II SA/Wa 726/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA - Ewa Marcinkowska Sędzia WSA - Olga Żurawska – Matusiak Protokolant - Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2010 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. M. (ur. [...] lutego 1961 r.) z dnia [...] lutego 2009 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionej świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie u skarżącej na przestrzeni 44 lat życia, tj. na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy ([...] lipiec 2005 r.), udokumentowano okresy składkowe i nieskładkowe w wymiarze 13 lat 1 miesiąca i [...] dni. Ponadto w latach 1981 – 1983, 1987 – 1990, 1992 – 1994 wystąpiły przerwy w wykonywaniu zatrudnienia, zaś z dniem [...] kwietnia 1996 r. skarżąca zaprzestała pobierania zasiłku dla bezrobotnych i w ostatnim dziesięcioleciu przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, udokumentowała jedynie 8 miesięcy i [...] dni. Tym samym – zdaniem organu – nie zaszły żadne szczególne okoliczności, które uniemożliwiłyby przezwyciężenie przez skarżącą przeszkód w podjęciu zatrudnienia i spełnienia warunków wymaganych do nabycia świadczenia w trybie zwykłym, bowiem nie orzeczono wobec niej w opisanych powyżej okresach całkowitej niezdolności do pracy. Natomiast same trudne warunki materialne nie są okolicznością wystarczającą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, M. M. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu i podała, że aktualnie jest całkowicie niezdolna do pracy, zaś wcześniej – po urodzeniu dziecka – samotnie go wychowywała i miała problem ze znalezieniem pracy. Ponadto razem z matką pomagała prowadzić gospodarstwo rolne, bowiem jej ojciec zachorował i od sierpnia 1995 r. został zaliczony do I grupy inwalidzkiej. Z kolei w roku 2003 została uznana za częściowo niezdolną do pracy, natomiast organ nie uwzględnił faktu, że zajmowała się chorym ojcem. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2009 r. i w uzasadnieniu – powołując się na argumentację w niej przytoczoną – podał, że decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. odmówiono skarżącej zaliczenia stażu pracy w okresie od [...] sierpnia 1995 r. do [...] maja 2003 r., jako okresu sprawowania opieki nad ojcem zaliczonym do I grupy inwalidzkiej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. M. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i zarzuciła jej naruszenie art. 83 wspomnianej już wyżej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego nieprawidłową interpretację i uznanie, że sytuacja w jakiej się znalazła nie spełnia warunków do uzyskania świadczenia. W tej sytuacji wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ. W uzasadnieniu natomiast powołała się na argumentację wskazaną już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i stwierdziła, że opieka nad chorym członkiem rodziny jest właśnie szczególną okolicznością, a ponadto nie uwzględniono jej pracy w gospodarstwie rodziców. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że żadne dokumenty nie wskazują na poszukiwanie przez skarżącą pracy, jak również nie udowodniono w jakimkolwiek zakresie zarówno sprawowania opieki nad chorym ojcem, jak i pracy w gospodarstwie rolnym, zaś ona sama była w tym czasie uzależniona od [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), który stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego i są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten bowiem posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie, przy czym pozostawienie tego uprawnienia organowi nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z przepisu tego wynikają bowiem cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Mianowicie 1) dotyczy osoby ubezpieczonej lub pozostałego po ubezpieczonym członka jego rodziny, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3. ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub ze względu na wiek, 4) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania, przy czym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznając powyższe świadczenie, musi stwierdzić występowanie wszystkich czterech powyższych przesłanek łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku, uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie. Jednocześnie wskazać należy, że ustalenie istnienia wskazanych przesłanek musi nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Stosownie bowiem do art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Innymi słowy mówiąc, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, które określają jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też musi on m.in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), jak również jest on zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw oraz obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) i musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej zaś sprawie M. M. niewątpliwie znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji osobistej i materialnej, jednakże organ – w ocenie Sądu – prawidłowo ustalił, stosując w sposób należyty wskazane powyżej reguły postępowania, że skarżąca nie spełniła jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie nie wykazała szczególnych okoliczności uniemożliwiających jej spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania emerytury lub renty na zasadach ogólnych. Słusznie bowiem organ zauważył, że udowodniony przez skarżącego okres składkowy w wymiarze 13 lat 1miesiąca i [...] dni w całym okresie aktywności zawodowej i na przestrzeni 44 lat życia, jest zdecydowanie za krótki i niczym nieusprawiedliwiony. Tym bardziej, że na przestrzeni dziesięciolecia poprzedzającego powstanie całkowitej niezdolności do pracy ([...] lipca 2005 r.), wykazała się udowodnionym okresem ubezpieczenia wynoszącym jedynie 8 miesięcy i [...] dni, a wszak była ona zdolna do podjęcia pracy. Ponadto powoływanie się przez skarżącą na trudności w znalezieniu pracy jest nieprzekonywujące, bowiem nie wykazała się ona przed organem jakąkolwiek aktywnością w jej poszukiwaniu. Inne zaś podejście do sprawy, a mianowicie, że sama trudna sytuacja na rynku pracy może być szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy, stanowiłoby zaprzeczenie tej przesłance, bowiem przy znanych notoryjnie trudnościach w jej znalezieniu, stałoby się regułą. Niezależnie od powyższego nieuzasadniony jest zarzut, że należy jej zaliczyć do stażu pracy okres zajmowania się chorym ojcem, bowiem decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r., odmówiono skarżącej zaliczenia stażu pracy w okresie od [...] sierpnia 1995 r. do [...] maja 2003 r., a ponadto w żaden przekonywujący sposób nie udowodniła, aby w tym czasie zajmowała się chorym ojcem i z tego tytułu nie mogła podjąć zatrudnienia. Podobnie, jak nie udowodniła pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i tym samym jej zarzut jest gołosłowny. Na koniec zaś dodać należy, że skarżąca – a co wynika z karty wypisowej ze szpitala z dnia [...] sierpnia 2005 r. i o czym również nie wspomniała w żadnym z pism w toku postępowania administracyjnego – była osobą z [...]. Skoro zaś nie podejmowała żadnych prób leczenia się od uzależnienia, a faktu tego wszak nie udowodniła, to uznać należy, że [...] nie może stanowić żadnej szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 3 ustawy. Reasumując, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji, dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie uzasadnił w sposób należyty i wskazać w tym miejscu należy skarżącej, że świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru socjalnego. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.