II SA/Wa 732/25
WyrokWSA w Warszawie2026-01-30
Skład orzekający: Arkadiusz Koziarski, Ewa Radziszewska – Krupa, Anna Pośpiech – Kłak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy termin 90 dni na złożenie przez pracodawcę wniosku o zwrot kosztów odprawy wypłaconej pracownikowi powołanemu do terytorialnej służby wojskowej, zgodnie z art. 309 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny, powinien być liczony od dnia faktycznego zwolnienia pracownika ze służby, czy od daty zakończenia służby wskazanej w powołaniu?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy dokonały zawężającej wykładni art. 309 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny (u.o.O.) w związku z art. 309 ust. 1 u.o.O. oraz nie wzięły pod uwagę charakteru świadczenia z art. 306 ust. 2 u.o.O. Odprawa wypłacana pracownikowi powołanemu do TSW jest świadczeniem jednorazowym, niezależnym od pełnienia służby rotacyjnie. Termin 90 dni na złożenie wniosku o rekompensatę powinien być liczony od dnia faktycznego zwolnienia ze służby, który w przypadku braku wcześniejszego zwolnienia jest równoznaczny z datą zakończenia służby wskazaną w powołaniu. Organy błędnie przyjęły, że termin upłynął.Stan faktyczny
Pracodawca (skarżący) złożył wniosek o zwrot kosztów odprawy wypłaconej pracownikowi powołanemu do terytorialnej służby wojskowej (TSW). Organ pierwszej instancji odmówił zwrotu, uznając, że wniosek został złożony po upływie 90 dni od dnia zwolnienia pracownika ze służby. Po uchyleniu tej decyzji i ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ pierwszej instancji ponownie odmówił, podtrzymując argumentację o przekroczeniu terminu. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego, zarzucając błędną wykładnię przepisów dotyczących biegu terminu na złożenie wniosku.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z lutego 2025 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji z grudnia 2024 r. i zasądził od Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Koziarski, Sędzia WSA Ewa Radziszewska – Krupa (spr.), Asesor WSA Anna Pośpiech – Kłak, , Protokolant specjalista Maryla Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi M. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "[...]"-[...] z siedzibą w [...] na decyzję Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia [...] lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu rekompensaty kosztów odprawy wypłaconej pracownikowi powołanemu do terytorialnej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] z dnia [...] grudnia 2024 r. nr [...]; 2. zasądza od Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji na rzecz strony skarżącej M. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "[...]"-[...] z siedzibą w [...] kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
1. Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] (zwany dalej "Szefem WCR") decyzją z [...] października 2024r. nr [...] - po rozpatrzeniu wniosku z [...] sierpnia 2024r. (data wpływu do organu [...] września 2024r.) pracodawcy M. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "[...]" - [...] z siedzibą w [...] (zwany dalej "Skarżącym") o rekompensatę kosztów odprawy wypłaconej pracownikowi powołanemu do terytorialnej służby wojskowej (zwana dalej "TSW") – K.B. (zwany dalej "Żołnierzem OT") - odmówił Skarżącemu zwrotu kosztów wypłaconej odprawy w wysokości 3502,88 zł, stanowiącej dwutygodniowe wynagrodzenie, obliczonej według zasad określonych dla ustalenia ekwiwalentu za urlop.
W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 306 ust. 2, art. 309 ust. 1-3, ust. 5, 6 ustawy z 11 marca 2022r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024r., poz. 248 ze zm., zwana dalej "u.o.O"), § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 6 czerwca 2022r. w sprawie świadczenia pieniężnego przysługującego pracodawcom zatrudniającym pracowników będących żołnierzami rezerwy albo będących żołnierzami obrony terytorialnej pełniącymi terytorialną służbę wojskową rotacyjnie (Dz.U. poz. 1193, zwane dalej "rozp. z 2022r.").
W uzasadnieniu Szef WCR podniósł, że na podstawie posiadanej przez WCR dokumentacji stwierdzono, że Żołnierza OT zwolniono z terytorialnej służby wojskowej [...] kwietnia 2024r., a odprawę wypłacono Mu [...] kwietnia 2024r. Zgodnie z art. 309 ust. 3 u.o.O. pracodawca przesyła wniosek w sprawie wypłaty świadczenia z dokumentacją potwierdzającą poniesione koszty w terminie 90 dni od dnia zwolnienia żołnierza OT. Skoro termin na złożenie wniosku upłynął [...] lipca 2024r., to należało przyjąć, że odmowa jest zasadna.
