II SA/Wa 765/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Andrzej Kołodziej, Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2010 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - J. S. pismem z dnia 25 maja 2009 r., złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. Prezes ZUS odmówił J. S. przyznania wnioskowanego świadczenia. W wyniku rozpoznania odwołania decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] września 2009 r. W uzasadnieniu organ podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania przy czym wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Organ wskazał, że J. S. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2010 r., stwierdzającym częściową niezdolność do pracy do dnia 31 stycznia 2011 r., a zatem przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy nie zachodzi. Wyjaśnił przy tym, że częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza, a nie uniemożliwia całkowicie możliwość wykonywania zatrudnienia. Organ wskazał ponadto, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS jest wiążące dla organu rentowego, jak i dla Prezesa ZUS, a to oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Organ podkreślił, że zasadą przyznawania świadczeń w drodze wyjątku jest całkowita niezdolność do pracy orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS. Organ wskazał, że z akt rentowych wynika, iż w 10 – leciu przed powstaniem niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentował 2 lata 9 miesięcy i 13 dni. Ponadto podniósł, że w okresach od października 1987 r. do września 1993 r., od stycznia 2001 r. do czerwca 2004 r. i od września 2004 r. do marca 2007 r. nie podejmował zatrudnienia ani działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Dodatkowo organ podniósł, iż analiza przebiegu ubezpieczenia wskazuje, iż niespełnienie warunków do nabycia świadczeń w trybie zwykłym nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem u J. S. we wskazanych okresach nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. S. nie zgodził się ze stanowiskiem Prezesa ZUS. Skarżący podniósł, że orzeczenie komisji lekarskiej oparte zostało na pobieżnej analizie dokumentacji jak i badania, z całkowitym pominięciem aktualnego stanu zdrowia. Wskazał, że nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy, jak i samodzielnie egzystować, bowiem zły stan zdrowia powoduje, iż wymaga stałej opieki osób trzecich. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się zaś do skargi wyjaśnił, że organ na podstawie tej samej dokumentacji, którą posłużyła się komisja lekarska ZUS wydając orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy, nie może zakwestionować prawidłowości tych ustaleń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga J. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy nie może być więc samo orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Kwestią decydującą o braku uprawnień skarżącego do świadczenia w trybie zwykłym były przerwy, jakie wystąpiły w okresie jego ubezpieczenia w latach 1987-1993, 2001-2004 oraz 2004 - 2007. W okresie tym skarżący nie wykonywał zatrudnienia objętego ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Nie była też w stosunku do niego orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita lub częściowa niezdolność do pracy. Z ustalonego przez organ stanu faktycznego nie wynikają też żadne inne przeszkody, które uniemożliwiałby kontynuowanie przez skarżącego w ww. okresie zatrudnienia, a które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Skarżący na przestrzeni 49 lat życia udokumentował 16 lat, 4 miesiące okresów ubezpieczenia, z czego 13 lat i 9 miesięcy to okresy składkowe. W świetle poczynionych rozważań Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji, a w szczególności przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy stosownie do wymogów określonych w art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z zawartymi w art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku.