II SA/Wa 710/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras Adam Lipiński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2015 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - uchyla zaskarżoną decyzję w całości - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2015 r., działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r., odmawiającą przyznania Z. D. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zainteresowany nie spełnia obligatoryjnych przesłanek skutkujących, zgodnie z treścią art. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) przyznaniem świadczenia - to jest braku przesłanki istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym oraz braku przesłanki niezbędnych środków utrzymania. W tym zakresie organ ustalił, co następuje. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] października 2014 r. uznał Z. D. za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] września 2014 r. do dnia [...] października 2015 r. Z dokumentacji rentowej wynika, że na przestrzeni 47 lat życia udokumentowano okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące (przy zaliczaniu okresów nieskładkowych do 1/3) łącznie 13 lat, 7 miesięcy i 21 dni. W 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o przyznanie świadczenia na zasadach ogólnych i w 10-leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – zainteresowany udowodnił 2 lata, 5 miesięcy, 8 dni tych okresów. Od dnia 28 sierpnia 1993 r. do dnia 1 września 1994 r., od dnia 1 grudnia 1995 r. do dnia 16 lutego 1998 r., od dnia 15 stycznia 1999 r. do dnia 5 sierpnia 2002 r., od dnia 16 czerwca 2004 r. do dnia 1 listopada 2007 r. i od dnia 25 września 2012 r. do dnia [...] września 2014 r. - tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy - wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Nie wykazano, aby istniały okoliczności usprawiedliwiające (zwłaszcza dotyczące stanu zdrowia) niemożność kontynuowania zatrudnienia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przerwy w zatrudnieniu zainteresowany usprawiedliwiał sprawowaniem opieki nad dziećmi. Oddział ZUS doliczył okres opieki nad dziećmi od dnia [...] grudnia 2002 r. do dnia [...] czerwca 2004 r. Nie uwzględniono jednak okresu na wychowanie dzieci od dnia [...] czerwca 2004 r. do dnia [...] października 2007 r., ponieważ syn B. dnia [...] czerwca 2004 r. ukończył 4 lata. W ocenie organu, zgodnie z art. 7 pkt 5 lit. a) okresem nieskładkowym jest okres niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem w wieku do 4 lat - w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie - bez względu na liczbę dzieci - do 6 lat. W tych więc tylko granicach można uznać za uzasadnione wliczanie okresów sprawowania opieki nad dzieckiem do okresów, od których zależy prawo do renty. Poświęcenie się opiece nad członkiem rodziny nie jest okolicznością niezależną od woli osoby ubezpieczonej, lecz jej wyborem i dokonując takiego wyboru powinna ona liczyć się z jego konsekwencjami. Tak więc umieszczona w art. 83 ustawy przesłanka niezdolności do pracy nie jest ziszczona w sytuacji niemożności podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Obecna niemożność podjęcia przez Z. D. zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz podnoszone przez zainteresowanego trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. D. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż w latach 90 ubiegłego wieku było wysokie bezrobocie i trudno było znaleźć pracę, zwłaszcza na prowincji. Podkreślił, iż w latach 2000-2007 sprawował opiekę nad dziećmi, bo żona pracowała w latach 2000-2002 i nie było innej możliwości opieki nad dziećmi. Podał, iż w wieku 40 lat przeszedł pierwszy zawał, wykryto ostre zapalenie wieńcowe i nasilająca się miażdżycę, od 2008 r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Powyższe choroby utrudniały znalezienie pracy, gdyż lekarze medycyny pracy, po zapoznaniu się z dokumentacją lekarską, odmawiali dopuszczenia go do pracy, mówili, że powinien starać się o pracę w zakładach pracy chronionej, a takich zakładów jest mało. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, iż w sprawie nie ma znaczenia moment, w jakim rozpoczęła się choroba skarżącego - ponieważ sam fakt zaistnienia choroby nie jest tożsamy z powstaniem niezdolności do pracy. Niezdolność do pracy istnieje u skarżącego dopiero od września 2014 r. i wcześniej jego stan zdrowia nie stanowił bezwzględnej przeszkody w zatrudnieniu. Jednak nawet biorąc pod uwagę tę argumentację i uznając, iż już w latach 2008-2014 skarżący ze względu na stan zdrowia nie był w stanie w pełni konkurować na rynku pracy, należy wskazać, że nie ma żadnych dowodów, że w ogóle na rynku tym konkurować się starał. Łączne okresy jego rejestracji jako bezrobotnego to 2 lata, żadnych innych dowodów na poszukiwanie zatrudnienia, podniesienie kwalifikacji zawodowych, w ogóle starania o legalną pracę nie przedstawiono. Ponadto z pewnością nie można wiązać przerw w ubezpieczeniu skarżącego przed 2008 r. z jego stanem zdrowia - a już poczynając od początku lat 90-tych skarżący pracował z licznymi, długotrwałymi i niczym nieuzasadnionymi przerwami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Treść powyższego przepisu nakłada na organ dokładne zbadanie sprawy, zwłaszcza w zakresie oceny zdolności zainteresowanego do pracy oraz oceny, czy posiada on niezbędne środki utrzymania. W tym zakresie organ powinien poczynić dokładne ustalenia, oparte na konkretnym materiale faktycznym. Na organie ciąży obowiązek ustosunkowania się do twierdzeń zainteresowanego, zwłaszcza wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ciąży obowiązek przeprowadzenia w miarę swoich możliwości postępowania dowodowego w zakresie wskazanych przez zainteresowanego twierdzeń. Zasad tych Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie dochował. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] kwietnia 2015 r., zwanym przez skarżącego odwołaniem, Z. D. wskazywał, że w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia był bezrobotnym nie z wyboru, lecz wskutek przemian ustrojowych jakie zachodziły w naszym kraju; zakłady upadały i nie tylko on miał problemy z pracą. Podniósł, że jego choroba rozpoczęła się w marcu 2008 r., a od dnia [...] czerwca 2008 r. uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i nie mógł podjąć pracy na otwartym rynku pracy, a tylko w zakładach pracy chronionej, których w jego powiecie i okolicy nie ma. Wskazał, iż pracy szukał w korporacjach takich jak Tesco, AVON, Agencja Ochrony Mienia S., K. i innych. Wszędzie nie przechodził badań lekarza medycyny pracy. Gdy pracował w Zakładzie Masarskim [...] jako dozorca, zasłabł podczas zamiatania terenu i pracodawca wysłał go na 4 dni urlopu, a gdy wrócił, przygotowane już było wypowiedzenie w trybie szczególnych okoliczności. W wyżej wymienionych okolicznościach trudno było mu przepracować 5 lat w ostatnim dziesięcioleciu, a przecież rok przebywał na zasiłku rehabilitacyjnym, gdy przechodził kolejne zabiegi wstawienia stentów. Przez rok po zabiegu brał lek [...], po którym bez przyczyny pękały naczynia krwionośne. Wskazał, iż w dokumentacji medycznej powinna znajdować się opinia lekarza kardiologa Instytutu w [...], prowadzącego skarżącego, o pogarszającym się stanie zdrowia i również w opinii konsultanta ZUS specjalisty kardiologa, który przewidywał ryzyko progresji zmian miażdżycowych. Tymczasem w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2015 r., w zakresie ustosunkowania się do powyższych zarzutów wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazuje jedynie na niepodnoszone w tym piśmie skarżącego zagadnienia opieki nad dziećmi i w ogóle abstrahuje od treści powyższych zarzutów. W niewielkiej części do tych zarzutów i to w sposób bardzo ogólny nawiązuje organ w odpowiedzi na skargę, jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie rozpatruje sprawy pod kątem odpowiedzi na skargę (zresztą nie wyjaśnia ona istoty sprawy i nie odnosi się do wszystkich zagadnień wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), ale bada prawidłowość postępowania administracyjnego, zwłaszcza w aspekcie wyjaśnienia wszystkich podnoszonych przez zainteresowanego okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ocenę istnienia przesłanek wskazanych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albo o braku ich istnienia. W niniejszej sprawie w ogóle nie zbadano, czy przebieg choroby skarżącego ograniczał (a jeżeli tak, to w jaki sposób i od jakiego czasu) jego zdolność do pracy w okresie poprzedzającym stan całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie okoliczność ta jest istotna dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, nadto, iż była ona podnoszona przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego. Wskazać tu należy, iż skarżący w swoich pismach utrzymuje, iż jego stan zdrowia już dużo wcześniej nie pozwalał mu podjąć zwykłej pracy, bo nie był do niej dopuszczany przez lekarzy medycyny pracy – należało zatem zbadać tę okoliczność, zobowiązując uprzednio skarżącego do dokładnego wskazania, na jakie badania wykonywane przez lekarzy medycyny pracy się powołuje i włączyć te badania (kserokopie) do dokumentów niniejszej sprawy, w celu zbadania, czy przebieg choroby skarżącego ograniczał jego zdolność do pracy w okresie poprzedzającym stan całkowitej niezdolności do pracy i oceny czy w okolicach zamieszkania skarżącego istniały zakłady pracy, w których, przy swoim schorzeniu, mógłby pracować. Należy również zbadać, jak kształtował się rynek pracy w miejscu zamieszkania skarżącego oraz w miejscowościach pobliskich, w aspekcie twierdzeń skarżącego o niemożności znalezienia pracy. Wyjaśnienia wymaga także podnoszona już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczność przyjmowania przez skarżącego leku o nazwie "[...]", w kontekście, czy lek ten ograniczał możliwości pracy skarżącego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie takie niestaranne działanie organu w powyżej opisanym zakresie, czyni mało wiarygodne i co najmniej przedwczesne ustalenia organu w materii oceny istnienia obiektywnych przyczyn warunkujących niemożność wypracowania przez skarżącego odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego. Powyższe uchybienia naruszają zasady określone w przepisach art. 7, art. 8, art.12 § 1, art. 77, art. 107 § 3 Kpa. Uchybienia te mogą mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem dotyczą istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, które powinny być wyjaśnione w sposób jednoznaczny. Z tych przyczyn zaskarżoną decyzję należało uchylić, bowiem niedopuszczalne jest abstrahowanie organu od wniosków składanych przez zainteresowanego w postępowaniu administracyjnym i takie działanie nie może być akceptowane w państwie prawa. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpatrując wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, wyjaśni w sposób niebudzący wątpliwości wszystkie wskazane wyżej zagadnienia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i 145 § 1 pkt 1 c) przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.