2. Skarżący, reprezentowany przez r.pr., w odwołaniu z [...] października 2024r. wskazał, że decyzja pozostaje w wyraźniej sprzeczności z przesłaną [...] marca 2024r. informacją, że Żołnierza OT powołano do TSW od [...] kwietnia 2024r. do [...] kwietnia 2027r. i pierwsze szkolenie w TSW odbędzie się [...] kwietnia 2024r. i od [...] do [...] kwietnia 2024r. Termin z art. 309 ust. 3 u.o.O. należy zatem liczyć od [...] października 2026r. Tym samym złożenie wniosku [...] września 2024r. nastąpiło w ustawowym terminie, gdyż ustawodawca określił jedynie termin końcowy, a nie początkowy na złożenie wniosku o zwrot. Dzień powołania Żołnierza OT do służby [...] kwietnia 2024r. nie jest dniem zwolnienia, lecz powołania do służby. Skarżący nie otrzymał informacji, że Żołnierza OT zwolniono ze służby w ww. dacie, np. z powodu niezakończenia szkolenia, albo niespełnienia innych warunków. Nie otrzymał też informacji o jednej z okoliczności przewidzianych w art. 128 u.o.O. potwierdzającej wcześniejsze zwolnienie Żołnierza OT ze służby. Skarżący w rozmowie telefonicznej z pracownikiem WCR otrzymał informację o zmianie interpretacji przepisów, która zdaniem Skarżącego jest sprzeczna z prawem.
3. Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji (zwany dalej "Szefem CWCR") decyzją z [...] listopada 2024r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024r., poz. 572, zwany dalej "k.p.a."), art. 306 ust. 2 i 9 u.o.O., § 5 ust. 4 rozp. z 2022r. uchylił ww. decyzję Szefa WCR i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Szefowi WCR.
Szef CWCR w uzasadnieniu decyzji - po odwołaniu się do treści art. 309 ust. 1, 2 u.o.O., § 4 ust. 5, § 5 ust. 4, § 6 ust. 1, § 7 rozp. z 2022r.- wskazał, że w aktach sprawy brak jest istotnego dowodu – zaświadczenia, które powinno zawierać elementy, o których mowa w § 4 ust. 7 rozp. z 2022r. Organ pierwszej instancji wydał więc decyzję z naruszeniem art. 7, art. 80 k.p.a., gdyż nie zwrócił się do dowódcy jednostki wojskowej o wydanie zaświadczenia, o którym mowa w § 4 ust. 5 rozp. z 2022r. i nie włączył tego dowodu i karty powołania do akt sprawy.
4. Szef WCR decyzją z [...] grudnia 204r. nr [...] – po ponownym rozpatrzeniu sprawy - odmówił Skarżącemu zwrotu kosztów wypłaconej odprawy w wysokości 3502,88 zł stanowiącej dwutygodniowe wynagrodzenie obliczonej według zasad określonych dla ustalenia ekwiwalentu za urlop.
W uzasadnieniu Szef WCR wskazał, że na podstawie posiadanej przez WCR dokumentacji i przy uwzględnieniu okoliczności nakazanych w ww. decyzji Szefa CWCR ustalono, że Żołnierza OT powołano do TSW na podstawie decyzji Szefa WCR z [...] marca 2024r. w [...] [...] Brygadzie Obrony Terytorialnej (zwana dalej "Brygadą") na okres od [...] kwietnia 2024r. do [...] kwietnia 2027r. Żołnierz OT, zgodnie z zaświadczeniem Dowódcy Brygady z [...] grudnia 2024r., odbywał szkolenie wyrównawcze [...] kwietnia 2024r. (rozkaz Dowódcy Brygady z [...] kwietnia 2024r. nr [...]) i od [...] do [...] kwietnia 2024r. (rozkaz Dowódcy Brygady z [...] kwietnia 2024r. nr [...]). Skarżący, zgodnie z kopią listy płac i kopią wyciągu z konta bankowego wypłacił dwutygodniową odprawę 5 kwietnia 2024r. Fakty te, w myśl przepisów prawa materialnego, regulujących zwrot kosztów wypłaconej odprawy i kosztów związanych z zatrudnieniem, na podstawie umowy o pracę na czas zastępstwa Żołnierza OT są wystarczające do wydania decyzji. Art. 309 ust. 3 u.o.O. w brzmieniu sprzed 12.11.2024r., na podstawie, którego wydano decyzję należy czytać łącznie z ust. 1, który stanowi, że pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem rezerwy albo będącego żołnierzem OT pełniącym służbę wojskową rotacyjnie przysługuje świadczenie pieniężne za dni, w których pełnili oni służbę wojskową". W art. 309 ust. 1 u.o.O. mowa o żołnierzach OT pełniących służbę wojskową rotacyjnie. Za te dni należy się świadczenie pieniężne. Art. 309 ust. 3 u.o.O. traktujący o zwolnieniu z pełnienia tej służby, należy odnosić do służby, o której mowa w art. 309 ust. 1 u.o.O. (wobec żołnierza OT jest to służba wojskowa pełniona rotacyjnie). Odesłanie do tej służby odnosi się do służby pełnionej rotacyjnie. W związku z tym 90-dniowy termin biegnie od zwolnienia ze służby pełnionej rotacyjnie, a nie od zwolnienia ze służby w ogóle (do rezerwy). Skoro Skarżący złożył wniosek po upływie 90 dni od dnia zwolnienia Żołnierza OT ze służby pełnionej rotacyjnie wydanie decyzji było zasadne.
