II SA/Wa 762/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Karolina Kisielewicz (spr.), , Protokolant referent stażysta Magdalena Morawiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi A. W. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymanie nim w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] Przedmiotem skargi A. W. jest orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] (nr [...]) z [...] lutego 2019 r. dotyczące zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że w dniu [...] czerwca 2018 r. szer. A. W. - żołnierz zawodowy w czynnej służbie wojskowej, pełniący służbę w Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki na stanowisku kierowcy, elektromechanika, poinformował Oficera Dyżurnego o złym samopoczuciu. Po konsultacji skarżącego przez psychologa jednostki wojskowej [w trakcie której zgłaszał: poczucie zagrożenia życia i zdrowia (ktoś chce go otruć), halucynacje słuchowe (natarczywe głosy za okna), myśli prześladowcze, był nieufny, deklarował korzystanie z używek, w tym z dopalaczy, wypowiadał się chaotycznie], został przewieziony przez przełożonych do Szpitalnego Oddziału Ratunkowego [...] Szpitala [...] w [...], gdzie rozpoznano u niego psychozę nieorganiczną nieokreśloną. W związku z tym, że badany nie wyraził zgody na hospitalizację psychiatryczną (a nie zachodziły przesłanki do hospitalizacji w trybie nagłym), zalecono obserwację schorzenia. Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki w [...] w dniu [...] czerwca 2018 r. na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 330), skierowało A. W. na badania kontrolne w celu ustalenia jego zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej. Z akt sprawy wynika, że lekarz psycholog konsultujący skarżącego w dniu [...] czerwca 2018 r. stwierdził, że badany nie ujawnia zaburzeń o charakterze psychotycznym (stan emocjonalny w obserwacji i badaniu stabilny). Lekarz psychiatra stwierdził natomiast, że do wydania ostatecznej opinii o zdolności skarżącego do służby niezbędna jest obserwacja szpitalna. W tych okolicznościach faktycznych Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] skierowała A. W. na obserwację psychiatryczną do Wojskowego Instytutu Medycznego Centralnego Szpitala Klinicznego MON - Kliniki Psychiatrii i Stresu Bojowego. Z opinii psychiatryczno-psychologicznej z [...] października 2018 r. wynika, że podczas obserwacji szpitalnej A. W. zachowywał się w sposób dostosowany do sytuacji, nie stwierdzono u niego choroby psychicznej - zaburzeń psychotycznych (urojeń, omamów, zaburzeń nastroju) oraz innych niepsychotycznych zaburzeń psychicznych. Krótkotrwałe zaburzenia psychotyczne w dniu [...] czerwca 2018 r. mogły być skutkiem podnoszonych przez badanego okoliczności : przemęczenia (dodatkowa praca ratownika na basenie), trudnej sytuacji materialnej, niedawnego rozpadu 14 - letniego związku oraz intoksykacji nieokreślonym środkiem psychoaktywnym, czego wówczas nie potwierdzono, ani tez jednoznacznie nie wykluczono. To rozpoznanie (przebyty epizod psychotyczny o nieustalonej etiologii) spełnia warunki § 70 (bez punktu) załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. z 2015 r., poz. 761 ze zm.), niemniej w celu jednoznacznego określenia zdolności (niezdolności) skarżącego do służby wojskowej (kategoria Z lub N), konieczne jest wyjaśnienie przez Rejonową Komisję Lekarską sprzecznych informacji dotyczących obecnego funkcjonowania skarżącego w wojsku (w szczególności deklaracje korzystania z używek). Realizując te zalecenia, Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w piśmie z 30 października 2018 r. zwróciła się do Komendanta Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki w [...] o przesłanie "bieżącej" opinii psychologicznej A. W. W odpowiedzi na to pismo, Komendant Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki poinformował Komisję, że "w bezpośredniej rozmowie z psychologiem przeprowadzonej w dniu [...] października 2018 r. w dalszym ciągu w relacji opiniowanego pojawiają się urojenia i myśli prześladowcze", dotyczą one poczucia zagrożenia ze strony nieokreślonych osób. Komendant dodał, że A. W. podczas służby nie wykazuje niepokojących zachowań a jego przełożeni nie zgłaszają problemów. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] orzeczeniem z [...] listopada 2018 r. (nr [...]) rozpoznała u skarżącego m. in. psychozy reaktywne przebyte i powołując się na § 70 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 3 czerwca 2015 r. stwierdziła, że jest niezdolny do zawodowej służby wojskowej (kategoria N). Schorzenie powodujące inwalidztwo powstało w trakcie pełnienia służby wojskowej, ale nie pozostaje w związku ze służbą wojskową (warunki i właściwości służby nie miały wpływu na ich powstanie lub ujawnienie się). W uzasadnieniu orzeczenia Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] stwierdziła, że obciążenia związane ze służbą wojskową "mogą spowodować pogorszenie stanu zdrowia i nasilenie dolegliwości tego schorzenia. Ponadto ten stan chorobowy (schorzenie) uniemożliwia żołnierzowi posługiwanie się bronią (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 23 grudnia 2015 r. w sprawie wykazu stanów chorobowych i zaburzeń funkcjonowania psychologicznego wykluczających możliwość wydania pozwolenia na broń i rejestrację broni). A. W. w dniu [...] grudnia 2018 r. wniósł odwołanie od orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...]. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, orzeczeniem z [...] lutego 2019 r., wydanym na podstawie 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 5 ust. 6 i ust. 7 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz § 7 pkt 1 i § 23 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej, utrzymała w mocy to orzeczenie. Organ II instancji podniósł, że stwierdzony u skarżącego "przebyty epizod psychotyczny urojeniowo-omamowy o nieustalonej etiologii", to schorzenie o charakterze endogennym czyli uwarunkowanym wewnątrzustrojowo, które najczęściej jest wywołane wzmożonym napięciem nerwowym, stresem, nasilonymi trudnościami życia codziennego, przemęczeniem, niedoborem snu, stosowaniem używek. Schorzenie wymaga obserwacji oraz okresowych kontroli psychiatrycznych, a razie potrzeby leczenia farmakologicznego. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska podniosła, że z pisma Komendanta z [...] września 2018 r. wynika, że A.W. błędnie postrzega rzeczywistość (współpracowników posądza o śledzenie go, nagrywanie filmów sugerujących jego odmienną orientację seksualną, kontakty z jego żoną), często porusza temat śmierci i przemijania, deklaruje korzystanie z używek w tym dopalaczy, izoluje się od otoczenia. Organ dodał, że incydent z [...] czerwca 2018 r. stał się jedynie przyczynkiem do podjęcia zdecydowanych działań przez przełożonych żołnierza - skierowania go na badania w celu ustalenia zdolności do służby wojskowej (takie zachowanie skarżącego przełożeni obserwują od dłuższego czasu). A. W. w skardze wniesionej do Sądu na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej z [...] lutego 2019 r. zarzucił naruszenie art. 5 ust. 8 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, § 70 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej, art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżący podniósł, że przeżył jedynie epizod psychotyczny urojeniowo-omamowy o nieustalonej etiologii, nie zaś psychozę reaktywną. W związku z tym organ nieprawidłowo zakwalifikował jego schorzenie (wg § 70 pkt 1 - jako psychoza reaktywna przebyta). A. W. stwierdził, że epizod psychotyczny to zaburzenie psychiczne o objawach właściwych dla psychoz (omamy, urojenia, ciężkie zaburzenia nastroju). W odróżnieniu do psychozy, ma krótki, gwałtowny przebieg. Zatem przebyty epizod