II SA/Wa 748/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Piotr Borowiecki, Iwona Dąbrowska (spr.), , Protokolant specjalista Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do renty rolniczej w drodze wyjątku oddala skargę Decyzję z dnia [...] marca 2017 r. znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U z 2016 r., poz. 277 ze zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r., którą odmówił przyznania M. H. prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] września 2016 r. M. H. wystąpił do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017r., wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 55 ust. 1 pow. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes KRUS, uwzględniając orzeczoną przez lekarza rzeczoznawcę Kasy u M. H. całkowitą niezdolność do pracy od [...] sierpnia 2014r. do listopada 2018r., odmówił mu prawa do renty rodzinnej rolniczej w drodze wyjątku. W dniu [...] stycznia 2017r. M. H. wystąpił do Prezesa Kasy z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując we wniosku że jego żona, która otrzymuje emeryturę rolniczą w wysokości 715 zł miesięcznie nie jest w stanie pokryć wszystkich wydatków rodziny. Natomiast o zasiłek z Urzędu Gminy można się ubiegać co 3 miesiące i jest to kwota ok. 100 zł. We wniosku M. H. powołał się też na swój zły stan zdrowia. Ponadto podał, że brak jego ubezpieczenia wynikał z mylących informacji udzielanych przez pracowników KRUS. Organ ponownie rozpoznając sprawę w oparciu o art. 55 ust. 1 pow. ustawy wskazał, że Prezes Kasy może przyznać w drodze wyjątku m.in. rentę rolniczą pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Wymienione powyżej przesłanki, które warunkują przyznanie renty rolniczej w drodze wyjątku, a mianowicie: brak prawa do renty wskutek szczególnych okoliczności i brak niezbędnych środków utrzymania oraz niemożność ich uzyskania ze względu na wiek i stan zdrowia, muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym. Następnie organ podał, że z akt sprawy wynika, że w dniu [...] grudnia 1984r. M. H. nabył gospodarstwo rolne o pow. 1,36 ha fiz. (0,18 ha przel.), które [...] listopada 2015r. przekazał synowi Z. H. Ubezpieczeniem społecznym rolników M. H. był objęty w latach: 1985 - 1990 oraz w okresie od [...] października 1991 r. do [...] września 2001r. Od [...] września 2001r. do [...] marca 2002r. M. H. pobierał rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, a od [...] października 2002r. do [...] grudnia 2002r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Następnie organ podał, że M. H. w dniu [...] października 2016r. oświadczył, że od roku 2002 nie jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników, a na przestrzeni minionych lat tj. od roku 2002 utrzymywał się ze sprzedaży artykułów rolnych oraz ze sprzedaży runa leśnego. W dniu [...] listopada 2016r. Powiatowy Urząd Pracy w C. podał, że M. H. nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych bądź poszukujących pracy, zarejestrowanych w tutejszym urzędzie. Natomiast w dniu [...] października 2016r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. poinformował, iż M. H. nie korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej. Organ wskazał, że w protokole z wizytacji w gospodarstwie rolnym z dnia [...] października 2016r. M. H. podał, że mieszka razem z 57 letnią żoną J. H., która pobiera emeryturę rolniczą z KRUS w wysokości 715.61 zł i z 33-letnim synem Z. H., ubezpieczonym w KRUS, na wniosek z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o pow. 0,18 ha przeliczeniowego. Następnie organ stwierdził, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest uzależnione od wykazania przez wnioskodawcę braku niezbędnych środków utrzymania, a nie niewystarczających (wyrok NSA w Warszawie z 15 kwietnia 2002r., II SA 4189/01). Zdaniem organu, trudna sytuacja materialna, na którą M. H. ponownie zwrócił uwagę, we wniosku z dnia [...] stycznia 2017r. była już brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji z dnia [...] stycznia 2017r. Podstawą do przyznania renty rolniczej w drodze wyjątku nie jest również fakt, iż zapomogi wypłacane z GOPS są bardzo niskie. Odnośnie zaś przedstawionych we wniosku zarzutów, iż M. H. był błędnie informowany o zasadach podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, co obecnie uniemożliwia mu uzyskanie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy czy emerytury rolniczej, to organ stwierdził, że są one bezpodstawne i nie znajdują potwierdzenia w dokumentacji. Organ podał, że decyzją z dnia [...] lutego 2003r. Oddział Regionalny KRUS w C. poinformował, iż M. H. ustaje ubezpieczenie z mocy ustawy, gdyż tym ubezpieczeniem społecznym rolników nie obejmuje się osób, których obszar użytków rolnych jest poniżej 1 ha przeliczeniowego i którą M. H. odebrał osobiście w dniu [...] lutego 2003 r. Organ wskazał też, że w aktach znajduje się inna dokumentacja tj. wniosek z dnia [...] stycznia 2003r. o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników tylko żony M. H. – J. H. oraz dowody wpłaty za jakich członków rodziny została naliczona składka na ubezpieczenie społeczne rolników, będące podstawą do uznania, iż winien on być świadomy, iż nie jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Fakt ten, zdaniem organu, przemawia za uznaniem, że w przypadku osoby M. H. brak było szczególnych okoliczności uniemożliwiających objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników na wniosek. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi M. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniesionej przez pełnomocnika – adwokat A. F., uzupełnioną następnie pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. W której pełnomocnik wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych. Decyzji zarzuciła ona naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] stycznia 2017r., pomimo że organ ponownie nie zbadał i nie rozważył wszystkich okoliczności sprawy. Zarzuciła również naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez nieodniesienie się w uzasadnienie decyzji do przytaczanych przez skarżącego okoliczności i niewyjaśnienie dlaczego całkowita niezdolność do pracy skarżącego nie stanowi, zdaniem organu, szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, co zaskarżoną decyzję czyni dowolną. Jeśli zaś chodzi o naruszenie przepisów prawa materialnego, to pełnomocnik zarzuciła decyzji naruszenie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez jego niezastosowanie i odmówienie skarżącemu prawa do renty rolniczej rodzinnej w drodze wyjątku, pomimo że M. H. spełniał przesłanki uzyskania wskazanego świadczenia. Nie ma on bowiem niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na stan zdrowia (orzeczenie lekarza rzeczoznawcy KRUS o uznaniu skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy), a brak prawa do renty nastąpił na skutek pozostawiania przez skarżącego w uzasadnionym błędzie co do objęcia go ubezpieczeniem społecznym. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego przypomniała stan faktyczny sprawy i podała, że skarżący kwestionuje, aby był informowany przez Oddział Regionalny KRUS w C., iż ustaje jego ubezpieczenie z mocy prawa jak również, aby decyzję z dnia [...] lutego 2003r. Oddziału Regionalnego KRUS w C. odbierał osobiście. Ponadto pełnomocnik zarzuciła, że nawet jeżeli założyć, zgodnie z twierdzeniem organu, że skarżący odebrał w/w decyzję osobiście, to przyjąć należy, że M. H. nie był w stanie zapoznać się z jej treścią z dostatecznym rozeznaniem. Bezspornym jest, że skarżący przebył dwa udary mózgu, na skutek czego został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Pierwszy z udarów skarżący przeszedł w 2002r. Jednym z powikłań poudarowych była afazja, czyli zaburzenie mechanizmów programujących czynności mowy, zaburzenia pisania i czytania u człowieka, który już uprzednio opanował te czynności. Ustalenia organu jakoby samo odebranie decyzji Oddziału Regionalnego KRUS w C. (czemu skarżący zaprzecza) świadczyło o tym, że M. H. świadomie nie skorzystał z ubezpieczenia społecznego rolników jest sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Nie sposób zakładać, by osoba dotknięta afazją, po udarze mózgu była w stanie zapoznać się z pismem urzędowym, które sporządzane jest swoistym językiem, z odwołaniem do przepisów prawa. Interpretacja decyzji organów rentowych jest często skomplikowana dla ludzi zdrowych, zatem zrozumienie jej treści przez osobę chorą jest tym bardziej utrudnione. Pełnomocnik zarzuciła ponadto, by żona skarżącego złożyła wniosek o objęcie ubezpieczeniem wyłącznie jej i syna Z. H., z wykluczeniem skarżącego. Intencją żony skarżącego było objęcie jej i syna ubezpieczeniem obok skarżącego, a nie zamiast niego. Ponadto pełnomocnik zarzuciła, że organ rentowy nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do motywów jakimi kierował się skarżący i jego żona J. H., składając wniosek o objęcie jej ubezpieczeniem męża. Skarżący i jego żona mieli skrajnie trudną sytuację finansową, albowiem wszystkie posiadane środki przeznaczali na leczenie syna Z. H., który zachorował na toczeń trzewny układowy. Ta nadzwyczajna okoliczność, a nie dobrowolna rezygnacja skarżącego sprawiła, że nie był w stanie opłacać składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników. Organ nie odniósł się również do faktu korzystania przez skarżącego z opieki medycznej w okresie, kiedy rzekomo nie był objęty ubezpieczeniem. Skarżący po przebyciu pierwszego udaru otoczony był opieką medyczną. Podobnie jak w przypadku drugiego udaru. Skarżący posługiwał się kartą ubezpieczenia i nikt nie zakwestionował jego prawa do świadczeń zdrowotnych. Ta okoliczność również utwierdzała skarżącego w przekonaniu, że objęty jest ubezpieczeniem, a zatem ewentualny błąd w tym zakresie był usprawiedliwiony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i ponowił argumenty zawarte w swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r., poz. 277 ze zm.), Prezes KRUS może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Świadczenie takie przyznaje się w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiedniego świadczenia z ubezpieczenia emerytalno-rentowego (art. 55 ust. 2). Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania przez rolników (domowników lub członków rodziny zmarłego rolnika lub domownika) prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna - pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, ustawa zaś pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa KRUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Kasy może przyznać...", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa KRUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z treści powołanego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty rolniczej na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W ocenie Sądu, Prezes KRUS prawidłowo ustalił, że brak uprawnień do świadczenia ustawowego M. H. nie został spowodowany szczególnymi okolicznościami. Za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 55 ust. 1 powołanej ustawy przyjmuje się, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Przy czym okoliczność ta musi pozostawać w związku przyczynowym z brakiem uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie, musi być obiektywna oraz niezależna od wnioskodawcy, który pomimo dołożenia należytej staranności, nie był w stanie zapobiec jej skutkom. W orzecznictwie utrwalony jest przy tym pogląd, zgodnie z którym za szczególną okoliczność, wskutek której zainteresowana osoba nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego można uznać chorobę uniemożliwiającą dalszą pracę i uzyskanie tych uprawnień, w sytuacji gdy do ujawnienia choroby doszło w czasie trwania zatrudnienia czy też ubezpieczenia. W tezie wyroku z dnia 18 grudnia 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny, sygn. akt I OSK 642/08 stwierdził, iż z treści przepisu art. 55 ust. 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach ustawy wobec zaistnienia szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły. Brzmienie powołanego przepisu oznacza zatem, iż na jego podstawie właściwy w sprawie organ wydaje decyzję kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć "szczególne okoliczności", należy do oceny organu, który w każdym przypadku okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie. Nie może też budzić wątpliwości, że to podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Z treści przepisu art. 55ust. 1 powołanej ustawy wynika bowiem przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach ustawy, wobec zaistnienia szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż skarżący w dniu [...] grudnia 1984r. nabył gospodarstwo rolne o pow. 1,36 ha fiz. (0,18 ha przel.), które 3 listopada 2015 r. przekazał synowi Z. H. Ubezpieczeniem społecznym rolników M. H. był objęty w latach: 1985 - 1990 oraz w okresie od [...] października 1991 r. do [...] września 2001r. Od [...] września 2001r. do [...] marca 2002r. pobierał on rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, a od [...] października 2002r. do [...] grudnia 2002 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Zgodzić się należy z organem, że M. H. od roku 2002 nie jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych skarżący nie tylko oświadczył to w dniu [...] października 2016r., wskazując, że od roku 2002 nie jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników, a na przestrzeni minionych lat tj. od roku 2002 utrzymywał się ze sprzedaży artykułów rolnych oraz ze sprzedaży runa leśnego ale również bezsprzeczne jest, że decyzją z dnia [...] lutego 2003r. Oddział Regionalny KRUS w C. poinformował skarżącego, iż ustaje mu ubezpieczenie z mocy ustawy, gdyż tym ubezpieczeniem społecznym rolników nie obejmuje się osób, których obszar użytków rolnych jest poniżej 1 ha przeliczeniowego. Wskazać należy, że decyzja ta kierowana była zarówno do skarżącego jak i jego żony – J. H.. Wskazać należy również, że w aktach administracyjnych sprawy (strona akt 202) pod decyzją widnieje podpis żony skarżącego J. H., a to oznacza, że decyzja ta została odebrana przez upoważnioną osobę i tym samym weszła ona do obrotu prawnego. Tak więc zgodzić się należy z organem, że zarzuty skarżącego nie znajdują uzasadnienia, że organ nie poinformował skarżącego decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. iż ustaje mu ubezpieczenie z mocy ustawy, gdyż tym ubezpieczeniem społecznym rolników nie obejmuje się osób, których obszar użytków rolnych jest poniżej 1 ha przeliczeniowego i którą M. H. odebrał osobiście w dniu [...] lutego 2003 r. Ponadto w aktach sprawy znajduje się wniosek z dnia [...] stycznia 2003 r. o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników tylko żony M. H. – J. H. oraz dowody wpłaty za jakich członków rodziny została naliczona składka na ubezpieczenie społeczne rolników, a to oznacza, że skarżący winien być świadomy, iż nie jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Tak więc nie budzi wątpliwości, że skarżący od 2003 r. nie podlegał ubezpieczeniu. Okoliczności te wyraźnie wskazują, że w przypadku skarżącego brak było szczególnych okoliczności uniemożliwiających objęcie go ubezpieczeniem społecznym rolników na wniosek. Uznać zatem należy, iż skarżący od lutego 2003 r. nie podjął żadnego zatrudnienia i nie prowadził działalności zawodowej. Nie można zatem uznać, że wskutek szczególnych okoliczności skarżący nie spełnił warunków wymaganych do przyznania ustawowego świadczenia rentowego, zwłaszcza w kontekście, że orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] listopada 2016 r. skarżący został uznany, od dnia [...] sierpnia 2014 r. do listopada 2018 r. czasowo za całkowicie niezdolnego do pracy. Reasumując, stwierdzić należało, iż niewątpliwie sytuacja materialna skarżącego jest trudna, lecz nie powstała ona na skutek szczególnych, niezależnych od woli strony, okoliczności. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.