5. Skarżący w odwołaniu z [...] stycznia 2025r. wniósł o uchylenie ww. decyzji, zarzucając naruszenie:
a) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinna być oparta decyzja;
b) art. 128 ust. 2 pkt 1 i ust 4 u.o.O. – przez niezastosowanie i nieuwzględnienie tych przepisów stanowiących o zwolnieniu z pełnienia służby wojskowej, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że zwolnienie ze służby następuje tylko przy zaistnieniu wymienionych okoliczności stanowiących zamknięty katalog,
c) art. 170 i nast. u.o.O. - przez ich niezastosowanie, w tym pominięcie, że czas trwania TSW wynosi od roku do 6 lat,
d) art. 309 ust. 1-3, 5-6 u.o.O. - przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że termin na złożenie przez pracodawcę wniosku upłynął [...] stycznia 2024r., gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że 90 dniowy termin rozpoczyna się dopiero po zakończeniu służby Żołnierza OT - od [...] października 2026r.
e) § 6 ust. 1 rozp. z 2022r. - przez błędne uznanie, że Skarżący złożył wniosek z przekroczeniem terminu określonego w art.309 ust. 3 u.o.O.
Skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację z poprzedniego odwołania i wskazał, że w art. 309 ust. 3 u.o.O. nie użyto słów, z których należy wnioskować, że zwolnienie ze służby należy odnosić do służby wojskowej pełnionej rotacyjnie, bo ustawodawca w tym przepisie nie używa słów "służby pełnionej rotacyjnie" a wyłącznie "z pełnienia tej służby". Oznacza to, że chodzi o zwolnienie ze służby w ogólności. Zgodnie z art. 171 ust. 1 u.o.O. TSW może być pełniona dyspozycyjnie albo rotacyjnie. Żołnierz obrony terytorialnej pełni służbę rotacyjnie w jednostce wojskowej albo w innym miejscu wskazanym przez dowódcę jednostki wojskowej. W pozostałe dni pełni służbę dyspozycyjnie. Ponadto art. 309 ust. 1 u.o.O. nie może być podstawą do ustalania, od kiedy ma biec termin na złożenie wniosku pracodawcy o zwrot wypłaconej żołnierzowi WOT odprawy, która co do zasady nie przysługuje za dni w których pracownik pełni służbę, ponieważ jest to wypłata jednorazowa wynikająca z samego faktu powołania do służby, zgodnie z art. 306 ust. 1 u.o.O., według brzmienia sprzed nowelizacji z 2024r., a nie zależy od rotacyjnego pełnienia służby, co czyni odniesienie do ust. 1 art. 309 nieadekwatnym.
Odprawa dla "terytorialsa" to świadczenie wypłacane jednorazowo przez pracodawcę przed rozpoczęciem służby w WOT, a więc art. 309 ust. 1 u.o.O. w ogóle nie ma zastosowania, bo nie przysługuje za dni, w których pracownik pełni służbę. Świadczenie pieniężne za każdy dzień pełnienia służby przez żołnierza, o którym mowa w ust. 1, określa art. 309 ust. 7 u.o.O., jako nie wyższe od 1/22 dwuipółkrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw obowiązującego w kwartale bezpośrednio poprzedzającym termin powołania do tej służby, nie odnosi się do odprawy. Literalna wykładnia art. 309. ust. 3 u.o.O., uzasadnia przyjęcie, że okres 90 dni na złożenie wniosku przez pracodawcę powinien być liczony od upływu terminu końcowego służby określonego w powołaniu. W art. 309 ust. 3 u.o.O. określono jedynie termin końcowy na złożenie wniosku, co nie koliduje z możliwością wcześniejszego złożenia takiego wniosku. Przyjęcie przez Szefa WCR stanowiska, że termin na złożenie wniosku przez pracodawcę minął jest bezpodstawne i sprzeczne z u.o.O. Żołnierza OT zwalnia się z terytorialnej służby wojskowej z dniem jej zakończenia ustalonym w powołaniu, co w sprawie powinno nastąpić dopiero [...] kwietnia 2027r. Skarżący nie otrzymał informacji, że Żołnierza OT zwalnia się z TSW przed upływem czasu jej trwania, np. z powodu nieukończenia szkolenia wyrównawczego, niespełniania warunków, itp., ani informacji o tym, że Żołnierza OT zwolniono ze służby rotacyjnej. Pracodawcę poinformowano jedynie, że pierwsze szkolenie w TSW odbędzie się [...].04.2024r. oraz od [...] do [...].04.2024r. Poza tym Skarżącemu nie okazano zaświadczenia z [...].12.2024r., więc powziął jedynie usprawiedliwioną okolicznościami wiedzę o tym, że okres powołania Żołnierza OT nastąpił na 3 lata, co powodowało, że mógł być w pełni przekonanym, że termin na złożenie wniosku (90 dni) w sprawie wypłaty świadczenia nie upłynął i powinien być liczony od rzeczywistego zakończenia terytorialnej służby wojskowej z datą wskazaną w powołaniu, co wynika z literalnej interpretacji przepisów. Interpretacja organu stanowi więc przykład pogwałcenia praw pracodawców, co zapewne nie było intencją ustawodawcy, wprowadzającego w imię idei obrony Ojczyzny prawo do zwrotu poniesionych i narzuconych kosztów, w szczególności odpraw. Odmowa zwrotu tego rodzaju kosztów jest ewidentnie krzywdząca i błędna pod względem prawnym.
