II SA/Wa 757/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Andrzej Kołodziej, Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2010 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości dodatku z tytułu wysługi lat - oddala skargę. Komendant Główny Straży Granicznej decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy rozkaz personalny nr [...] Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] grudnia 2009 r., którym to rozkazem przyznano W. J. na dzień [...] grudnia 2009 r., dodatek za wysługę lat w wysokości 9% należnego uposażenia zasadniczego. Do wysługi lat nie zaliczono funkcjonariuszowi okresu pracy w gospodarstwie rolnym jego dziadków od dnia [...] stycznia 1996 r. do dnia [...] sierpnia 2000 r. (z wyłączeniem okresu od dnia [...] stycznia 2000 r. do dnia [...] sierpnia 2000 r.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997 ze zm.) przyznaje się funkcjonariuszom dodatek za wysługę lat w wysokości uzależnionej od okresów służby, o których mowa w art. 106. Natomiast w myśl § 1 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2008 r., w sprawie sposobu i trybu zaliczania okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 178, poz. 1101) do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej zalicza się inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Przepisem takim jest art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Stanowi on, iż ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu pracy wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W. J. wywodził, iż w okresie od dnia [...] stycznia 1996 r. do dnia [...] sierpnia 2000 r. (z wyłączeniem okresu od dnia [...] stycznia 2000 r. do dnia [...] sierpnia 2000 r.) pracował w gospodarstwie rolnym swoich dziadków E. i G. B. Twierdził, iż w tym okresie uczęszczał do szkoły ponadpodstawowej w S. oddalonej o około 15 minut jazdy PKS od miejsca gospodarstwa rolnego dziadków oraz nie korzystał z internatu. W ocenie organu z przedłożonych przez W. J. dokumentów oraz z informacji zawartych w teczce akt osobowych funkcjonariusza wynika, iż w okresie od dnia [...] stycznia 1996 r. do dnia [...] sierpnia 2000 r. miał ukończone 16 lat, był osobą bliską rolnikowi, bowiem gospodarstwo rolne należy do jego dziadków. Ponadto nie był związany z rolnikiem stosunkiem pracy. Jednakże funkcjonariusz nie spełnia dwóch pozostałych warunków, a mianowicie wykonywania stałej pracy w gospodarstwie rolnym oraz pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem lub zamieszkiwanie na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie. Zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników pojęciem domownika określa się osobę, która spełnia łącznie pięć warunków: (a) jest osobą bliską rolnikowi, (b) pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, (c) ukończyła 16 lat, (d) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym, (e) nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Z zeznań świadków wynika, iż praca zainteresowanego w gospodarstwie rolnym dziadków w podanym wyżej okresie wykonywana była w pełnym wymiarze czasowym oraz miała charakter stały. W ocenie organu praca ta była wykonywana doraźnie i w wolnych chwilach. Fakt odbywania przez zainteresowanego codziennej, kilkugodzinnej nauki w szkole średniej w S. oddalonej od miejsca zamieszkania – S. około [...] kilometrów, przejazdów ze szkoły do gospodarstwa rolnego w m. K. również kilkanaście kilometrów (około [...] km) i powrót do miejsca zamieszkania około [...] kilometrów z wykorzystaniem publicznego środka komunikacji – PKS prowadzi do ustalenia, iż praca zainteresowanego nie mogła mieć charakteru stałego. Należy również uwzględnić czas jaki skarżący był zmuszony poświęcać domowemu przygotowaniu się do obowiązków szkolnych, zważywszy, iż to właśnie nauka w szkole średniej była jego głównym zajęciem i obowiązkiem w zawnioskowanym okresie. Dlatego też praca zainteresowanego w gospodarstwie rolnym dziadków może być rozpatrywana tylko jako doraźna pomoc świadczona przez niego w chwilach wolnych od podstawowych obowiązków. Ponadto organ odwoławczy uznał, iż skarżący nie spełnia kolejnej przesłanki do uznania go w podanym okresie za domownika – pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem lub zamieszkiwania na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie. Interpretacja tego przepisu wydaje się jednoznaczna i niebudząca wątpliwości. Zgodnie z jego brzmieniem domownik musi pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem lub zamieszkiwać na terenie jego gospodarstwa, ewentualnie zamieszkiwać w bliskim sąsiedztwie. Bliskie sąsiedztwo w tym znaczeniu oznacza zamieszkiwanie na tyle blisko gospodarstwa