II SA/Wa 793/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra – Błaszczykowska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Ewa Marcinkowska, , Protokolant Elwira Sipak, specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2012 r. sprawy ze skargi L. W. – przedstawicielki ustawowej małoletnich E. i N. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku L. W., działającej w imieniu małoletnich E. i N. W. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełni następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednej z nich powoduje nieprzyznanie świadczenia. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą a następnie do świadczenia w drodze wyjątku przez wnioskodawcę. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że ojciec dzieci na przestrzeni 34 lat życia udowodnił okres składkowy wynoszący 8 lat, 4 miesiące i 20 dni. W latach 1994-1996, 1998-2000, 2003-2007 wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. W 10-leciu przypadającym przed śmiercią ojca dzieci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano 3 lata, 5 miesięcy i 18 dni tych okresów. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że ojciec dzieci podejmował prace dorywcze bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego. Dalej Prezes ZUS podkreślił, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionym okresie ojciec małoletnich nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy działająca w imieniu małoletnich dzieci L. W. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że ojciec małoletnich dzieci cierpiał na chorobę alkoholową i okresy nietrzeźwości utrudniały podjęcie zatrudnienia. Z zawodu był [...]. Podkreśliła, że syn jest upośledzony umysłowo w lekkim stopniu i wymaga specjalnego kształcenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję dnia [...] grudnia 2011 r. i w uzasadnieniu wskazał, że udowodniony okres składkowy u zmarłego ojca małoletnich dzieci, tj. 8 lat, 4 miesiące i 20 dni, na 34 lata życia jest zbyt krótki, a z akt sprawy nie wynika, aby nie mógł on kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że nie została orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Orzeczeniem z dnia [...] listopada 2011 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że ojciec dziecka był przed śmiercią częściowo niezdolny do pracy. Podkreślił również, że częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza, natomiast nie uniemożliwia całkowicie wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Okoliczność, że ojciec dziecka pracował "na czarno" i cierpiał na nieleczoną chorobę alkoholową nie może być uznana za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy. Dalej organ wskazał, że trudne warunki materialne, były brane pod uwagę, ale nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której L. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że nie zgadza się z powyższą decyzją. Wskazała, że choroba alkoholowa, która uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia jest okolicznością szczególną, podkreśliła swoją trudną sytuację finansową i rodzinną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz 1227 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że w stosunku do ojca małoletnich nigdy nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 8 lat, 4 miesiące i 20 dni. Oznacza to, że okres ten jest zbyt krótki w stosunku do wieku zmarłego ojca dzieci, a w okresie, w którym nie pozostawał on w ubezpieczeniu nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy. Słusznie organ podkreślił, iż małoletnie dzieci spełniają trzy z pierwszych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Są pozostałymi po ubezpieczonym członkami rodziny i ze względu na wiek nie mogą podjąć pracy oraz nie posiadają niezbędnych środków utrzymania. Nie został jednak spełniony czwarty konieczny warunek do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanka szczególnych okoliczności określona w art. 83 cytowanej ustawy. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił, przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu, brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu zmarłego ojca dzieci. Podkreślić należy, że praca bez zgłoszenia do opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i zdrowotne ani nieleczona choroba alkoholowa nie mogą być uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.