psychotyczny nie jest równoznaczny z psychozą reaktywną przebytą. Skarżący zarzucił, że organy nie zrealizowały zaleceń zawartych w opinii psychologiczo-psychiatrycznej z [...] października 2018 r. - nie przeprowadziły żadnego postępowania dotyczącego jego funkcjonowania w wojsku, w celu wyjaśnienia zauważonych przez biegłych rozbieżności. Organy oparły się tylko na lakonicznych i nieprawdziwych wyjaśnieniach dowódcy jednostki płk. I. F., (prawdopodobnie zawartych w piśmie z [...] września 2018 r.), z których wynika, że w opinii przełożonych błędnie postrzega rzeczywistość, często porusza temat śmierci i przemijania, deklaruje korzystanie z używek w tym dopalaczy, izoluje się od otoczenia. Skarżący zarzucił, że w piśmie tym nie podano źródeł zawartych tam informacji. Organy nie przesłuchały współpracowników skarżącego, nie powołały dodatkowych biegłych, nie wzięły pod uwagę innych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy np. opinii dowódcy plutonu m. chor. M. Z. Na zakończenie skarżący podniósł, że jego zdaniem nie wzięto pod uwagę, że w poprzednim miejscu jego służby były osoby mu nieprzychylne, które "nawet wprost chciały pozbyć się skarżącego z wojska". Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Organ podniósł, że prawidłowo zakwalifikował rozpoznane schorzenie. Zgodnie z § 13 ust. 2 rozporządzenia MON z 3 czerwca 2015 r. jeżeli dla danego przypadku nie ma odpowiedniego paragrafu lub punktu w załącznikach nr 1 i 2 do rozporządzenia, przypadek kwalifikuje się według paragrafu lub punktu najbardziej zbliżonego. Przebyty epizod psychotyczny urojeniowo-omamowy o nieustalonej etiologii zgodnie z wiedzą medyczną należy kwalifikować jako psychozę reaktywną przebytą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że Sąd rozpoznający sprawę ze skargi na orzeczenie komisji lekarskiej o zaliczeniu skarżącego do określonej kategorii zdolności (a raczej niezdolności) do służby wojskowej, nie jest uprawniony do oceny i kwestionowania dokonanego przez komisję rozpoznania stanu zdrowia prowadzącego do ustalenia kategorii do służby wojskowej. Sąd ocenia natomiast, czy postępowanie zmierzające do ustalenia stanu zdrowia skarżącego zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy pod względem formalnym (czy orzeczenie wydała właściwa komisja lekarska, czy jej skład był zgodny z przepisami prawa) oraz czy rozpoznanie stanu chorobowego (ułomności) znajduje potwierdzenie w badaniach stanowiących podstawę orzeczenia o przyznaniu kategorii. Z przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wynika, że orzeczenie o zaliczeniu danego żołnierza lub innej osoby do jednej z kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej, właściwe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do służby w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby również obserwacji szpitalnej (art. 5 ust. 7 ustawy). Zgodnie z § 11 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, przy orzekaniu o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej i zaliczeniu do jednej z kategorii zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej, wojskowe komisje lekarskie uwzględniają wykaz chorób i ułomności stanowiący załącznik nr 1 do rozporządzenia. Wojskowa Komisja Lekarska wydaje orzeczenie niezwłocznie po przeprowadzeniu niezbędnych badań i skompletowaniu dokumentów (§ 18 pkt 1). W zaskarżonej decyzji organ II instancji podzielił zapatrywanie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej, że stwierdzone u skarżącego schorzenie - przebyty epizod psychotyczny urojeniowo-omamowy o nieustalonej etiologii należy zakwalifikować jako schorzenie o którym mowa w § 70 pkt 1 powołanego załącznika nr 1, a więc jako psychozę reaktywną przebytą. Taka kwalifikacja, w świetle § 13 ust. 2 rozporządzenia była dopuszczalna. Według szczegółowych wyjaśnień do § 70 pkt 1 dotyczy psychoz reaktywnych wywołanych stresem