II SA/Wa 767/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Arkadiusz Koziarski (spr.), Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2025 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę. Decyzją z dnia z dnia [...] marca 2025 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes ZUS") odmówił W. Z. (dalej "skarżący") przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631). W uzasadnieniu organ podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS podał również, że z przedstawionej dokumentacji rentowej wynika, że z uwagi na wystąpienie w sprawie szczególnych okoliczności, skarżący miał przyznaną rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Wypłata świadczenia była realizowana do dnia [...] grudnia 2024 r. Dalej organ wyjaśnił, że świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane raz na całe życie. Świadczenia, o których mowa wyżej nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku pozostawione zostało uznaniu Prezesa ZUS. Zdaniem Prezesa ZUS aktualny stan faktyczny wskazuje, że okoliczności przyznania świadczenia w drodze wyjątku uległy zmianie. Z dokumentacji rentowej wynika, iż orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z [...] lutego 2025 r. skarżący został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy. Organ stwierdził, że skarżący nie spełnia warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. W związku z tym organ wskazał, że nie znajduje podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ww. ustawy. Prezes ZUS podkreślił przy tym, że ocenie podlegała również sytuacja materialna skarżącego, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Skarżący wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że jest po przeszczepie nerki i pozostaje pod opieką poradni transplantologicznej. Skarżący podniósł, że żaden lekarz nie podpisze mu dokumentów do podjęcia jakiejkolwiek pracy w tej sytuacji zdrowotnej. Wskazał ponadto, że od stycznia 2025 r. jest na utrzymaniu matki, która jest emerytką. Ponadto wraz z nimi mieszka niepełnosprawna siostra i jej córka. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 3 czerwca 2025 r. skarżący podtrzymał zarzuty skargi. Skarżący podniósł, że posiada łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 29 lat. Wskazał, że nie ma innych dochodów poza "specjalnym świadczeniem rentowym". Dodatkowo skarżący podniósł, że nie zgadza się z orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS. Podał, że posiada znaczy stopień niepełnosprawności. Wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu, tj. orzeczenia o przyznanym mu stopniu niepełnosprawności. Na rozprawie w dniu 5 listopada 2025 r. Sąd oddalił powyższy wniosek dowodowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie to przyznaje Prezes ZUS, działając w ramach uznania administracyjnego, o ile spełnione są przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 owej ustawy. W sytuacji bowiem niespełnienia choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy i emeryturach i rentach z FUS, nie jest możliwe przyznanie świadczenia przewidzianego ww. przepisem prawa. Organ odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku stwierdził, że skarżący nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Organ ustaleń takich dokonał w oparciu o orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2025 r. Taka ocena organu jest prawidłowa. Podnieść należy, że powyższe orzeczenie lekarza orzecznika ZUS było wiążące dla organu. Zgodnie bowiem z art. 14 orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Warunkiem koniecznym, umożliwiającym organowi stwierdzenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest natomiast legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy lub nieosiągnięciem wieku umożliwiającego podjęcie zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2002 r., sygn. akt II SA 2538/01). Skarżący warunku tego nie spełnia. Reasumując, skoro skarżący nie spełniała przesłanek określonych w art. 83 art. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to Prezes ZUS nie miał możliwości wydania innej decyzji administracyjnej, jak tylko odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Sąd ze zrozumieniem odnosi się do trudnej sytuacji skarżącego. Wyjaśnić jednak należy, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one uzasadnione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2148/14, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1209/20, z 6 października 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 89/20, z 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1788/20, z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1878/20, z 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1235/20, orzeczenia.gov.pl). Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. Wyjaśnić też należy, że Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego skarżącego zawartego w piśmie procesowym z dnia 3 czerwca 2025 r. Zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W sprawie nie było istotnych wątpliwości, które miałyby być wyjaśnione przy pomocy dowodu z orzeczenia Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] czerwca 2023 r. o przyznanym skarżącemu stopniu niepełnosprawności. Warunkiem przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest bowiem całkowita niezdolność do pracy ustalona na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS bądź komisji lekarskiej ZUS. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, podstawy takiej nie stanowi. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a podniesione w skardze zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.