II SA/Wa 769/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant D. K., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2007 r. sprawy ze skargi K. K. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej 1) oddala skargę; 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata Ł. P. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek od towarów i usług w wysokości 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W dniu 9 listopada 2006 r. K. K. złożył w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w T. wniosek o przeznaczenie do odbywania służby zastępczej. Motywując wniosek podał, że wyznawane przez niego zasady moralne, a w szczególności szacunek dla życia oraz godności ludzkiej i wolności, uniemożliwiają mu podporządkowanie się zasadom służby wojskowej. Zaznaczył też, że nie może i nie chce nosić ani posługiwać się bronią, gdyż wyrzeka się przemocy, agresji i nigdy nie dokona zamachu na życie drugiego człowieka. Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w K., działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 z późn. zm.), odmówiła K. K. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej. W uzasadnieniu orzeczenia Komisja Wojewódzka podała, że poborowy nie uzasadnił swych przekonań religijnych, moralnych i etycznych. Nie wskazał bowiem wyznawanej doktryny religijnej, która nie pozwalałaby mu na odbycie służby wojskowej, ani też nie przedstawił przyjętych zasad etyczno – moralnych realizowanych w życiu, które pozostawałyby w sprzeczności z obowiązkami i zadaniami żołnierza odbywającego służbę wojskową. W odwołaniu od powyższego orzeczenia K. K. podniósł, że skład Komisji był nieprawidłowy, gdyż zamiast pięciu osób, w składzie Komisji zasiadały tylko trzy osoby. Ponadto zarzucił naruszenie art. 6, art. 7 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t. j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 z późn. zm.). Podkreślił, że Komisja Wojewódzka oparła swoje stanowisko o własne poglądy, nie przyjmując do wiadomości jego twierdzeń, w ten sposób dopuszczając się dyskryminacji, zwłaszcza wobec przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 z późn. zm.) w związku z art. 2 pkt 5 oraz art. 3 ust. 3 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...], mając za podstawę art. 13 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej, utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. W motywach rozstrzygnięcia Komisja zaznaczyła, że odwoływanie się do idei pacyfistycznych i wiara w możliwość pokojowego rozwiązywania konfliktów jest odwoływaniem się do powszechnie uznawanych i akceptowanych norm społecznych (moralnych), a takie nie mogą instytucjonalnie rodzić konfliktu sumienia wobec służby wojskowej. Konflikt ten mogą jedynie rodzić normy – zasady o zaostrzonym rygoryzmie moralnym. Normy te winny dać się zdefiniować i określić, a wnioskodawca winien wykazać, że przestrzeganie ich traktuje jako kategoryczny imperatyw moralny, czego poborowy, zdaniem Komisji, nie uczynił. Komisja nie znalazła dowodów szczególnej postawy życiowej poborowego, odzwierciedlającej deklarowane zasady moralne, a brak w sferze aktywności życiowej poborowego działań urzeczywistniających te idee dowodzi, że jego postępowanie w życiu codziennym nie jest konsekwencją realizacji prezentowanego systemu nakazów i zakazów, dlatego też deklaracje poborowego, w ocenie Komisji, pozostają jedynie werbalnym oświadczeniem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K.K. powtórzył zarzuty, których użył w odwołaniu i zaznaczył, że – w świetle ustawy o służbie zastępczej – spełnia wymogi do odbycia służby zastępczej, zaś rozstrzygnięcia obu Komisji nie szanują jego poglądów, zasad moralnych i etycznych, jakimi kieruje się w swoim życiu. Odmowa przeznaczenia do odbywania służby zastępczej narusza jego wolność wyznania i sumienia. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego orzeczenia, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa, oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie, powołując się na argumenty przedstawione w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Zarówno zaskarżone orzeczenie, jak i orzeczenie je poprzedzające, odpowiadają prawu. Wbrew wszelkim zarzutom stawianym nie tylko w skardze, ale także w odwołaniu od orzeczenia pierwszoinstancyjnego, wydane rozstrzygnięcia nie zawierają wad, które uzasadniałyby konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego, czy to poprzez uchylenie, czy też stwierdzenie nieważności. Zasady przeznaczania do służby zastępczej, kierowania do jej odbycia oraz odbywania służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie tej służby określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 z późn. zm.). Stosownie do treści art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje właściwa komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej. Stosownie do art. 13 ust. 1 tego aktu prawnego, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do Komisji do Spraw Służby Zastępczej. Orzeczenia wydawane przez wymienione organy są decyzjami w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i muszą być wydawane zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. Postępowanie w sprawie przeznaczenia do odbywania służby zastępczej wszczynane jest na wniosek poborowego, który został na podstawie przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej przeznaczony do odbywania zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego (art. 11 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej). Stosownie do ust. 2 powołanego przepisu, wniosek poborowego powinien w szczególności zawierać: 1) oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych, 2) wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazać rzeczywiste związki z wyznawaną doktryną religijną lub wskazać wyznawane zasady moralne, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Wniosek ten wymaga zatem, poza oświadczeniem we wskazanym zakresie, również uzasadnienia. Ustawodawca nie przewiduje skierowania do odbywania służby zastępczej jako prostego zastępstwa, zgłoszonego przez poborowego żądania, popartego jedynie oświadczeniem, że zasady moralne lub przekonania religijne nie pozwalają mu na odbywanie zasadniczej służby wojskowej. Poborowy musi, zgodnie z powołanym wyżej art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej, wykazać związek między tymi przekonaniami, czy wyznawanymi zasadami moralnymi a niemożliwością odbycia zasadniczej służby wojskowej bez sprzeniewierzenia się tym przekonaniom bądź zasadom. Uzasadnienie poborowego musi więc przekonać organy orzekające w sprawie. Zwolnienie od obowiązku służby wojskowej – bo do tego w istocie prowadzi pozytywne rozpatrzenie wniosku poborowego – i skierowanie do służby zastępczej uzasadniać mogą tylko przekonania głęboko utrwalone, należące do podstawowych wyznaczników postawy poborowego. Sąd przeanalizował więc, czy powoływane i wyznawane przez K. K. zasady pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową (art. 11 ust. 2 pkt 2 in fine ustawy). Skarżący twierdzi, że wyznawane przez niego zasady moralne, a w szczególności szacunek dla życia oraz godności ludzkiej i wolności, uniemożliwiają mu podporządkowanie się zasadom służby wojskowej, że nie może i nie chce nosić ani posługiwać się bronią, gdyż wyrzeka się przemocy, agresji i nigdy nie dokona zamachu na życie drugiego człowieka. Stwierdzić należy, że takie stanowisko jest w istocie powoływaniem się na ogólnoludzkie zasady moralne. Niezgoda na przemoc, wojny, agresję, cierpienie cywilnych ofiar wojen, sprzeciw wobec zabijania należą do kanonu kultury i ogólnie przyjętych (powszechnie akceptowanych) zasad społeczno – moralnych. Zadeklarowanie takich wartości nie wyklucza służby wojskowej, która z definicji ma charakter obronny, a nie agresywny. Skarżący powołał się na wartości o charakterze aksjomatu cywilizacyjnego. Nie są one wyjątkowymi, tym bardziej w stopniu wykluczającym służbę wojskową, zasadami moralnymi, których wymaga art. 11 ustawy o służbie zastępczej. Między wyznawanymi przez skarżącego wartościami a ideą i praktyką służby wojskowej polskich Sił Zbrojnych nie ma merytorycznej, aksjologicznej sprzeczności. Broń może rzeczywiście służyć do zabijania, żołnierz zasadniczej służby wojskowej przygotowywany jest także na ewentualność takiego właśnie użycia broni, ale jej celem jest przede wszystkim obrona. Z tego też względu walka żołnierza nie jest niemoralna, żołnierze podlegają takim samym, ogólnym zasadom moralnym, jak inni ludzie. Między służbą wojskową, użyciem broni, nawet w celu zabicia napastnika, a poszanowaniem drugiego człowieka i unikaniem jego krzywdy, nie ma sprzeczności, z którą ustawa wiąże obowiązek organów państwa przeznaczenia do służby zastępczej. Ponadto Sąd zauważa, że skarżący uznaje za naturalną, "normalną" chęć skorzystania z możliwości, jakie stwarza ustawa i wyraża mylne przekonanie, że samo zadeklarowanie pewnych wartości winno skutkować, niejako automatycznie, przeznaczeniem do odbywania służby zastępczej. W tym kontekście podnosi, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t. j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 z późn. zm.) oraz art. 85 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednak ten tok rozumowania należy uznać za błędny. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 z późn. zm.), zasadą jest, że poborowy spełnia powszechny obowiązek obrony, pełniąc służbę wojskową. Przeznaczenie do służby zastępczej ma charakter wyjątkowy. Nie uzasadnia przeznaczenia do tej służby samo zadeklarowanie pewnych wartości, jak w niniejszej sprawie. Tym bardziej nie jest wystarczające zadeklarowanie wartości o charakterze powszechnym, nawet jeśli w subiektywnym przeświadczeniu skarżącego między tymi wartościami a służbą wojskową zachodzi zasadnicza sprzeczność, którą wywołują mylne wyobrażenia o służbie wojskowej, uprzedzenia i obawy. Istotne jest bowiem obiektywne, weryfikowalne ustalenie, że istnieje sprzeczność pomiędzy deklarowanymi przez skarżącego przekonaniami a spełnieniem powszechnego obowiązku obrony, uniemożliwiająca odbycie zasadniczej służby wojskowej. Dopiero wówczas możliwe jest skierowanie poborowego do odbycia służby wojskowej w formach zastępczych. W przeciwnym wypadku służba zastępcza stać by się mogła regułą, a ustawa o służbie zastępczej, zamiast stanowić regulację pozwalającą uniknąć rzeczywistego konfliktu sumienia poborowego, mogłaby sprzyjać różnego rodzaju nadużyciom, podejmowanym w celu uniknięcia zasadniczej służby wojskowej. Nietrafne są zarzuty dotyczące naruszenia art. 11 ustawy o służbie zastępczej i art. 6, art. 7 i art. 8 kpa. Celem postępowania w przedmiocie przeznaczenia do odbywania służby zastępczej było ustalenie, czy poborowy spełnia ustawowe przesłanki tej służby. Organy prawidłowo wykazały, że w sprawie brak tych przesłanek i w sposób przewidziany ustawą doszły do właściwych wniosków. Z tych względów, Sąd uznał wydane w sprawie orzeczenia za prawidłowe, a zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 250 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług w wysokości 52,80 zł, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.