II SA/Wa 723/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie WSA Olga Żurawska-Matusiak, Janusz Walawski (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2016 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej Prezesem ZUS), na podstawie art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23), w dniu [...] marca 2016 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] o przyznaniu M.D. w drodze wyjątku rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy przysługującej od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję. Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku przyznawane jest od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych decyzje podejmowane przez Prezesa ZUS na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748 z późn. zm.), są decyzjami uznaniowymi i mają charakter decyzji konstytutywnych, które tworzą, znoszą lub zmieniają stosunki prawne. W przeciwieństwie do decyzji deklaratoryjnych, wywołują skutki dopiero od chwili ich wydania. Koniecznym warunkiem do powstania prawa do świadczenia w drodze wyjątku jest podjęcie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzji o przyznaniu świadczenia. Dalej organ wyjaśnił, że decyzja w sprawie świadczenia w drodze wyjątku podejmowana jest w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w drodze postępowania wyjaśniającego, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania decyzji. Nie można zatem uznać, biorąc również pod uwagę charakter tej decyzji oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, że spełnienie warunków do świadczenia w drodze wyjątku następuje, od innej daty niż od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję. Skoro decyzja wydana w trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyznaje świadczenie w drodze wyjątku, to znaczy bez spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, które to warunki nie zostały spełnione na skutek szczególnych okoliczności, to oznacza to, iż prawo do świadczenia powstaje dopiero od dnia wydania tej decyzji. Tak więc przyznanie świadczenia od dnia wydania decyzji nie narusza w żadnym przypadku art. 129 powołanej ustawy, zgodnie z którym świadczenie wypłaca się od dnia powstania prawa do tych świadczeń. M. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzje Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2016 r., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej daty powstania prawa do renty, czyli od [...] stycznia 2016 r. i zmiany decyzji poprzedzającej z dnia [...] stycznia 2016 r., poprzez ustalenie początku powstania prawa do renty od [...] listopada 2015 r. Skarżąca w uzasadnieniu skargi podała, że Prezes ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] przyznał jej rentę z tytułu niezdolności do pracy od [...] sierpnia 2015 r. do [...] października 2015 r. Ten sam organ decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] przyznał jej rentę od [...] stycznia 2016 r. do [...] listopada 2018 r. W obu decyzjach organ wskazał, iż prawo do renty powstaje pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję, czyli odpowiednio od 1 sierpnia 2015 r. oraz od 1 stycznia 2016 r. Wobec tej okoliczności podjęła ona wątpliwość, co do kontynuacji trwania ubezpieczenia. Mimo ustalenia przez lekarza orzecznika ZUS całkowitej niezdolności do pracy, trwającej nieprzerwanie od [...] kwietnia 2013 r. do [...] listopada 2018 r., prawo do renty nie przysługuje jej w okresie od [...] listopada 2015 r. do [...] grudnia 2015 r. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. Organ w uzasadnieniu pisma procesowego podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1706/15 oddalił skargę skarżącej na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2015 r. o przyznaniu jej w drodze wyjątku z tytułu całkowitej niezdolności do pracy do [...] października 2015 r. Skarżąca 27 listopada 2015 r., w związku z upływem terminu, na jaki została jej przyznana renta, wystąpiła o ponowne świadczenie. Nie starała się wnioskować o nie wcześniej, przed upływem terminu pobierania świadczenia i wystąpiła o nie dopiero wówczas, gdy prawo to uległo w październiku 2015 r. wyczerpaniu. Odnosząc się do argumentów podniesionych w skardze organ podał, że jest ono analogiczne jak w przypadku skargi na decyzję z dnia [...] sierpnia 2015 r., z którym to stanowiskiem zgodził się Wojewódzki Sąd Administracyjny w powyżej powołanym wyroku. Sama skarga zresztą także zawiera w zasadzie taką samą argumentację jak poprzednia – i argumentacji tej Sąd nie uwzględnił. Skarżąca w piśmie procesowym z dnia [...] września 2016 r. przedstawiła informacje związane ze stanem jej zdrowia, podjętych przez nią działaniach i działaniach organu związanych z ubieganiem się o uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia. Podała również, że nosi się z zamiarem skierowania sprawy do właściwego sądu o przewlekłość ZUS w jej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Natomiast art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Zgodnie natomiast z art. 135 tej ustawy, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa ZUS z [...] marca 2016 r., którą organ utrzymał w mocy decyzję poprzedzająca z dnia [...] stycznia 2016 r., na mocy której przyznano skarżącej prawo renty w drodze wyjątku z tytułu całkowitej niezdolności do pracy do [...] listopada 2018 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadzała się do oceny tego, od jakiej daty przysługuje skarżącej prawo do świadczenia, o jakim mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 100 ust. 1 tej ustawy, prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Należy jednak zauważyć, iż w odniesieniu do świadczeń przyznawanych w trybie art. 83 ust. 1 ustawy, nie stosuje się przepisów regulujących przyznanie prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym (por. wyrok NSA z 12 października 2000 r., sygn. akt II SA 1243/00, dostępny: orzeczenia.nsa.gov.pl). Świadczenia przyznawane uznaniowo nie mogą być utożsamiane ze świadczeniami, które muszą być przyznane po spełnieniu określonych ustawowych warunków. Te pierwsze świadczenia są przyznawane decyzjami konstytutywnymi i przysługują od dat wskazanych w decyzji, natomiast w przypadku świadczeń przysługujących obligatoryjnie, których dotyczą decyzje deklaratoryjne, decyduje data spełnienia ustawowych warunków. Zatem koniecznym warunkiem do powstania prawa do świadczenia w drodze wyjątku jest podjęcie przez Prezesa ZUS decyzji o przyznaniu świadczenia. Decyzja ta ma więc moc prawotwórczą. Określa ona przedmiot świadczenia, jak i podmiot do niego uprawniony. Od momentu wydania tej decyzji powstają nowe okoliczności faktyczne, regulujące uprawnienie danej osoby do konkretnego świadczenia, stąd więc, decydujące znaczenie dla określenia daty, od jakiej ma być wypłacana renta specjalna, ma moment wydania decyzji przyznającej to świadczenie. W niniejszej sprawie, Prezes ZUS prawidłowo dokonał odniesienia początku wypłacania skarżącej renty w drodze wyjątku do daty wydania decyzji ją przyznającej tj. od pierwszego dnia stycznia 2016 r. Organ nie miał podstaw ku temu, aby żądane świadczenie wypłacać za okres sprzed wydania decyzji przyznającej rentę specjalną od listopada 2015 r. Dopiero bowiem wydanie przez Prezesa ZUS decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r. stanowiło potwierdzenie istnienia podstaw faktycznych uzasadniających przyznanie świadczenia wyjątkowego. Nie można zatem uznać, że spełnienie warunków do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku następuje od daty złożenia wniosku lub przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenie. Złożony wniosek jedynie wszczyna postępowanie administracyjne, które organ zobowiązany jest zakończyć rozstrzygnięciem w terminach określonych w Kpa. W przypadku uchybień organu co do terminu załatwienia sprawy wszczętej na wniosek, wnioskodawcy przysługują instrumenty prawne przewidziane w Kpa, czyli wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa (art. 37 § 1 Kpa). Z powyższych względów skarga nie mogła zostać uwzględniona i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.