jego problemy zdrowotne istniały już znacznej wcześniej (co najmniej od 2000 r.). Ten stan rzeczy potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności w P. z dnia [...] listopada 2003 r. , [...] grudnia 2004 r., [...] lutego 2006 r., [...] marca 2008 r. z których wynika, iż skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a niepełnosprawność datuje się od 2001 r. Wskazać również należy, iż skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, iż poważne problemy ze zdrowiem miał już od 1994 r. kiedy to po raz pierwszy występował o rentę wskazując, iż na te okoliczność posiada pismo ZUS z [...] grudnia 1994 r. Wskazywał również na niemożliwość podjęcia pracy z uwagi na brak wykształcenia i możliwość podjęcia tylko ciężkiej pracy fizycznej do której z uwagi na stan zdrowia się, jak twierdzi, nie nadawał. W rozpoznawanej sprawie skarżący był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Organ winien więc ustalić, na podstawie kart aktywności zawodowej bezrobotnego, czy brak było dla niego odpowiednich ofert pracy jak również rozważyć, czy stan zdrowia skarżącego w sytuacji istniejącego bezrobocia nie miał wpływu na aktywność zawodową skarżącego, jego gotowość do pracy oraz atrakcyjność dla potencjalnych pracodawców. Rozpoznając sprawę ponownie, organ winien rozważyć wskazane powyżej okoliczności pod kątem spełniania brakującej przesłanki szczególnych okoliczności, warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Biorąc pod uwagę przytoczone powyżej okoliczności, Sąd uznał, że organ nie zgromadził w sprawie pełnego materiału dowodowego i nie wyjaśnił jej w sposób wymagany przez art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie kwestii wykonalności decyzji zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a.