II SA/Wa 757/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędziowie WSA Adam Lipiński, Janusz Walawski, Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie : odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku postanawia: umorzyć postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B. K. z dnia [...] września 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił wnioskodawcy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że B. K. na przestrzeni 49 lat życia udokumentował 23 lata, 5 miesięcy i 17 dni łącznie okresu składkowego i nieskładkowego, a w 10-leciu przypadającym przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy w dniu [...] marca 2007 r. zamiast wymaganych przepisami ustawy 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, udokumentował 3 lata, 10 miesięcy i 5 dni tych okresów. Organ podkreślił, że w dniu [...] marca 2001 r. wnioskodawca zaprzestał pobierania zasiłku dla bezrobotnych, a całkowita niezdolność do pracy powstała u niego [...] marca 2007 r. Zdaniem Prezesa ZUS w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do nabycia uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych, w wymienionym okresie, nie orzeczono wobec wnioskodawcy całkowitej niezdolności do pracy, tym samym nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Dodatkowo organ podkreślił, że rozpatrując uprawnienia do renty ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, zaznaczając, że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy B. K. wskazał, że jest osobą chorą, mającą trudności w wykonywaniu codziennych czynności, przez co wymaga opieki osób trzecich. Zaznaczył, że choroba rozwijała się u niego 6-7 lat zanim została wykryta, podkreślając, że przed tym jak zachorował był czynny zawodowo. Wskazał, że utrata pracy w 2000 r., trudności w jej zdobyciu, przebyte operacje [...], powikłania chorobowe po przebytych operacjach spowodowały u niego [...] i przyczyniły się do rozwoju choroby. Dodał, że leczy się w poradni [...], nie ma żadnego źródła dochodu, a brak renty znacznie ograniczy jego możliwość walki z chorobą. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku B. K. i decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku powyższe przesłanki powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Prezes ZUS podkreślił, że art. 83 powołanej ustawy może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Organ wskazał, że wnioskodawca udowodnił okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący łącznie 23 lata, 5 miesięcy i 17 dni, a ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia przypada na [...] marca 2001 r., przy czym orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2007 r. wnioskodawca został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od daty złożenia wniosku, tj. od [...] marca 2007 r., a całkowita niezdolność do pracy została wobec niego orzeczona po upływie 6 lat i 21 dni od ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. We wskazanym okresie wnioskodawca nie podjął jakiejkolwiek pracy popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne w celu zapewnienia sobie w przyszłości uprawnień do świadczenia z tego ubezpieczenia. Organ odnosząc się do argumentacji odnośnie problemów zdrowotnych B. K. wskazał, że oceny niezdolności do pracy, jej stopnia, ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Orzeczenie lekarza orzecznika albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, w związku z powyższym ta przesłanka nie podlega uznaniu administracyjnemu. Dla ustalenia daty powstania niezdolności do pracy nie mogą być uznane za wystarczające dowolne przypuszczenia, lecz konieczne są dowody zawierające dane pozwalające ustalić datę powstania niezdolności do pracy. Tym samym organ nie miał podstaw aby uznać, niepoparte żadnymi nowymi dowodami, twierdzenie wnioskodawcy, iż choroba rozpoczęła się u niego wcześniej, niż zostało to ustalone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. Dodatkowo podkreślił, że samo powoływanie się przez B. K. na fakt bycia osobą bezrobotną, nawet potwierdzone przez właściwy urząd pracy, nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności osoby w poszukiwaniu pracy, wnioskodawca nie przedstawił bowiem dowodów świadczących o obiektywnych trudnościach w podjęciu przez niego pracy, przemawiających za uznaniem ich, jako szczególnych okoliczności. Prezes ZUS uznał zatem, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem nie spełnienia przez wnioskodawcę warunków do świadczenia w trybie zwykłym, dodając, że nawet najdramatyczniejsza sytuacja materialna, rodzinna i życiowa nie może stanowić wyłącznej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. K. opisał swoją sytuację, zaznaczając, iż przepracował łącznie 23 lata, 5 miesięcy, 17 dni. W latach 1995, 1996, 2000, 2005 przeszedł skomplikowane operacje [...], co łącznie z restrukturyzacją zakładów [...] było przyczyną jego zwolnienia w 2000 r. Zaznaczył, że od 1995 r. do 2002 r. pogarszał się jego stan zdrowia. Zdaniem skarżącego Prezes ZUS podejmując decyzję w sprawie przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku powinien wziąć pod uwagę takie okoliczności, jak przebyte operacje, pogarszający się stan zdrowia, utrata pracy. Podkreślił, że trudności w znalezieniu pracy spowodowane były złym stanem fizycznym i psychicznym oraz sytuacją panującą na rynku pracy, które były dla skarżącego – człowieka chorego, nie do przezwyciężenia. Zaznaczył również, że z diagnozy lekarzy wynika, że jeżeli choroba będzie w dalszym ciągu postępować, wówczas pozostanie mu jeszcze niewiele lat życia, a fakt ten organ powinien potraktować jako szczególną okoliczność przy podejmowaniu decyzji w jego sprawie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, prezentując argumenty przedstawione w wydanych decyzjach. W dniu 03 listopada 2008 r. (data prezentaty Sądu) Urząd Stanu Cywilnego w G. przesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odpis skrócony aktu zgony skarżącego, z którego wynika, że B. K. zmarł [...] września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 161 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. W rozpoznawanej sprawie B. K. wniósł skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...], odmawiającą przyznania ww. na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Z nadesłanego przez Urząd Stanu Cywilnego w G. odpisu skróconego aktu zgonu skarżącego wynika, że B. K. zmarł [...] września 2008 r. Świadczenie przyznawane w drodze wyjątku, w trybie określonym przez ustawę o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest uprawnieniem o charakterze osobistym i wygasa z chwilą śmierci. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby udział w sprawie zgłosiła osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik niniejszego postępowania. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 161 par. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji postanowienia.