traumatycznym (bojowym lub innym), które ustąpiły po leczeniu. Rozpoznanie u skarżącego przez komisje lekarskie obu instancji wymienione schorzenie znajduje potwierdzenie w badaniach stanowiących podstawę orzeczenia o przyznaniu kategorii zdolności do służby wojskowej tj. w opinii psychologiczno-psychiatrycznej z [...] października 2018 r. Zdaniem Sądu wojskowe komisje lekarskie obu instancji nie miały jednak dostatecznych podstaw do wydania orzeczenia o zakwalifikowaniu skarżącego do kategorii N (niezdolny do służby wojskowej). Należy przypomnieć, że z powołanej opinii psychologiczno-psychiatrycznej wynika, że rozpoznany u skarżącego przebyty epizod psychotyczny urojeniowo-omamowy o nieustalonej etiologii spełnia warunki (w zastosowaniu) § 70 bez punktu. W celu jednoznacznego określenia zdolności żołnierza do dalszej zawodowej służby wojskowej (kategoria Z lub N) konieczne jest wyjaśnienie przez organ sprzecznych informacji dotyczących obecnego funkcjonowania badanego w wojsku. Sąd podziela zapatrywanie skarżącego, że takich ustaleń w rozpatrywanej sprawie nie poczyniono. Sąd zauważa, że z akt sprawy wynika, że Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska po otrzymaniu opinii psychologiczno-psychiatrycznej skarżącego, w piśmie z 30 października 2018 r. zwróciła się do Komendanta Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki w [...] o przesłanie "bieżącej opinii psychologicznej", która jest niezbędna do wydania orzeczenia. Komendant Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki w piśmie z 13 listopada 2018 r. poinformował, że "w bezpośredniej rozmowie z psychologiem przeprowadzonej w dniu [...] października 2018 r. w dalszym ciągu w relacji opiniowanego pojawiają się urojenia i myśli prześladowcze. Dotyczą one poczucia zagrożenia (...). W funkcjonowaniu na terenie Centrum nie wykazuje niepokojących zachowań. Aktualnie przełożeni nie zgłaszają problemów w funkcjonowaniu podwładnego". Po pierwsze, w tej sprawie nie przedstawiono "bieżącej opinii psychologicznej", o której była mowa w piśmie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej z 30 października 2018 r. (dokumentu sygnowanego przez lekarza specjalistę), opierając się jedynie na informacjach "z drugiej ręki" - piśmie Komendanta Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki w [...] z [...] listopada 2018 r., po drugie, nie skonfrontowano tych stwierdzeń z dalszymi uwagami dotyczącymi obecnego funkcjonowania skarżącego w wojsku, mówiącymi, że "W funkcjonowaniu na terenie Centrum nie wykazuje niepokojących zachowań. Aktualnie przełożeni nie zgłaszają problemów w funkcjonowaniu podwładnego". Nie wyprowadzono z tego żadnych konkretnych, jednoznacznych wniosków. Jeżeli obecne zachowanie skarżącego aktualnie nie rodzi problemów, to może to wskazywać - tak jak zarzucał skarżący, że jego zaburzenia psychiczne miały jedynie charakter incydentalny. Jak już powiedziano, oczywiście rację ma Centralna Wojskowa Komisja Lekarska, że jeżeli dla danego przypadku nie ma odpowiedniego paragrafu lub punktu w załącznikach do rozporządzenia, przypadek ten kwalifikuje się według paragrafu lub punktu najbardziej zbliżonego. Nie zwalnia to jednak komisji lekarskich z obowiązku dostatecznego ustalenia stanu zdrowia żołnierza, w oparciu o badania których wyniki potwierdzałyby postawione rozpoznanie stanu zdrowia badanego. Rozpoznając sprawę ponownie, organy obu instancji dokonają jednoznacznych ustaleń odnośnie stanu zdrowia skarżącego. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że skarga A.W. jest uzasadniona. Zaskarżone orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej z [...] lutego 2019 r. oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z [...] listopada 2018 r. o uznaniu skarżącego za niezdolnego do służby wojskowej zostały wydane z naruszeniem prawa. Z tego powodu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.