II SA/Wa 767/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Danuta Kania (spr.), Protokolant specjalista Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2018 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Wydziałowa Komisja Stypendialna Politechniki [...] (dalej również jako: "Komisja I instancji"), działając na podstawie art. 175 ust. 1 i 4, art. 179, art. 207 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), dalej: "u.p.s.w.", art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), dalej: "k.p.a." oraz § 3 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki [...] na rok akademicki 2016/2017 (zarządzenie Rektora P. [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016r.), dalej również jako: "Regulamin", odmówiła A. K. przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2016/2017. W uzasadnieniu Komisja I instancji wyjaśniła, że wnioskiem z dnia [...] października 2016 r. A. K. wystąpił o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. Wskazała, że zgodnie z art. 175 ust. 1 i 4, art. 179 u.p.s.w. oraz na podstawie § 3 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki [...] na rok akademicki 2016/2017, stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, począwszy od pierwszego roku studiów. Podstawą do oceny sytuacji materialnej jest wysokość udokumentowanych dochodów, przypadających miesięcznie na osobę w rodzinie studenta. Stosownie natomiast do § 2 pkt 6 Regulaminu studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, świadczenia pomocy materialnej nie przysługują, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra. Komisja I instancji wskazała, że wnioskodawca posiada już tytuł magistra inżyniera uzyskany na innym wydziale Politechniki [...], zatem nie spełnia warunków uzyskania stypendium socjalnego. Na skutek odwołania A. K. od powyższej decyzji, Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki [...] (dalej również jako: "Komisja II instancji"), decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], powołując w podstawie prawnej art. 127 § 3 k.p.a. w związku art. 207 ust. 2 i 4 u.p.s.w. oraz § 3 i 4 Regulaminu, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazała, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie albowiem A. K. ukończył już jeden kierunek studiów i posiada tytuł magistra, zatem zgodnie z art. 184 ust. 5 u.p.s.w. oraz § 2 pkt 6 Regulaminu, świadczenia pomocy materialnej dla studentów i doktorantów stronie nie przysługują. Stosownie do art. 184 ust. 5 u.p.s.w. studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Analogicznie z § 2 pkt 6 Regulaminu wynika, że studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, świadczenia, o których mowa w ust. 3, nie przysługują, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Komisja II instancji wskazała również, że studiowany obszar wiedzy oraz inne akty prawne nie mogą być brane pod uwagę przy przyznawaniu świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów z Funduszu Pomocy Materialnej dla Studentów i Doktorantów. Pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. A. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...]. Wskazał, iż wydane w sprawie rozstrzygnięcia są dla niego krzywdzące i niesprawiedliwe, ponieważ naruszają jego prawa obywatelskie zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację materialną podnosząc, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki [...] wniosła o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Rzeczą sądu administracyjnego jest zatem dokonanie oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności z przepisami prawa materialnego i postępowania administracyjnego oraz trafności ich wykładni, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów, biorąc pod uwagę stan prawny istniejący w dacie wydania tej decyzji oraz stan faktyczny ustalony przez organ prowadzący postępowanie w sprawie. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie została poddana decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z dnia [...] lutego 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania A. K. stypendium socjalnego na rok akademicki 2016/2017. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie spełnia warunków uzyskania stypendium socjalnego, bowiem ukończył już jeden kierunek studiów i posiada tytuł magistra inżyniera. Stosownie do art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie: 1) stypendium socjalnego, 2) stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych, 3) stypendium rektora dla najlepszych studentów, 4) stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Określone w art. 173 ust. 1 u.p.s.w. prawo do pomocy materialnej przysługuje zatem studentowi, czyli osobie kształcącej się na studiach wyższych (art. 2 ust. 1 pkt 18k u.p.s.w.), które ustawa definiuje jako studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, prowadzone przez uczelnię do tego uprawnioną (art. 2 ust. 1 pkt 5 p.s.w.). Zgodnie z art. 179 ust. 1 u.p.s.w. stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przy czym przyznanie ww. stypendium uzależnione jest od wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta. W przywołanych przepisach ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym określa "warunki pozytywne", które ubiegający się musi spełnić, aby móc starać się o przyznanie stypendium socjalnego. Ustawa określa także "warunki negatywne", których spełnienie uniemożliwia otrzymywanie świadczeń wymienionych w art. 173 ust. 1 u.p.s.w., w tym stypendium socjalnego. Jednym z takich przepisów - mającym zastosowanie w niniejszej sprawie - jest art. 184 ust. 5 u.p.s.w. Stosownie do jego treści studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Wykładnia art. 184 ust. 5 u.p.s.w. wielokrotnie była przedmiotem orzeczeń sądów administracyjnych (v. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 2327/13; z dnia 31 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1724/12; publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA). Sąd ten wskazywał, że omawiany przepis ustanawia zasadę prawa do świadczeń pomocy materialnej do czasu ukończenia jednego kierunku studiów z tytułem zawodowym magistra lub równorzędnym, z którego wynika, że student, który ukończył jeden kierunek studiów z tytułem zawodowym magistra lub równorzędnym, nie ma prawa do świadczeń pomocy materialnej na kolejnym kierunku studiów. Zgodnie z art. 184 ust. 5 u.p.s.w. student nie może otrzymać świadczeń wymienionych w art. 173, jeśli uzyskał już tytuł magistra lub równorzędny na innym kierunku studiów, ponieważ w tym przypadku nie zostanie spełniona przesłanka kontynuowania studiów na drugim kierunku studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra. Analogicznie, z § 2 pkt 6 ww. Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki [...] na rok akademicki 2016/2017, nadanego zarządzeniem Rektora Politechniki [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., wynika, że studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, świadczenia, o których mowa w ust. 3, nie przysługują, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. W przepisie art. 184 ust. 5 u.p.s.w. słowo "kontynuuje" odnosi się zarówno do kontynuowania nauki (przypadek ten dotyczy skarżącego, który kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów), jak i do kontynuowania studiów (w ramach rozpoczętych studiów wyższych). W pierwszym znaczeniu, tzn. w sytuacji kontynuowania nauki na drugim kierunku studiów, po ukończeniu jednego kierunku studiów - stypendium nie przysługuje. W drugim znaczeniu, tj. kontynuowania studiów na drugim kierunku w celu uzyskania tytułu magistra - stypendium może być przyznane. Pojęcie "kontynuuje studia" użyte w art. 184 ust. 5 u.p.s.w. oznacza zatem dalsze podnoszenie swojego wykształcenia (studiowanie), ale tylko do momentu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, w okresie najwyżej 3 lat. W konsekwencji uznać należy, że stypendium można przyznać tylko wtedy, gdy drugi kierunek studiów prowadzi do uzyskania po raz pierwszy tytułu magistra. Tylko bowiem przy takiej interpretacji art. 184 ust. 5 u.p.s.w. będzie spełniony zamiar przyświecający ustawodawcy, a polegający na wspieraniu materialnym z pieniędzy podatnika studenta, który ukończył już studia na jednym z kierunków na studiach pierwszego stopnia (uzyskał wykształcenie na poziomie licencjackim) i umożliwienia mu kontynuowania studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 2370/12, publ. CBOSA). W kwestii wykładni art. 184 ust. 5 u.p.s.w. wypowiedział się również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 listopada 2013 r. o sygn. akt K 40/12 (publ. OTK-A 2013/8/120) stwierdzając, że art. 184 ust. 5 u.p.s.w. w zakresie, w jakim wyłącza prawo studentów kontynuujących naukę na drugim kierunku po ukończeniu jednego kierunku studiów do otrzymywania stypendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 u.p.s.w., jest zgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 70 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jakkolwiek ww. wyrok Trybunału dotyczył stypendium rektora dla najlepszych studentów i stypendium ministra za wybitne osiągnięcia, argumentacja zawarta w uzasadnieniu wyroku znajduje zastosowanie również w odniesieniu do pozostałych świadczeń wymienionych w art. 173 ust. 1 u.p.s.w. Zdaniem Trybunału, art. 184 ust. 5 u.p.s.w. nie narusza zasady sprawiedliwości społecznej (art 2 Konstytucji), zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji), ani art. 70 ust. 4 Konstytucji, który nakłada na władze publiczne obowiązek zapewnienia obywatelom powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. W zakresie zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ustawodawca w art. 184 ust. 5 u.p.s.w. posłużył się kryterium, prowadzącym do zróżnicowania podmiotów podobnych, charakteryzujących się cechami relewantnymi z punktu widzenia ocenianej regulacji. Wedle Trybunału takie zróżnicowanie należy uznać za usprawiedliwione - legitymowanie się tytułem magistra (lub równorzędnym) uzasadnia wyłączenie z grona beneficjentów stypendiów naukowych nie tylko tych studentów, którzy uprzednio (na ukończonym kierunku studiów) pobierali stypendia określone w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 u.p.s.w., ale i studentów, który uprzednio nie korzystali z tego rodzaju stypendiów. Wyłączenie przez ustawodawcę studentów, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów i uzyskali tytuł zawodowy magistra lub równorzędny z możliwości ubiegania się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, na drugim kierunku studiów, nie świadczy o naruszeniu konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa, ponieważ studenci, którzy nie ukończyli jeszcze żadnego kierunku i studenci, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów, stanowią dwie grupy studentów będących w zróżnicowanej sytuacji. Przenosząc powyższe uwagi na stan niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżący - co nie było w sprawie kwestionowane - ukończył już studnia wyższe na innym wydziale Politechniki [...] i uzyskał tytuł magistra (magistra - inżyniera). Oznacza to, że w jego przypadku nie można w ogóle mówić o prawie do świadczenia socjalnego wymienionego w art. 173 ust. 1 pkt 1 u.p.s.w. Skarżący nie kontynuuje bowiem studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, a tylko w takiej sytuacji przysługiwałoby mu prawo do ww. świadczenia. Skarżący podjął nowe studia na Wydziale [...] Politechniki [...], nie ma zatem prawa do stypendium socjalnego. Jak więc zasadnie wskazały orzekające w sprawie organy, posiadanie przez skarżącego tytułu magistra wyklucza możliwość otrzymania wnioskowanego świadczenia. Bez wpływu na powyższą ocenę pozostają zarzuty skargi dotyczące trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Stan materialny skarżącego nie mógł bowiem w ogóle podlegać ocenie organu, w sytuacji gdy - w świetle art. 184 ust. 5 u.p.s.w. -skarżący nie posiada uprawnienia do otrzymania stypendium. Odnośnie zaś zarzutów dotyczących naruszenia przez organ uprawnień konstytucyjnych skarżącego wskazać należy, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje obywatelom prawo do pomocy społecznej. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla zapewnienia jego bezpieczeństwa i porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Prawo do pomocy państwa w postaci stypendium socjalnego jest ograniczone m.in. poprzez regulację zawartą w art. 184 ust. 5 u.p.s.w. Reasumując, Sąd stwierdza, że w przedstawionym stanie faktycznym zaskarżoną decyzję należy uznać za zgodną z prawem, zaś zarzuty skargi za nieuzasadnione. Organ poczynił niezbędne ustalenia faktyczne oraz właściwie zastosował obowiązujące przepisy prawa. W sposób przekonujący wyjaśnił również motywy podjętej decyzji. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.