II SA/Wa 747/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2021 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] stycznia 2021 r. decyzję nr [...], którą działając na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303), odmówił przyznania G. P. rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Prezes ZUS podkreślił, że wszystkie wymienione w art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.  Wyjaśnił, że pojęcie niezbędnych środków utrzymania – jako przesłanka do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego – nie jest zdefiniowane w ustawie o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W celu ustalenia tego kryterium należy, zdaniem organu, posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2020 r. wynosi 1200,00 zł brutto, tj. 1025,00 zł netto. Organ zaznaczył, iż z akt sprawy wynika, że dochód wnioskodawczyni, o którym mowa w art. 2 pkt 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, wynosi 1111,79 zł netto, tj. emerytura w wysokości 755,43 zł netto oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 356,36 zł netto i jest wyższy od kwoty najniższej emerytury netto. Wprawdzie wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych strony jednak trudno, zdaniem organu, uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Na tej podstawie Prezes ZUS stwierdził, że nie można twierdzić, iż strona pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W związku z powyższym, w przedstawionym w sprawie stanie faktycznym i prawnym, organ nie znalazł podstaw do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. G. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...]. W treści skargi skarżąca nadmieniła, iż otrzymuje emeryturę w kwocie 755, 43 zł netto. Urodziła i wychowała ośmioro dzieci. Podkreśliła również, iż pomimo obowiązków związanych z dziećmi świadczyła pracę oraz prowadziła gospodarstwo rolne. Stwierdziła, że zasłużyła na otrzymanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Dodała także, że gospodarstwo, które posiada, nie przynosi dochodu, lecz – wręcz przeciwnie – generuje same koszty. W odpowiedzi na skargę oraz wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do odkodowania art. 3 ust. 3 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym stanowiącego, że świadczenie może być przyznane w przypadku, gdy wnioskodawca nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania. Przywołany przepis zawiera dwa niedookreślone sformułowania: - dochód zapewniający środki utrzymania, - niezbędne środku utrzymania. Dokonując wykładni pierwszego z powołanych zwrotów, w ocenie tut. Sądu należy odnieść się do celu omawianej ustawy. Cel ten ustawodawca zaprezentował w przepisie art. 1 ust. 2 powyższej ustawy wskazując, iż jest nim zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęły, ze względu na wychowywanie dzieci. Z treści przywołanej normy prawnej w sposób nie budzący wątpliwości wynika to, że omawiane świadczenie uzupełniające ma stanowić rodzaj rekompensaty dla rodzica, który musząc zajmować się wychowaniem co najmniej czwórki dzieci, zrezygnował z aktywności zawodowej i nie wypracował sobie stosownego świadczenia emerytalnego (rzeczywistego a nie hipotetycznego). Okres życia poświęcony na wychowanie określonej w ustawie liczny dzieci musi więc być na tyle długi, że istotnie wykluczył rodzica z grona osób zdolnych nie tylko do podjęcia zatrudnienia, czy innej działalności zarobkowej, ale też uniemożliwił spełnienie minimalnych kryteriów, od których ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależniła możliwość przyznania choćby minimalnej emerytury. Przesłanka sformułowana w art. 3 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym stanowi więc rodzaj szczególnych okoliczności, uzasadniających przyznanie omawianego, wyjątkowego świadczenia, mimo braku odprowadzania przez odpowiednio długi czas składek na ubezpieczenie społeczne. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie składu orzekającego nie budzi najmniejszych wątpliwości to, że intencją racjonalnego ustawodawcy (przy tak oznaczonym celu ustawy), jest faktyczna rekompensata dla rodzica, który poświęcił się wychowaniu co najmniej czwórki dzieci. Konsekwentnie więc, przy ustalaniu istnienia przesłanek uprawniających do omawianego świadczenia, należy odnosić się do rzeczywistego stanu faktycznego, a nie do założeń o charakterze hipotetycznym. Badając okoliczność posiadania dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, koniecznym jest wiec odnoszenie się do kwot dochodu, jakie realnie zasilają co miesiąc budżet domowy wnioskodawcy. Za trafnością i racjonalnością powyższej wykładni celowościowej, przemawia także wykładnia literalna. Ustawodawca w omawianym przepisie (art. 3 ust. 3) posłużył się bowiem czasem dokonanym – "dochód zapewniający". Przepisu tego nie sformułował zaś w formie otwartego pytania – "dochód mogący zapewnić". To więc także, w ocenie tut. Sądu, świadczy o konieczności badania w omawianym przypadku dochodu o charakterze faktycznym (rzeczywiście uzyskiwanego), a nie hipotetycznym. Zwrócić też należy uwagę, iż w ustawie o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym brak jest regulacji analogicznej do regulacji zawartej w rozporządzeniu Rady Ministrów z 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz.1358), dotyczącej ustalania fikcji prawnej dochodu z 1 ha przeliczeniowego. Wyżej powołany akt prawny został wydany na podstawie umocowania sformułowanego w art. 9 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej, a nie na podstawie ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Ustawa o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym w zakresie nieuregulowanym odsyła wyłącznie do przepisów k.p.a. a nie do ustawy o pomocy społecznej. Jest to o tyle zrozumiałe, że świadczenie uzupełniające dla rodziców, nie posiada charakteru socjalnego – czego z resztą nie kwestionuje sam organ. Brak jest zatem, zdaniem Sądu, podstawy prawnej do stosowania w niniejszej sprawie przepisów dotyczących ustalania fikcji prawnej dochodu z 1 ha przeliczeniowego gospodarstwa rolnego. Przechodząc natomiast do drugiego z niedookreślonych w art. 3 ust. 3 omawianej ustawy sformułowań, tj. niezbędnych środków utrzymania, zgodzić należało się z organem, że określenie "środki niezbędne", nie jest równoznaczne z określeniem "środki wystarczające". Odkodowując ww. sformułowanie, nie należy więc odnosić się do subiektywnych odczuć i potrzeb wnioskodawcy, a do okoliczności o charakterze możliwie najbardziej obiektywnym. Stąd też, ze wszech miar uzasadnionym będzie (podobnie jak ma to miejsce przy wykładni art. 83 ustawy o Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), powiązanie określenia "niezbędnych środków utrzymania", z kwotą najniższej emerytury. Skoro bowiem Państwo Polskie, ustalając najniższą emeryturę uznało, że wystarczy ona dla zaspokojenia człowiekowi egzystencji, uprawnionym będzie badanie omawianej materii właśnie przez pryzmat tej kwoty (por. też wyrok WSA w Warszawie z 6 lutego 2020 r., sygn.. akt II SA/Wa 1625/19, CBOSA). Przenosząc powyższe rozważania na realia faktyczne niniejszej sprawy, uznać należało, iż skarżona decyzja nie odpowiada prawu. Organ w sposób nieuprawniony, dokonał ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego skarżącej, posługując się metodą ustalania dochodu z 1 ha przeliczeniowego (vide: obliczenia zawarte na karcie 30 odwrót akt administracyjnych sprawy). W konsekwencji organ błędne ustalił stan faktyczny, tj. rzeczywistą kwotę dochodu skarżącej, co doprowadziło do błędnej odmowy przyznania dochodzonego świadczenia z powołaniem na normę art. 3 ust. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art.145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.). Ponownie rozpoznając sprawę, organ będzie zobligowany do uwzględnienia wykładni prawa zaprezentowanej w niniejszym uzasadnieniu i do szczegółowego przeanalizowania wniosku skarżącej przez pryzmat przesłanek omawianej ustawy.