rolnego, aby w każdej chwili można było przystąpić do wykonywania czynności – pracy, a więc może to oznaczać zamieszkiwanie w bezpośrednim sąsiedztwie, kilka domów dalej lub w ostateczności w tej samej miejscowości (wsi). Z dokumentów przedstawionych przez skarżącego wynika, iż był zameldowany na pobyt stały w miejscu zamieszkania rodziców w S. oraz faktycznie z nimi zamieszkiwał poza gospodarstwem rolnym, co potwierdzają w swoich zeznaniach świadkowie. Tak więc, jeżeli skarżący był zameldowany i zamieszkiwał w S., a więc w innej miejscowości niż było położone gospodarstwo rolne jego dziadków, to w żadnym przypadku nie można określić tego jako bliskie sąsiedztwo. Organ podkreślił, iż jest zobligowany do indywidualnego, każdorazowego badania wszystkich okoliczności związanych z pracą w gospodarstwie rolnym. Warunkiem wliczenia okresu takiej pracy do stażu pracy (tu służby), jest udowodnienie przez zainteresowanego faktycznego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, praca ta musi mieć charakter stały, a zainteresowany powinien posiadać status domownika w gospodarstwie rolnym swoich dziadków. Te okoliczności, w ocenie organu odwoławczego, nie zostały udowodnione. Komendant Główny Straży Granicznej ustosunkował się również do zarzutów skarżącego naruszenia przepisów postępowania polegającego na nieprzesłuchaniu go na w toku postępowania oraz wydaniu decyzji po terminie. W ocenie organu zarzuty te nie są zasadne. Wskazał, iż Komendant [...] Oddziału SG pismami z dnia [...] września 2009 r. i [...] października 2009 r. poinformował skarżącego, zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. o terminie załatwienia jego sprawy. W obu przypadkach organ powiadomił o przyczynie zwłoki oraz wskazał nowy termin załatwienia sprawy. Organ pierwszej instancji zapewnił skarżącemu czynny udział w prowadzonym postępowaniu i możliwość wypowiedzenia się w sprawie. W tym celu organ wystąpił ze stosownym zawiadomieniem. Skarżący nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, wyrażając sugestię, że jeśli organ uzna to za zasadne, w przypadku bieżących wątpliwości, może go dodatkowo przesłuchać w charakterze strony w toczącym się postępowaniu. W ocenie organu zebrany materiał dowodowy pozwalał zakończyć postępowanie i wydać decyzję merytoryczną rozstrzygającą sprawę, o czym strona została powiadomiona pismem z dnia [...] listopada 2009 r. Oczywistą nieprawdę stanowi zatem zarzut nieudzielenia odpowiedzi na wnioski dowodowe strony. Powyższa decyzja stała się podmiotem skargi W. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił organowi: 1. obrazę § 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2008 r. w sprawie sposobu i trybu zaliczenia okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 178, poz. 1101), poprzez odmowę zaliczenia skarżącemu okresu pracy na roli, 2. obrazę art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, poprzez odmowę zaliczenia skarżącemu okresu pracy na roli; 3. obrazę art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez zawężającą interpretację pojęcia "domownika", co miało wpływ na treść skarżonej decyzji; 4. obrazę art. 107 § 3 na zasadzie art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), poprzez nierozpoznanie zarzutu odwoławczego o pominięciu wniosku o uzupełnienie materiału dowodowego, poprzez przesłuchanie w charakterze strony skarżącego na okoliczność czasu pracy na roli, czynności przez niego wykonywanych oraz pór dnia przeznaczonych na pracę na roli. Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Straży Granicznej wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast, zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997 ze zm.) przyznaje się funkcjonariuszom dodatek za wysługę lat w wysokości uzależnionej od okresów służby, o których mowa w art. 106. Zgodnie z § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2008 r. w sprawie sposobu i trybu zaliczania okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 178, poz. 1101), ustalenia wysługi dokonuje się po raz pierwszy na dzień przyjęcia funkcjonariusza do służby w Straży Granicznej, w rozkazie personalnym zawierającym rozstrzygnięcie w sprawie przyznania funkcjonariuszowi dodatku za wysługę lat po raz pierwszy. Zaliczenie do wysługi lat okresów nieuwzględnionych w ww. rozkazie oraz nowe ustalenie wysługi lat następuje na udokumentowany wniosek funkcjonariusza w rozkazie personalnym zawierającym rozstrzygnięcie w sprawie przyznania funkcjonariuszowi dodatku za wysługę lat. Z § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia wynika, iż do wysługi lat nie zalicza się okresów służby i pracy, za które nie przysługiwało uposażenie zasadnicze, wynagrodzenie lub zasiłek z tytułu choroby, a także okresów zawieszenia w czynnościach służbowych. Jednakże zgodnie z ust. 2 pkt 4 cytowanego paragrafu powyższego przepisu nie stosuje się w stosunku do okresów służby i pracy, za które nie przysługiwało uposażenie zasadnicze, wynagrodzenie lub zasiłek z tytułu choroby w przypadku, gdy funkcjonariusz, także przed podjęciem służby w Straży Granicznej, prowadził indywidualne gospodarstwo rolne lub pracował w takim gospodarstwie na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Natomiast w myśl § 1 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej zalicza się inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Przepisem takim jest art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Stanowi on, iż ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu pracy wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się w zasadzie do dwóch zagadnień. Czy w niniejszej sprawie organ był bezwzględnie zobowiązany dopuścić dowód z przesłuchania skarżącego jako strony i czy skarżący udowodnił wykonywanie w charakterze domownika stałej pracy w gospodarstwie rolnym swoich dziadków w okresie od dnia [...] stycznia 1996 r. do dnia [...] sierpnia 2000 r. (z wyłączeniem okresu od [...] stycznia 2000 r. do [...] sierpnia 2000 r.). W niniejszym stanie faktycznym sprawy fakt pominięcia dowodu z przesłuchania skarżącego w charakterze strony nie stanowi uchybienia procesowego, które mogłoby wpłynąć w sposób istotny na treść powziętej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela wywody w tej materii zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i w odpowiedzi na skargę. Skarżący oświadczył się co do swojego poglądu na sprawę, jak i swojego poglądu co do ustaleń faktycznych organu zarówno w odwołaniu, jak i w skardze. Wywody skarżącego w tym zakresie sprowadzają się do twierdzenia, iż odległości pomiędzy jego miejscem zamieszkania, a miejscem gospodarstwa rolnego dziadków są na tyle bliskie, iż skarżący miał status domownika w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, co z kolei powinno skutkować uznaniem wypełnienia przez niego przesłanki art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Skarżący podkreślał, iż jego praca w tym gospodarstwie wynika z zeznań świadków, które pokrywają się z jego oświadczeniem. Twierdził, iż nie zawsze nocował w domu, a praca na roli często odbywa się w godzinach wczesnoporannych oraz przed zmierzchem. Analizując mapę drogową obszaru obejmującego S. (miejsce zameldowania skarżącego), S. (miejscowość, gdzie znajdowała się szkoła, do której uczęszczał skarżący), K. (miejscowość, gdzie położone było gospodarstwo rolne jego dziadków), należy stwierdzić, iż odległość pomiędzy miejscem zamieszkania a szkołą wynosiła około [...] km, natomiast odległość dzieląca miejscowość, gdzie znajdowała się szkoła średnia z miejscowością, gdzie położone było gospodarstwo rolne dziadków wynosiła około [...] km. W ocenie Sądu odległości te wykluczają realne, codzienne świadczenie pracy (w rozumieniu stałej pracy) w gospodarstwie rolnym dziadków przez skarżącego i jednoczesne wykonywanie przez niego obowiązku szkolnego. Odległości te wykluczają także uznanie, iż skarżący mógł mieć status domownika w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, albowiem nie zamieszkiwał w bliskim sąsiedztwie gospodarstwa rolnego. Trafnie pojęcie takiego sąsiedztwa definiuje organ. Bliskie sąsiedztwo w tym znaczeniu oznacza zamieszkiwanie na tyle blisko gospodarstwa rolnego, aby w każdej chwili można było przystąpić do wykonywania czynności – pracy, a więc może to oznaczać zamieszkiwanie w bezpośrednim sąsiedztwie, klika domów dalej lub w ostateczności w tej samej miejscowości (wsi). Brak bliskiego sąsiedztwa wyklucza również wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym dziadków, a więc pracy świadczonej codziennie. Praca w gospodarstwie rolnym dziadków, na którą powołuje się skarżący cech pracy stałej nie ma. Jest to pomoc w prowadzeniu przez dziadków gospodarstwa (jak to określa organ), ale nie stała praca świadczona z pozycji domownika. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie pozwala na zaliczenie każdej pracy w gospodarstwie rolnym, lecz jedynie takiej, która jest ściśle zgodna z jednym z trzech przypadków wskazanym w art. 1 ust. 1 tej ustawy. Wobec powyższego zarzuty skargi należy uznać za chybione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organy obu instancji przy podejmowaniu powyższych decyzji, które to naruszenia byłyby na tyle istotne, iż skutkowałyby uchyleniem podjętych decyzji, bądź stwierdzeniem ich nieważności i dlatego, na mocy art. 151 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.