II SA/Wa 764/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, Maria Werpachowska, Protokolant specjalista Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A.L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku A.L. z dnia [...] listopada 2016 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 z późn. zm.) odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. Organ w uzasadnieniu decyzji podał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, iż za szczególną okoliczność uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli jednej osoby. W przedmiotowej sprawie organ nie stwierdził istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym, spowodowane było okolicznościami, na które strona nie miała wpływu. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 61 lat życia wnioskodawca posiada udowodniony okres składkowy wynoszący tylko 22 lata, 6 miesięcy i 13 dni okresów składkowych i nieskładkowy. Wnioskodawca w latach 1994-1995, 1995-1998, 1998-2000, 2001-2007, 2008-2010, 2014-2016 nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Organ podał, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec strony w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2017 r. od dnia [...] listopada 2016 r. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2018 r. stała się przedmiotem skargi A. L. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniósł okoliczności związane z jego stanem zdrowia i sytuacją materialną. Wniósł o pozytywne rozpatrzenie jego sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Dodatkowo wskazał odnosząc się do zarzutów skargi, iż sama niezdolność do pracy, nawet w powiązaniu z najbardziej szczególną i wyjątkową sytuacją życiową, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia. Trudna sytuacja materialna, choć brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, gdyż nie jest to świadczenie socjalne, przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Organ podał również, że wziął pod uwagę zarówno niemal 5 – letni okres ubezpieczenia w 10 - leciu ocenianym do uprawnień, jak i fakt, że niezdolność do pracy powstała w okresie ubezpieczenia – jednak uznano, iż brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia możliwego do uwzględnienia w sprawie w odniesieniu do przerw w ubezpieczeniu skarżącego w okresie 1994 – 2016. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...) Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Stosownie do dyspozycji zawartej art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W świetle powyższych przepisów skarga jest zasadna, a zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, gdyż organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania przepisów K.p.a., co wynika z art. 124 przedmiotowej ustawy. Organ podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 K.p.a. Nie można przy tym zapominać o obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestnicząc w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.). W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzje zostały podjęte bez wyjaśnienia okoliczności, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy na gruncie stosowanego przepisu materialnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. W ocenie Prezesa ZUS podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku był niewystarczający okres składkowy i nieskładkowy. , a także przerwy w stażu ubezpieczeniowym, trwające w opisanych okresach, z zaznaczeniem, że w okresach tych wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Zdaniem Prezesa ZUS, tak ustalone okoliczności faktyczne nie pozwalają na przyjęcie, że skarżący nie nabył uprawnień do renty w drodze wyjątku wskutek szczególnych okoliczności, a tym samym nie istniały obiektywne przeszkody w podjęciu zatrudnienia w celu zabezpieczenia w przyszłości świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W ocenie Sądu, organ nie dokonał wnikliwej analizy poczynionych ustaleń z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 K.p.a. Organ w odpowiedzi na skargę stwierdził, że w ocenianym dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku udowodniono niemal 5 – letni okres ubezpieczenia w 10 – leciu ocenianym do uprawnień jak również fakt, że skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy w okresie ubezpieczenia. W ocenie Sądu, okoliczności te przemawiały za przyznaniem skarżącemu przedmiotowego świadczenia, jak również to, że skarżący miał udokumentowane 22,5 roku ubezpieczenia. Oceny tej nie może zmienić fakt, że w latach 1994 – 2016 wystąpiły przerwy w ubezpieczeniu Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien przeprowadzić postępowanie administracyjne, realizując zasadę prawdy obiektywnej, a w ramach tego postępowania winien rozważyć, czy powyżej wskazane okoliczności nie uzasadniają przyznania jednak przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.