II SA/Wa 74/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędziowie WSA Adam Lipiński Andrzej Góraj Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2013 r. sprawy ze skargi L. S. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia dokumentów – oddala skargę – Wnioskiem z [...] sierpnia 2012 r., złożonym na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. nr 63, poz. 424 ze zm.), L. S. (dalej jako "skarżąca") wystąpiła do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o udostępnienie jej do wglądu dokumentów dotyczących Księdza J. G.. Postanowieniem z [...] września 2012 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...], wydanym na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia skarżącej dokumentów dotyczących Księdza J. G., mogących znajdować się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca, mimo że jest wnuczką brata Księdza J. G., to w myśl definicji zawartej w art. 115 § 11 K.k. nie jest dla niego osobą najbliższą. Tym samym, zgodnie z art. 35 ust. 4 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, nie jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o udostępnienie dokumentów dotyczących Księdza J. G., a to oznacza, że nie może być stroną postępowania administracyjnego. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła zażalenie, w którym podniosła, że najbliższa rodzina Księdza J. G. nie żyje, a dokumenty dotyczące Księdza J. G. są jej niezbędne do toczącej się przed Sądem Okręgowym w [...] sprawy o uznanie jej rodziny za ofiary prześladowań reżimu komunistycznego, bezpodstawne wywiezienie do [...] i żądanie rehabilitacji. Postanowieniem z [...] października 2012 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy postanowienie z [...] września 2012 r. nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ ponownie wyjaśnił, że uprawnienia wynikające z art. 30–35 i 35b ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, może wykonywać osoba najbliższa zmarłego w rozumieniu art. 115 § 11 K.k., tj. małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Skarżąca jako wnuczka rodzonego brata Księdza J. G. nie zalicza się do grona osób najbliższych Księdza J. G., zatem nie jest uprawniona do złożenia wniosku o udostępnienie dokumentów dotyczących Księdza J. G. w trybie art. 30 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Reasumując organ stwierdził, że skoro skarżąca nie jest uprawniona do złożenia wniosku o udostępnienie dokumentów dotyczących Księdza J. G., bowiem nie należy do grona osób mu najbliższych, w myśl art. 115 § 11 K.k., to nie ma ona interesu prawnego i nie może żądać wszczęcia postępowania o udostępnienie jej dokumentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi L. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wnosiła o jego uchylenie i podniosła, że Ksiądz J. G. był rodzonym bratem jej dziadka W. G., nie miał żony, własnych dzieci i wnuków, osoby pozostającej z nim w przysposobieniu ani pozostającej we wspólnym pożyciu. Jego rodzice i rodzeństwo nie żyją, a ona jako jedyna żyjąca osoba z rodziny chciałby dowiedzieć się jakie były losy Księdza J. G. po aresztowaniu, gdzie i kiedy zmarł lub zginął. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżony postanowieniu. Organ wskazał, że prowadząc postępowanie nie może dowolnie rozszerzać katalogu osób uprawnionych do dostępu do dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Kontrola ta nie odbywa się natomiast według kryteriów słusznościowych. Innymi słowy, przynajmniej zasadniczo, sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy dany akt organu administracji publicznej jest słuszny, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o powołane wyżej przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 P.p.s.a. – zarzutami i wnioskami skargi, uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza obowiązujących przepisów, co czyni skargę niezasadną. Skarżąca wystąpiła do Instytutu Pamięci Narodowej, w trybie art. 30 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, z wnioskiem o udostępnienie do wglądu dokumentów dotyczących nieżyjącego J. G., wskazując, że był on rodzonym bratem jej dziadka. Jako, że z wnioskiem w powyższym trybie może wystąpić sam zainteresowany, a w sytuacji, gdy nie żyje uprawnienia te może wykonywać tylko osoba najbliższa zmarłego w rozumieniu art. 115 § 11 kk (art. 35a ust. 4 ustawy), organ w pierwszej kolejności obowiązany był ustalić, czy skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych. Zgodnie bowiem z art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną – stosownie do art. 28 K.p.a. – jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Status strony wynika z przepisów prawa materialnego ustanawiających prawa i obowiązki. Inaczej mówiąc, tylko przepis prawa materialnego, stanowiąc podstawę interesu prawnego, stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową strony. O przymiocie strony nie decyduje sama wola danego podmiotu lub też jego subiektywne przekonanie, lecz okoliczności istnienia przepisu prawa materialnego pozwalającego zakwalifikować interes tego podmiotu jako prawny. W rozpoznawanej sprawie brak jest przepisu prawa, z którego skarżąca mogłaby wyprowadzić swój interes prawny. Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej ściśle określa podmioty, które są uprawnione do dostępu do dokumentów. Jako że skarżąca nie wystąpiła o wgląd do dokumentów jej dotyczących, swoje uprawnienia mogła jedynie wywodzić z faktu bycia osobą najbliższą J. G.. Dla określenia kręgu osób najbliższych przepisy ustawy o IPN odsyłają do przepisów Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 115 § 11 Kk osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Skarżąca nie należy do grona osób enumeratywnie wskazanych w powyższym przepisie, co w konsekwencji oznacza, że nie może żądać wszczęcia postępowania o udostępnienie jej dokumentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN. W postępowaniu prowadzonym w oparciu o podany przepis, nie przysługuje jej bowiem status strony. W tak zarysowanych okolicznościach faktycznych i prawnych organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia skarżącej dokumentów dotyczących Księdza J. G., mogących znajdować się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej. Zgodnie bowiem z art. 61 K.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną (...) organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na podkreślenie przy tym zasługuje – wobec twierdzeń skargi – że organ działał w oparciu o obowiązujące przepisy prawa i nie był uprawniony do dowolnego rozszerzania katalogu osób uprawnionych do dostępu do dokumentów. Wbrew przekonaniu skarżącej stan cywilny Księdza J. G. musiał pozostać bez wpływu na ocenę, czy skarżąca w rozpoznawanej sprawie posiada status strony. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd, na zasadzie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.