II SA/Wa 71/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska (spr.) WSA Eugeniusz Wasilewski Protokolant Anna Żmijewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2004 r. sprawy ze skargi A.T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2003 r. odmawiającą przyznania A. T. w drodze wyjątku emerytury z tytułu sprawowania opieki nad chorą siostrą. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Wnioskodawca, jak to wynika z akt rentowych, nie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy oraz nie osiągnął wieku emerytalnego wynoszącego dla mężczyzn 65 lat. Ponadto organ podniósł, iż świadczenia wymienione w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obejmują emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek dla sieroty zupełnej do renty rodzinnej. Regulacją tą nie jest zatem, zdaniem organu, objęta wcześniejsza emerytura z tytułu opieki nad dzieckiem specjalnej troski uregulowana w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149). Powyższa decyzja została zaskarżona przez A. T.. Skarżący podniósł, iż przez cały czas od chwili śmierci rodziców był faktycznym opiekunem chorej siostry Z.T.. Opiekę tę sprawował również przed dniem 31 grudnia 1998 r., jako że Z.T. mieszkała z nim i z jego rodziną. Prawnym zaś opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionej Z. T. został ustanowiony w dniu [...] czerwca 2001 r. przez Sąd Rejonowy w G., sygn. akt [...] Skarżący podnosi także, iż od 1986 r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, a jego łączny staż pracy, obejmujący również okres prowadzenia działalności gospodarczej, wynosi ponad 30 lat. W regionie zamieszkałym przez skarżącego panuje od wielu lat bardzo wysokie bezrobocie, co powoduje brak możliwości otrzymania jakiejkolwiek pracy. Z tego też powodu, jak podkreśla skarżący, prowadził on w latach 1986-2001 działalność gospodarczą. Skarżący wskazuje ponadto, iż ustawodawca uprzywilejował osoby pozostające w stosunku pracy w porównaniu do osób prowadzących działalność gospodarczą, co jego zdaniem, narusza konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa. W skardze podkreślono także, iż Z. T. cierpi na Zespół Downa, jej stan zdrowia stale się pogarsza. W związku z tym wymaga osobistej opieki skarżącego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż skarżący nie jest całkowicie niezdolny do pracy, zaś konieczność sprawowania opieki nad osobą najbliższą nie została włączona do przesłanek zawartych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powodujących niezdolność do pracy. Organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia w tym trybie. Skarżący, jak to wynika z akt sprawy, nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, bowiem nie zostało w stosunku do niego wydane, stosownie do art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, orzeczenie lekarza orzecznika o całkowitej niezdolności do pracy. Skarżący nie osiągnął również wieku emerytalnego wynoszącego dla mężczyzn 65 lat. Podnoszony przez skarżącego zarzut braku możliwości podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad chorą siostrą, w świetle omawianego przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie może zostać uwzględniony, bowiem przepis ten jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy lub działalności gospodarczej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te winny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Pozostałe podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczące chwili rozpoczęcia faktycznej opieki nad chorą siostrą, prawnych możliwości zakwalifikowania okresu prowadzonej przez niego w latach 1986-2001 działalności gospodarczej do czasu pozostawania w stosunku pracy, niekonstytucyjności przepisów cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i mogły być (i były, jak to wynika z załączonej do akt sprawy apelacji) podnoszone w toku postępowania sądowego wszczętego wskutek wniesienia przez skarżącego odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. z dnia [...] lipca 2001 r. w przedmiocie wcześniejszej emerytury. Na marginesie sprawy dodać należy, iż Sąd Apelacyjny w K. Wydział III Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] maja 2002 r., sygn. akt [...] nie podzielił tych zarzutów i oddalił apelację A.T. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] października 2001 r., sygn. akt [...]. Reasumując, stwierdzić należy, iż skarżący nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy lub prowadzenia działalności objętej ubezpieczeniem ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, o której mowa w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z tego też powodu odmowna decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie narusza prawa. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalono.