II SA/Wa 791/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Adam Lipiński, Protokolant Asystent sędziego Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, po rozpatrzeniu wniosku Z. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] , utrzymał w mocy decyzję o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Prezes ZUS odmówił Z. P. przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Powodem odmowy przyznania tego świadczenia było niespełnienie przesłanki szczególnych okoliczności, które spowodowały brak uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Ponadto organ podniósł, że Z. P. nie spełniła również przesłanki niemożności podjęcia zatrudnienia ze względu na całkowitą niezdolność lub wiek. Orzeczeniem bowiem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2010 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy od [...] października 2008 r. do dnia [...] listopada 2012 r. Następnie organ podał, że Z. P. wnioskiem z dnia [...] czerwca 2011 r. wystąpiła o wznowienie postępowania, dołączając do niego dokumentację medyczną, która nie była znana Prezesowi ZUS przy wydawaniu decyzji odmawiającej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Ponadto Prezes ZUS wskazał, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. wznowił postępowanie w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Następnie skierował Z. P. wraz z nadesłaną dokumentacją medyczną do lekarza orzecznika ZUS celem ustalenia, czy ma ona wpływ na zmianę orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2010 r., ustalającego u Z. P. częściową niezdolność do pracy od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] listopada 2012 r. Orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] września 2011 r., wydanym w trybie nadzoru Prezesa ZUS nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie, Z. P. uznana została za częściowo niezdolną do pracy od [...] kwietnia 2010 r. do dnia [...] listopada 2012 r. W związku z tym orzeczeniem, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. o odmowie przyznania Z. P. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Uzasadniając decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. i powołując się na art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes ZUS wskazał, że oceny niezdolności do pracy, jej stopień oraz ustalenie daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie zaś z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. A zatem organ stwierdził, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo orzeczenie komisji lekarskiej ZUS jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Organ podkreślił ponadto, że podstawową przesłanką przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, oprócz spełnienia pozostałych przesłanek z art. 83 ustawy jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania osoby zainteresowanej. Reasumując organ stwierdził, że po przeprowadzeniu postępowania orzeczniczego, w związku z nadesłaną dokumentacją medyczną, Z. P. ma nadal orzeczoną częściową niezdolność do pracy, co oznacza, że nie wystąpiła nowa okoliczność mogąca mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, która nie była znana Prezesowi ZUS przy wydawaniu decyzji ostatecznej z dnia [...] lutego 2011 r. o odmowie przyznania Z. P. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. To zaś, zdaniem organu, oznacza brak podstaw do uchylenia decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. Decyzja z dnia [...] marca 2012 r. stała się przedmiotem skargi Z. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (nazwanej odwołaniem), w której wnosząc o przyznanie jej renty wyjątkowej i kwestionując wydaną w sprawie decyzję, zarzuciła organowi, że nie wypłacił jej renty w okresie od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] marca 2010 r., w którym to okresie orzeczona była wobec niej całkowita niezdolność do pracy. W uzasadnieniu skargi wskazała, że przeszła dwa zawały serca i miała wszczepione bajpasy, przy których zarażona została gronkowcem. Przeprowadzono jej również operację plastyczną z powodu niegojącej się rany pooperacyjnej. Obecnie stan jej zdrowia nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wskazał, że skarżąca nigdy nie wnioskowała o wypłacenie świadczenia w drodze wyjątku za okres od października 2008 r. do marca 2010 r. w formie wyrównania. Takie wyrównanie – pomijając niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku inaczej niż tylko na bieżąco – w ogóle nie było przedmiotem postępowania administracyjnego w sprawie, a zatem trudno by jego zasadność była obecnie badana przez sąd na tym etapie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Przepis ten może mieć zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne i dowody istotne dla sprawy są nowe. Drugą przesłanką jest istnienie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecią przesłanką jest to, że nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję. Nadto, te okoliczności i dowody musiały istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie organy obu instancji trafnie wskazały na brak wystąpienia w niniejszej sprawie przyczyn skutkujących uchyleniem ostatecznej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2011 r., odmawiającej przyznania Z. P. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Jednocześnie wyjaśnić należy, iż skarżąca, powołując się na przesłanki zawarte w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, wskazywała na fakt przedstawienia dokumentacji medycznej oraz wykonanych w ostatnim okresie szczegółowych badań potwierdzających jej zły stan zdrowia, kwalifikujących skarżącą do grona osób całkowicie niezdolnych do pracy. Skarżąca podała też, że w dniu wydania decyzji była w trakcie leczenia kardiologicznego, jednakże fakty te nie były znane organowi wydającemu decyzję. Wskazać należy, że skarżąca wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku złożyła w dniu [...] września 2010 r. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] listopada 2010 r. orzekł, że skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy do [...] listopada 2012 r. i jednocześnie wskazał, że data powstania częściowej niezdolności do pracy datuje się po [...] marca 2010 r. Następnie komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymała orzeczenie lekarza orzecznika ZUS wskazując, że skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy do [...] listopada 2012 r. i uznając, że częściowa niezdolność do pracy trwa od [...] października 2008 r. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] lutego 2011 r. o odmowie przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, wydana została zatem w oparciu o wskazane wyżej orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2010 r., stwierdzające, że skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy. Następnie po złożeniu wniosku o wznowienie postępowania, w dniu [...] czerwca 2011 r., lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] lipca 2011 r. orzekł ponownie, że skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy do [...] listopada 2012 r., następnie komisja lekarska ZUS, rozpoznając sprzeciw skarżącej od orzeczenia lekarza ZUS, orzeczeniem z dnia [...] września 2011 r. również uznała, że skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy do dnia [...] listopada 2012 r., wskazując jednocześnie na datę powstania częściowej niezdolności do pracy [...] kwietnia 2010 r. i uznając, że była ona całkowicie niezdolna do pracy w okresie od [...] października 2008 r. do dnia [...] marca 2010 r. Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] września 2011 r., wydanym w trybie nadzoru Prezesa ZUS nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie, uznała skarżącą za częściowo niezdolną do pracy od [...] kwietnia 2010 r. do dnia [...] listopada 2012 r. Z uwagi na ponownie orzeczoną częściową niezdolność do pracy, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. o odmowie przyznania Z. P. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Podkreślić należy, że każde z tych orzeczeń określa zdolność skarżącej do pracy w innym czasie. Orzeczenia te dzieli od siebie okres ponad roku, a więc stan zdrowia badanej mógł ulec w tym czasie zmianie. Nadto, orzeczenie z dnia [...] września 2011 r. w żaden sposób nie ustosunkowuje się do poprzednich orzeczeń. Do orzeczeń komisji lekarskich ZUS należy stosować zasady trwałości decyzji administracyjnych, co nie zmienia faktu, że również te orzeczenia wydane już po wznowieniu przez organ postępowania stwierdzają, że skarżąca w momencie orzekania przez Prezesa ZUS decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. była osobą częściowo niezdolną do pracy. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Należy podkreślić również, że użyty w dyspozycji art. 145 § 1 pkt 5 Kpa łącznik "lub" ("nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody") wskazuje jednoznacznie na to, że wystąpienie co najmniej jednego z członów tej alternatywy ("nowych okoliczności faktycznych" bądź "nowych dowodów" - tzw. alternatywa zwykła) stanowi samoistną i wystarczającą podstawę wznowienia postępowania, o ile równocześnie są spełnione pozostałe przesłanki prawne wznowienia postępowania, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, a mianowicie: po pierwsze - są one "istotne dla sprawy", po drugie - istniały w dniu wydania decyzji (nie ma przy tym znaczenia czy wcześniejsze nieujawnienie tych okoliczności lub dowodów wynikało z niewłaściwie prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego, czy też z zamierzonego nieujawnienia ich przez stronę); oraz po trzecie - nie były znane organowi, który wydał decyzję. Wskazać należy, że zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej ZUS jest zatem wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega uznaniu administracyjnemu. Zaznaczyć jednocześnie należy, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. j.: Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92 ze zm.), służy celom pozarentowym i nie jest równoznaczne z orzeczeniem wydawanym przez lekarza orzecznika ZUS. Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS jest decyzją prawidłową. Odnosząc się zaś do żądania skarżącej o wypłatę renty w okresie od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] marca 2010 r., w którym to okresie orzeczona była wobec niej całkowita niezdolność do pracy, to zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, wyrażonym w odpowiedzi na skargę, że skarżąca nigdy nie wnioskowała o wypłacenie jej świadczenia w drodze wyjątku za okres od października 2008 r. do marca 2010 r. w formie wyrównania. Takie wyrównanie – pomijając niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku inaczej niż tylko na bieżąco – w ogóle nie było przedmiotem postępowania administracyjnego w sprawie, a zatem nie może być badane przez sąd na tym etapie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), należało orzec jak w wyroku.