6. Szef CWCR decyzją z [...] lutego 2025r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 306 ust. 2 i 9 u.o.O., § 5 ust. 4 rozp. z 2022r. utrzymał w mocy ww. decyzję Szefa WCR z [...] grudnia 2024r.
W uzasadnieniu decyzji Szef CWCR po przedstawieniu stanu sprawy i obowiązujących przepisów, wskazał miesiąc, w którym Skarżący powinien ująć w kosztach ww. świadczenie wypłacone Żołnierzowi OT. Podtrzymał też stanowisko organu pierwszej instancji, że Skarżący uchybił terminowi z art. 309 ust. 3 u.o.O. i z tej przyczyny nie przysługuje mu zwrot kosztów odprawy. Powołał się na wyrok WSA w Warszawie z 7 listopada 2018r. sygn. akt II SA/Wa 575/18, LEX nr 2757944, który choć wydany w poprzednim stanie prawnym (art. 134a ust. 5 ustawy z 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej) zachował aktualność. Przepis ten bowiem stanowił: "Pracodawca przesyła wniosek w sprawie wypłaty świadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty, o których mowa w ust. 2, szefowi wojewódzkiego sztabu wojskowego właściwemu ze względu na siedzibę pracodawcy nie później niż przed upływem dziewięćdziesięciu dni od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy z ćwiczeń wojskowych, z pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie". Nie można zatem przyjąć, że decyzję organu pierwszej instancji wydano z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., art. 128 ust. 2 pkt 1 i ust. 4, art. 170 i nast., art. 309 ust. 1-3, ust. 5, 6 u.o.O. oraz § 6 ust. 1 rozp. z 2022r. NSA w wyroku z 25.06.2024r., sygn. II OSK 2475/21 (LEX nr 3759949) wskazał, że jeżeli organ uzyskał stosowny dowód, to skarżąca w związku ze swoimi twierdzeniami nie może oczekiwać, że postępowanie organu będzie wyłącznie nakierowane na udowodnienie jej tez. Taki "obowiązek" organów administracyjnych nie wynika z przepisów prawa. W sprawie uzyskanie dowodu w świetle art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. było wystarczające do podjęcia przez organy rozstrzygnięcia, a jeżeli skarżąca uważa inaczej, to powinna przedstawić kontrdowód na poparcie swoich twierdzeń. Taka jest bowiem istota prawa procesowego, w tym prowadzonego na podstawie k.p.a., ponieważ stosowna inicjatywa dowodowa jest przyznana także podmiotom biorącym udział w postępowaniu, a nie tylko - organom. Dlatego skarżąca nie może oczekiwać, że organ administracyjny powinien uwzględnić wszystkie wnioski dowodowe skarżącej, w sytuacji gdy organ ocenił, że zebrany materiał dowodowy jest już wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia". Powyższe kwestie, tj. data złożenia wniosku przez pracodawcę oraz zaświadczenie, o którym mowa w § 4 ust. 5 rozp. z 2022r., mają jako jedyne - co do zasady - istotne znaczenie w sprawie. Z innymi okolicznościami, w zakresie zachowania ustawowego terminu, ustawodawca nie wiąże bowiem żadnych skutków prawnych.
7. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący ponowił zarzuty podnoszone w odwołaniu, wnosząc o uchylenie decyzji Szefa CWCR z [...] lutego 2025r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Szefa WCR z [...] grudnia 2024r. oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący w uzasadnieniu podniósł, że kluczowe znaczenie ma właściwa interpretacja słów użytych przez ustawodawcę w art. 309 ust. 3 u.o.O. od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy albo żołnierza OT z pełnienia tej służby. W art. 309 ust. 3 u.o.O. nie użyto słowa, z których należy wnioskować, że zwolnienie ze służby należy odnosić do służby wojskowej pełnionej rotacyjnie, bo ustawodawca nie używa słów "służby pełnionej rotacyjnie", a wyłącznie "z pełnienia tej służby". Oznacza to, że chodzi o zwolnienie ze służby terytorialnej traktowanej w ogólności, a nie wyłącznie jako służby terytorialnej rotacyjnej. Zgodnie z art. 171 ust. 1 u.o.O. TSW może być pełniona dwojako (dyspozycyjnie albo rotacyjnie). Żołnierz OT pełni służbę rotacyjnie w jednostce wojskowej albo w innym miejscu wskazanym przez dowódcę jednostki wojskowej. W pozostałe dni pełni służbę dyspozycyjnie. Art. 309 ust. 1 u.o.O. stanowi, że pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem rezerwy albo żołnierzem OT pełniącym służbę rotacyjnie przysługuje świadczenie pieniężne za dni, w których pełnią oni służbę wojskową. Przepis ten nie może być więc podstawą do ustalania, od kiedy ma biec termin na złożenie wniosku o zwrot odprawy wypłaconej żołnierzowi WOT, która - co do zasady - nie przysługuje za dni, w których pracownik pełni służbę, bo jest to wypłata jednorazowa wynikająca z faktu powołania do służby, zgodnie z art. 306 ust.2 u.o.O. według brzmienia sprzed nowelizacji z 2024r., a nie zależnym od rotacyjnego pełnienia służby, co czyni odniesienia do art. 309 ust. 1 u.o.O. nieadekwatnymi.
Cytowany przez organ § 5 ust. 3 rozp. z 2022r. nie dotyczy wypłacanych przez pracodawcę odpraw, bo określa jedynie sposób obliczenia kosztów, o których mowa w art. 309 ust. 2 u.o.O. w oparciu o wyliczenie ilości dni od dnia rozpoczęcia pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie do dnia zakończenia jej pełnienia, co nie dotyczy odprawy, która nie jest zależna od ilości dni, a wynika z samego faktu powołania pracownika do służby obrony terytorialnej. Natomiast § 5 ust. 4 rozp. z 2022r. stanowi jedynie, o tym od kiedy należy uwzględniać w kosztach wysokość wypłaconej żołnierzowi OT odprawy i ma charakter przepisu z dziedziny podatku dochodowego. W przepisie tym mowa o zaliczeniu odprawy w kosztach liczonych za miesiąc, w którym żołnierz OT stawił się po raz pierwszy do pełnienia służby rotacyjnie, a nie o dniu zwolnienia z pełnienia tej służby, którym posługuje się art. 309 ust. 3 u.o.O. (stanowiący o biegu terminu dla pracodawcy do złożenia wniosku o zwrot wypłaconego świadczenia). W § 5 ust. 4 rozp. z 2022r. chodzi wyłącznie o terminologię kosztów, a termin na złożenie przez pracodawcę wniosku o zwrot wypłaconej odprawy wynika z art. 309 ust. 3 u.o.O., który nie posługuje się pojęciem "służby pełnionej rotacyjnie".
Ponadto cytowany przez organ wyrok WSA w Warszawie z 7 listopada 2018r. II SA/Wa 575/18 wydano w poprzednim stanie prawnym i nie jest aktualny, bo wydano go na mocy ustawy z 21 listopada 1967r., uchylonej 23 kwietnia 2022r., a art. 134a ust. 5 tej ustawy miał inne brzmienie niż art. 309 ust. 3 u.o.O. Art. 134a ust. 5 w sposób enumeratywny - w przeciwieństwie do obecnego stanu prawnego - powoływał się literalnie na stan faktyczny, które determinował rozpoczęcie terminu dla pracodawcy do przesłania wniosku w sprawie rekompensaty wypłaconej odprawy "od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy z ćwiczeń, wojskowych, pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie". Treść art. 309 ust. 3 u.o.O. nie posługuje się pojęciem "od zwolnienia pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie" a wyłącznie "zwolnienia żołnierza OT z pełnienia tej służby". Zgodnie z art. 309 ust. 3 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z listopada 2024r., termin 90 dni na złożenie wniosku przez pracodawcę rozpoczyna się od dnia zwolnienia żołnierza OT (lub rezerwy) z pełnienia tej służby.
8. Szef CWCR w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
1. Skarga ma usprawiedliwione podstawy.
2. Sądy administracyjne, w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024r. poz. 935 ze zm., zwanej dalej: "P.p.s.a.") sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej (np. decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c), pkt 2 P.p.s.a.).
Sąd - stosownie do art. 151 P.p.s.a. - w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części - oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Sąd wyjaśnia również, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Ostatni z ww. przepisów nie miał jednak zastosowania w sprawie, gdyż organ administracyjny wydał w sprawie decyzję administracyjną, którą zaskarżył Skarżący, a nie interpretację indywidualną, o której mowa w art. 57a P.p.s.a.
3. Sąd, oceniając zaskarżoną decyzję Szefa CWCR oraz utrzymaną nią w mocy ww. decyzję Szefa WCR z [...] grudnia 2024r. w świetle wskazanych wyżej kryteriów uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd zgadza się ze Skarżącym, że organy obu instancji dokonały zawężającej wykładni art. 309 ust. 3 u.o.O. w związku z art. 309 ust. 1 u.o.O. w brzmieniu obowiązującym przed 12 listopada 2024r. oraz nie wzięły pod rozwagę, jaki charakter miało wypłacone Żołnierzowi OT świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu obowiązującym przed 12 listopada 2024r.
Należy zauważyć, że przepis art. 306 ust. 2 u.o.O. w ww. brzmieniu stanowił, że pracownik powołany do terytorialnej służby wojskowej otrzymuje od pracodawcy odprawę w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Odprawa nie przysługuje w razie ponownego powołania do tej samej służby.
