II SA/Wa 723/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.) Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak Sędzia WSA Janusz Walawski Protokolant Referent – stażysta Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi L.K. – przedstawiciela ustawowego małoletnich: J., M. i S. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. po rozpatrzeniu wniosku L. K. z dnia [...] czerwca 2010 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci: [...], decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. L. K. zwróciła się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2011 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie. W toku postępowania ustalono, że renta rodzinna w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci nie może być przyznana, ponieważ w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności. Organ wskazał, iż z dokumentacji rentowej wynika, że udowodniony okres składkowy i nieskładkowy ojca dzieci wynosi łącznie 5 lat, 10 miesięcy i 19 dni. W 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy ojciec dzieci na wymagane 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udowodnił tylko 1 rok i 2 dni tych okresów. Ponadto w okresie od [...] kwietnia 1994 r. do [...] sierpnia 1995 r., od [...] lipca 1998 r. do [...] czerwca 2002 r., od [...] grudnia 2003 r. do [...] lipca 2006 r., od [...] sierpnia 2006 r. do [...] stycznia 2008 r., od [...] kwietnia 2008 r. do [...] sierpnia 2009 r., tj. przez ponad 10 lat, ojciec dzieci nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Jednocześnie podkreślono, iż z akt sprawy nie wynika, aby ojciec dzieci we wykazanym okresie nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, albowiem w ww. przerwach nie była wobec niego ustalona całkowita niezdolność do pracy, a tym samym brak było przeciwwskazań, które uniemożliwiałyby mu kontynuowanie zatrudnienia w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z wniosku wnioskodawczyni z dnia [...] stycznia 2011 r. wynikało, że przerwy w ubezpieczeniu ojca dzieci spowodowane były brakiem możliwości znalezienia przez niego zatrudnienia z powodu trudnej sytuacji na rynku pracy oraz podejmowaniem zatrudnienia bez ubezpieczenia. Prezes ZUS wskazał, że choć przy ocenie szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, problemy ze znalezieniem pracy są brane pod uwagę, jednak trudności w znalezieniu pracy w rozpoznawanej sprawie nie oznaczały niemożności jej podjęcia, gdyż nie wiązały się ani z wiekiem, ani z niezdolnością do pracy. Jak podkreślił organ odwoławczy, szczególne okoliczności, które wymienia art. 83 ww. ustawy, muszą być niezależne od woli ubezpieczonego, którego dotyczą. Świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłaszania ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmuje takie zatrudnienie, świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Fakt ten nie może być uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe, niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnych z art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Prezes ZUS wyjaśnił dodatkowo, że wprawdzie sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna, jednak nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych . Pismem z dnia 15 marca 2011 r. L. K. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...]. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że ojciec dzieci gotów był na podjęcie jakiejkolwiek pracy, która pozwalałaby na utrzymanie rodziny, jednak wysokie bezrobocie oraz choroba alkoholowa, z jaką się borykał, w dużym stopniu utrudniały mu znalezienie legalnej pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza ona prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i czy dokonał jego właściwej oceny przez pryzmat przepisów prawa. W myśl art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego podstawę wydania skarżonej decyzji, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek o przyznanie w drodze wyjątku renty na dzieci zmarłego, było więc przede wszystkim ustalenie długości okresu czasu, w jakim zmarły objęty był ubezpieczeniem. Omawiane świadczenie stanowi bowiem pochodną składek wypracowanych przez osobę ubezpieczoną. W sytuacji, gdy okres ubezpieczenia byłby nieadekwatny do wieku zmarłego, organ winien poczynić ustalenia, co do istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły zmarłemu wypracowania odpowiednio długiego okresu objętego ubezpieczeniem. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ prawidłowo przyjął, iż okres życia ojca dzieci, objęty ubezpieczeniem, jest niewspółmiernie krótki w stosunku do jego wieku w chwili śmierci. Niecałe sześć lat ubezpieczenia, w odniesieniu do trzydziestu sześciu lat życia, nie stanowi bowiem nawet połowy okresu, w jakim zmarły spełniał ustawowe kryteria dla osoby zdolnej do zatrudnienia i w konsekwencji ubezpieczenia. Wobec powyższego, uwzględnienie wniosku przez organ stanowiłoby rażące naruszenie przepisów prawa. Rozstrzygnięcie takie jawiłoby się też jako oczywiście niesprawiedliwe wobec osób, które swoją wieloletnią pracą wypracowały środki tworzące Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie tutejszego Sądu organ poprawnie też przyjął, iż w sprawie nie występowały szczególne okoliczności uzasadniające brak wypracowania przez zmarłego, odpowiednio długiego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Za taką okoliczność nie może bowiem być uznana wiedza powszechna o trudnościach ze znalezieniem pracy. Samo bezrobocie panujące na rynku pracy, aczkolwiek stanowiące przesłankę niezależną od zmarłego, nie stanowi okoliczności wyjątkowej w realiach gospodarki wolnorynkowej. Nadto podkreślenia wymaga okoliczność, iż, jak ustalił organ, sama wnioskodawczyni przyznała, iż trudności ze znalezieniem pracy przez zmarłego spowodowane były m.in. jego chorobą alkoholową i powtarzającymi się ciągami alkoholowymi. Wnioskodawczyni nie powołała zaś żadnych dowodów świadczących o tym, iż zmarły podejmował próby leczenia w celu wyjścia z nałogu, co niewątpliwie zwiększyłoby jego atrakcyjność na rynku pracy. Organ prawidłowo też wywiódł, iż brak przedstawienia przez wnioskodawczynię jakichkolwiek dowodów świadczących o aktywnym szukaniu pracy przez zmarłego, uniemożliwia potraktowanie przedmiotowej sytuacji, jako noszącej cechy okoliczności szczególnej. Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają też podnoszone w skardze okoliczności, iż pracodawcy wykorzystywali przymusowe położenie zmarłego i zatrudniali go bez umowy i bez ubezpieczenia. Na potwierdzenie powyższego, skarżąca nie powołała bowiem stosownych dowodów. Nie podała nawet danych pracodawców, którzy zatrudniali zmarłego w wyżej opisany sposób. Tym samym uniemożliwiła weryfikację twierdzeń o aktywnym szukaniu zatrudnienia przez zmarłego. W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze oraz uznając, iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, jak również, że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). ----------------------- 6