Tym samym należy przyjąć, że ustawodawca przyjął, że Żołnierz OT, który po raz pierwszy został powołany do TSW otrzymuje od pracodawcy jednorazowe świadczenie - odprawę - w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Świadczenie to nie jest uzależnione od pełnienia TSW, więc ustalanie zbiorowego wykazu dla jednostki wojskowej - dni, w których w danym roku kalendarzowym służba jest pełniona rotacyjnie, o którym mowa w art. 177 ust. 1 u.o.O. jest irrelewantne.
Bez znaczenia pozostaje też zawiadomienie pracodawcy, na mocy art. 177 ust. 5 u.o.O., przez Żołnierza OT o dniach, w których będzie pełnił terytorialną służbę wojskową rotacyjnie, oraz o zmianach tych terminów, a także zawiadomienie pracodawcy o wezwaniu Żołnierza OT do pełnienia tej służby w innych dniach, z wyjątkiem przypadku pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie w trybie natychmiastowego stawiennictwa.
W ocenie Sądu inny rodzaj świadczenia został przewidziany dla Żołnierzy OT w przepisie art. 309 ust. 1 u.o.O., a inny przepisie w art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r., co zostało pominięte przez organy obu instancji przy rozpatrywaniu ww. wniosku Skarżącego o rekompensatę kosztów.
Ustawodawca wskazał bowiem w ww. przepisie - art. 309 ust. 1 u.o.O., że pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem rezerwy albo będącego żołnierzem OT pełniącym służbę wojskową rotacyjnie przysługuje świadczenie pieniężne za dni, w których pełnili oni służbę wojskową. Tym samym ww. unormowania zawarte w art. 177 u.o.O., dotyczące ustalania dni pełnienia służby rotacyjnie należy odnosić tylko i wyłącznie do świadczeń powiązanych z rotacyjnym pełnieniem służby, a nie pełnieniem służby jako takiej i to po raz pierwszy.
Ustawodawca, uszczegóławiając kwestię zrekompensowania pracodawcy kosztów poniesionych na świadczenie, o którym mowa w art. 309 ust. 1 u.o.O. oraz na odprawę, o której mowa w art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r. wyjaśnił w art. 309 ust. 2 u.o.O., że rekompensowane są wyłącznie: koszty, bez kwot wynagrodzenia poniesionych przez pracodawcę z tytułu zatrudnienia, na podstawie umowy o pracę na czas określony nowego pracownika, w celu zastępstwa żołnierza, o którym mowa w ust. 1, lub z tytułu powierzenia tego zastępstwa innemu pracownikowi zatrudnionemu dotychczas u tego pracodawcy oraz odprawa, o której mowa w art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r.
W art. 309 ust. 3 u.o.O. wskazano termin, w jakim pracodawca powinien przesyłać wniosek w sprawie wypłaty świadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty, o których mowa w ust. 2 oraz organ, do którego taki wniosek należy skierować – do szefa wojskowego centrum rekrutacji właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy. Wniosek taki należy przesłać nie później niż przed upływem 90 dni od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy albo żołnierza OT z pełnienia tej służby.
Sąd, mając na względzie posłużenie się przez ustawodawcę w art. 309 ust. 3 u.o.O. m.in. zwrotem "zwolnienia żołnierza OT z pełnienia tej służby" wskazuje, że należało sięgnąć do treści przepisów art. 130 i art. 128 u.o.O. W świetle art. 130 ust. 1 pkt 2 u.o.O. czynna służba wojskowa polega na pełnieniu także terytorialnej służby wojskowej. Na mocy natomiast art. 128 ust. 1 pkt 1 u.o.O. żołnierza pełniącego służbę wojskową, a takim żołnierzem jest żołnierz TSW, zwalnia się ze służby wojskowej, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej, obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej oraz służby pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, w przypadku upływu czasu jej pełnienia.
Z wykładni językowej art. 309 ust. 3 u.o.O. w powiązaniu z w wykładnią systemową u.o.O. (art. 130 i art. 128 u.o.O.) odnoszącą się do art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r., wynika, że ustawodawca określił w art. 309 ust. 3 u.o.O. termin końcowy, a nie termin początkowy na złożenie przez pracodawcę wniosku w sprawie wypłaty świadczeń z art. 306 ust. 2 u.o.O. ww. brzmieniu, które poniósł pracodawca.
Zdaniem Sądu ponadto taka wykładnia jest wykładnią korzystną z puntu widzenia Skarbu Państwa, który może przez dłuższy czas dysponować środkami, które powinien mieć zabezpieczone na rekompensatę kosztów poniesionych przez pracodawców m.in. na odprawę w rozumieniu art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r. Wykładnia ta w sposób należyty zabezpiecza także interes pracodawcy, który został zobowiązany przez ustawodawcę do prefinansowania należności przez wypłatę jednorazowego świadczenia w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, w związku z powołaniem pracownika – po raz pierwszy do TSW i może swobodnie zdecydować, kiedy o rekompensatę wystąpi, byle uczynił to w nieprzekraczalnym terminie 90 dni od dnia zwolnienia żołnierza OT z pełnienia tej służby (określonego w powołaniu i znanego pracodawcy w chwili wypłaty ww. odprawy).
Taka wykładnia ww. przepisów pozwala przyjąć, że ustawodawca jest racjonalny, a jego intencją nie było pozbawienie pracodawców rekompensaty świadczeń, którzy w imię idei obrony Ojczyzny niejako za Skarb Państwa prefinansują, a które to świadczenia nie są uzależnione od rotacyjnego pełnienia służby, lecz wiążą się z powołaniem do pełnienia TSW osoby zatrudnionej u pracodawcy. Umożliwienie pracodawcy złożenia wniosku o rekompensatę wypłaconej pracownikowi – Żołnierzowi OT – odprawy w dowolnym terminie - w ciągu 3 lat i 90 dni, chyba, że wcześniej dojdzie do zwolnienia Żołnierza OT wówczas 90-dniowy termin jest liczony od dnia zwolnienia żołnierza OT z pełnienia tej służby, jest korzystne zarówno dla pracodawcy, jak i z punktu budżetu Państwa, który może przez 3 lata i 90 dni dysponować środkami, które poniósł wcześniej pracodawca w związku z obronnością kraju.
Tym samym należy przyjąć, że oprócz wykładni językowej, systemowej również wykładnia celowościowa art. 309 ust. 3 u.o.O. i art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r. wskazuje, że stanowisko prezentowane w wydanych w sprawie decyzjach organów administracyjnych obu instancji było nieprawidłowe oraz naruszało art. 8 § 1 k.p.a.
Sąd zgadza się zatem ze stanowiskiem Skarżącego, że art. 309 ust. 1 u.o.O. nie może być podstawą do ustalania, od kiedy ma biec termin na złożenie wniosku pracodawcy o zwrot wypłaconej żołnierzowi WOT odprawy, która co do zasady nie przysługuje za dni, w których pracownik pełni służbę rotacyjną, ponieważ jest to wypłata jednorazowa, wynikająca z samego faktu powołania do służby zgodnie z art. 306 ust. 2 u.o.O., w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r., i nie zależy od rotacyjnego pełnienia służby, co czyni odniesienie do art. 309 ust. 1 u.o.O. nieadekwatnym. Odprawa dla Żołnierza OT, o której mowa w art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r., to świadczenie wypłacane jednorazowo przez pracodawcę w związku z rozpoczęciem służby TSW, a więc art. 309 ust. 1 u.o.O. nie ma zastosowania. Ww. odprawa z art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r. nie przysługuje za dni, w których pracownik pełni służbę. Świadczenie pieniężne za każdy dzień pełnienia służby przez żołnierza, o którym mowa w art. 309 ust. 1, określa art. 309 ust. 7 u.o.O., jako nie wyższe od 1/22 dwuipółkrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw obowiązującego w kwartale bezpośrednio poprzedzającym termin powołania do tej służby, nie odnosi się do odprawy. Przepis art. 309 ust. 7 u.o.O. nie ma jednak zastosowania do odprawy w rozumieniu art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r.
Zdaniem Sądu literalna wykładnia art. 309 ust. 3 u.o.O. w odniesieniu do odprawy, o której mowa w art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r., jak również wykładnia systemowa oraz celowościowa uzasadnia przyjęcie stanowiska, że okres 90 dni na złożenie wniosku przez pracodawcę w odniesieniu do odprawy, o której mowa w art. 306 ust. 2 u.o.O. powinien być liczony od upływu terminu końcowego służby określonego w powołaniu. Przyjęcie zatem przez organy obu instancji w rozpoznawanej sprawie, że termin na złożenie wniosku przez pracodawcę minął jest bezpodstawne i sprzeczne z wykładnią językową, systemową i celowościową ww. przepisów u.o.O.
Rację ma zatem Skarżący zwracając uwagę, że pracodawca - wypłacając świadczenie w postaci odprawy z art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r. - wie kiedy doszło do powołania żołnierza OT i kiedy będzie on zwolniony z TSW - z dniem jej zakończenia, ustalonym w powołaniu. Skarżący w chwili wypłaty odprawy nie otrzymuje informacji ani od Żołnierza OT ani od organu, który ma obowiązek wypłacać rekompensatę poniesionych kosztów, że Żołnierza OT zwalnia się z TSW przed upływem czasu jej trwania, np. z powodu nieukończenia szkolenia wyrównawczego, niespełniania warunków itp., ani, że Żołnierza OT zwolniono ze służby rotacyjnej. Pracodawca działając zatem w zaufaniu do organu administracyjnego (art. 8 § 1 k.p.a.), jak również biorąc pod uwagę jasną treść art. 309 ust. 3 u.o.O. w związku z art. 306 ust. 2 o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r., a także kierując się wykładnią systemową u.o.O. oraz zasadą swobody prowadzonej działalności gospodarczej mógł najpóźniej do 90 dni od dnia zwolnienia żołnierza OT z pełnienia tej służby (określonego w powołaniu i znanego w dniu wypłaty ww. odprawy) wystąpić z wnioskiem o rekompensatę. Nieracjonalne byłoby bowiem pozbawianie przedsiębiorcy rekompensaty poniesionego kosztu, co do którego ustawodawca, w świetle wykładni językowej, systemowej i celowościowej art. 309 ust. 3 u.o.O. gwarantuje zwrot. Tym bardziej, że ze stanu faktycznego ustalonego w rozpoznawanej sprawie wynika, że pracodawca, wypłacając jednorazowe świadczenie w postaci odprawy z art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r. wiedział kiedy odbędzie się pierwsze szkolenie w TSW oraz na jaki okres powołano Żołnierza OT. Na tej podstawie – biorąc pod uwagę treść art. 309 ust. 3 u.o.O. – mógł w dowolnym czasie do upływu terminu 90 dni od dnia zwolnienia żołnierza OT z pełnienia TSW złożyć ww. wniosek.
W rozpoznawanej sprawie jest to tym bardziej uprawnione, że Skarżącego nie zapoznano w toku długo trwającego postępowania ze zgromadzonym w aktach materiałem dowodowym, w trybie art. 10 k.p.a., choć doszło do dwukrotnego rozpatrywania sprawy przez organ pierwszej instancji. Skarżący zarówno w chwili wypłaty jednorazowej odprawy, jak również w toku toczącego się postępowania administracyjnego o rekompensatę poniesionego kosztu ww. odprawy wiedział na jaki okres powołano Żołnierza OT do TSW - na 3 lata, co powodowało, że mógł być w pełni przekonanym, że termin na złożenie wniosku (90 dni) w sprawie zrekompensowanie wypłaconej Żołnierzowi OT odprawy nie wyekspirował w chwili składania wniosku do właściwego organu. Warto jeszcze raz przypomnieć, że w art. 309 ust. 3 u.o.O. nie przewidziano daty początkowej rozpoczęcia biegu terminu, lecz jedynie datę końcową. Tym samym – wbrew stanowisku organów obu instancji - pracodawca mógł zdecydować w okresie 3 lat służby pełnionej przez Żołnierza OT kiedy złoży wniosek, szczególnie, że chodzi o rekompensatę poniesionych przez pracodawcę środków.
Sąd jeszcze raz podkreśli, że pracodawca, który poniósł jako pierwszy koszt jednorazowej odprawy w rozumieniu art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r., wiążącej się z powołanie do TSW swojego pracownika nie powinien być pozbawiany możliwości odzyskania rekompensaty kosztów poniesionych na jednorazowe świadczenia, które nie jest zależne w żadnej mierze od rotacyjnego pełnienia TSW. Stanowiska tego nie może podważać dokonana przez organy administracyjne zawężająca wykładni przepisów art. 309 ust. 1 i 3 u.o.O. w związku z art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r. Sąd podziela stanowisko Skarżącego, że termin z art. 309 ust. 3 u.o.O. w odniesieniu do odprawy z art. 306 ust. 2 u.o.O. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2024r. powinien być liczony od rzeczywistego zakończenia TSW przez Żołnierza OT, tym bardziej, że w art. 128 ust. 1 pkt 1 u.o.O. wskazano, że żołnierza pełniącego służbę wojskową zwalnia się ze służby wojskowej, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej, obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej oraz służby pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, w przypadku upływu czasu jej pełnienia. Datę tę znał pracodawca w chwili wypłaty odprawy i mógł swobodnie zdecydować, kiedy wystąpi z wnioskiem o jej rekompensatę. Okoliczności tej nie zmieniają powoływane przez organ odwoławczy przepisy rozp. z 2022r. Należy bowiem zauważyć, że w świetle art. 217 Konstytucji RP nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Stwierdzić też należy, że ww. akt wykonawczy został wydany w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 309 ust. 11 u.o.O., a z zakresu tej delegacji nie wynika, aby Minister Obrony Narodowej został upoważniony do określenia daty, z której upływem pracodawca może wnosić o zwrot uprzednio wypłaconej odprawy. Interpretacja przepisów ww. rozporządzenia wykonawczego nie może więc stanowić podstawy do interpretacji pojęć zawartych w ustawie, w szczególności możliwości ubiegania się przez pracodawcę zwrotu wypłaconej odprawy.
Zdaniem Sądu nie było też podstaw do sięgania do wykładni nieobowiązujących już przepisów uchylonej 23 kwietnia 2022r. ustawy z 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, szczególnie, że Skarżący prawidłowo zwrócił uwagę w skardze, że art. 134a ust. 5 tej ustawy miał inne brzmienie niż art. 309 ust. 3 u.o.O., którego wykładnia językowa, systemowa i celowościowa prowadzi, o czym mowa wyżej, do zgoła odmiennych wniosków niż prezentowane przez organy obu instancji.
5. Organy obu instancji, z uwagi na treść art. 153 P.p.s.a. zastosują się do ocen prawnych i wskazań wyrażonych w niniejszym orzeczeniu.
6. Sąd, uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., orzekł, jak w punkcie pierwszym wyroku. Sąd postanowił o zwrocie kosztów postępowania sądowego, na mocy art. 200 i art. 209 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. i w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026r., poz. 118), gdyż Skarżący był reprezentowany przez radcę prawnego (punkt drugi sentencji wyroku).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło