II SA/Wa 8/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 28 września 2017 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podwyższenia dodatku służbowego postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 8/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę A. P. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podwyższenia dodatku służbowego. W dniu 17 sierpnia 2017 r., A. P. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Jako pełnomocnika wskazał r. pr. B. S., który nieodpłatnie udzielał już wcześniej skarżącemu informacji w niniejszej sprawie w postępowaniu przed organami administracji. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru, z uwagi na trudną sytuację finansową. Wskazał, że miesięczny dochód skarżącego oraz jego żony wynosi 7307,81 zł netto, zaś miesięczne wydatki tytułem zaciągniętych zobowiązań oraz kosztów utrzymania mieszkania i innych opłat wynoszą 6201,95 zł miesięcznie. Kwota jaka pozostaje tj. 1105,86 zł w całości przeznaczana jest na żywność oraz utrzymanie córki (zakup podręczników, przyborów szkolnych, ubrania, wydatki szkolne) i utrzymanie pojazdów (paliwo, obsługa bieżąca). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i 19-letnią córką. Małżonkowie posiadają w ramach współwłasności dom o powierzchni 200 m² (wartość ok. 500.000 złotych), działkę, na której usytuowany jest dom o powierzchni 0,5304 ha oraz drugą działkę o powierzchni 0,0259 ha. Nadto, małżonkowie w ramach współwłasności majątkowej małżeńskiej są właścicielami samochodu osobowego [...] z 2007 r. o wartości 15.000 zł oraz [...] o wartości 7.000 zł. Skarżący oświadczył, że na dochód netto gospodarstwa domowego miesięcznie składa się: emerytura skarżącego w kwocie 3442,81 zł, wynagrodzenie skarżącego z tytułu zatrudnienia na 1/8 etatu w wysokości 185 zł, dochody z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej (taksówki osobowej) w kwocie ok. 1500 zł, wynagrodzenie żony skarżącego z tytułu pracy w kwocie 2180 zł – łącznie kwota 7307,81 zł netto miesięcznie. Skarżący dodał, że w związku z pełnioną funkcją społecznego kuratora Sądu [...], otrzymuje co miesiąc ryczałt z tytułu zwrotu kosztów ponoszonych w związku ze sprawowanymi przez skarżącego dozorami oraz powadzeniem wywiadów środowiskowych. Miesięczny ryczałt wynosi średnio ok. 500-750 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżący wskazał: kredyt hipoteczny, który na moment składania wniosku wynosił 74.000 CHF – miesięczna rata 417,68 CHF tj. ok. 1600 zł, kredyt konsolidacyjny w wysokości 99.946,14 zł – miesięczna rata 1261,95 zł, pożyczki pracownicze 22.060 zł – miesięczna rata 1017 zł, opłaty za media (energia elektryczna, gaz, woda, wywóz śmieci, abonament rtv, podatek od nieruchomości) oraz opłaty za telefony komórkowe i opłaty w związku z prowadzoną działowością taksówki osobowej – łącznie 1450 zł, koszty leków – 120 zł, składka polisy indywidualnego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi – 500 zł, polisa PZU – 53 zł. Ponadto, jako stały koszt roczny skarżący wskazał ubezpieczenie majątku ruchomego jak i nieruchomości ok. 2500 zł. Łącznie miesięczne wydatki (bez kosztów utrzymania rodziny), skarżący określił na kwotę 6201,95 zł. Z uwagi na fakt, że dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do rozpoznania złożonego wniosku, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie dodatkowych dokumentów potwierdzających sytuację finansową skarżącego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał: decyzję o waloryzacji emerytury, która od dnia 1 marca 2017 r. wynosi netto 3442,81 zł miesięcznie, zaświadczenie o wynagrodzeniu skarżącego w wysokości 195 zł netto miesięcznie z tytułu zatrudnienia na 1/8 etatu, wydruk łącznego raportu okresowego prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej (taksówki osobowej) za okres 05.07.2017 r. – 31.08.2017 r. na kwotę 6.300 zł oraz zaświadczenie o wynagrodzeniu żony skarżącego w wysokości 2114,61 zł netto miesięcznie z tytułu wynagrodzenia za pracę, które to wynagrodzenie obciążone jest ratą miesięczną 500 zł z tytułu zadłużenia na kwotę 12.000 zł w [...] oraz ratą miesięczną 277 zł z tytułu zadłużenia na kwotę 6.648 zł w ramach funduszu mieszkaniowego. Skarżący załączył ponadto zaświadczenie z [...], z którego wynika, że skarżący otrzymał pożyczkę w wysokości 3.800 zł z miesięczną ratą spłaty w wysokości 190 zł - termin całkowitej spłaty przypada na październik 2018 r. oraz kserokopie umów kredytowych tj. umowy o kredyt konsolidacyjny zawartej w dniu 2 czerwca 2017 r. na kwotę 100.026,41 zł rozłożony na 120 równych rat, przeznaczony na potrzeby konsumpcyjne w wysokości 22.265,30 zł, zaś w pozostałym zakresie przeznaczony na spłatę innych zobowiązań kredytowych; umowy o kredyt hipoteczny z dnia 10 marca 2005 r. na wykończenie nieruchomości mieszkalnej w kwocie 125.542,65 zł indeksowanego kursem CHF, wraz z aneksem do tej umowy z dnia 23 czerwca 2010 r. o zwiększeniu kwoty kredytu do kwoty 247.240,65 zł. Z załączonego aneksu do umowy kredytowej wynika, że kwota kredytu była wielokrotnie podwyższana, a ostatnia kwota, o którą kredyt został podwyższony, przeznaczona była na cele konsumpcyjne w kwocie 5.000 zł oraz spłatę kredytu gotówkowego, karty kredytowej, limitów na dwóch rachunkach bankowych oraz kredytu gotówkowego. Skarżący dołączył również wyciągi z 3 własnych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące oraz z 1 rachunku bankowego żony. Z wyciągu rachunku walutowego wynika dokonywanie spłaty kredytu hipotecznego w wysokości 417,68 CHF (tj. ok. 1.600 zł). Z wyciągu rachunku bankowego skarżącego w [...] wynikają m.in. obciążenia w wysokości 400 zł z tytułu opłaty abonamentowej dla [...], spłata kredytu w kwocie 1261,95 zł, ubezpieczenie w kwocie 53 zł, natomiast wpływy na ten rachunek pochodziły m.in. z tytułu emerytury w wysokości 3.442,81 zł, z tytułu sprawowania funkcji kuratora (w kwocie 756,85 zł w sierpniu 2017 r.; 837,85 zł w lipcu 2017 r. oraz 1207,55 zł w czerwcu 2017 r.), wpływy pochodzące z płatności kartami zbliżeniowo (w sierpniu 2017 r. na łączną kwotę 283,72 zł, w lipcu 2017 r. na łączną kwotę 156,65 zł). Nadto, z powyższego rachunku dokonano również zapłaty II raty za wycieczkę do Hiszpanii we wrześniu 2017 r. w kwocie 1130 zł. Z wyciągów z rachunku bankowego skarżącego w [...] wynika, że wpływy na ten rachunek pochodzą głównie z wpłat własnych skarżącego. Z rachunku tego skarżący dokonuje m.in. opłat za media (prąd - 203,31 zł, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi - 63 zł, gaz 207,63 zł, MPWiK 169,34 zł), ZUS w kwocie 297,28 zł, telefon ok. 74 zł, ubezpieczenie 500 zł, oraz dokonuje spłaty kredytu w kwocie 209 zł oraz pożyczki w kwocie 240 zł Ponadto skarżący w sierpniu 2017 r. dokonał wpłaty zaliczki na wyjazd do Bułgarii w wysokości 861 zł. Wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego wskazuje, że wpływy pochodzą głównie z tytułu wynagrodzenia za pracę. Nadto w czerwcu 2017 r. na rachunek żony skarżącego wpłynęła kwota 5.000 zł od osoby trzeciej. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: W rozpoznawanej sprawie skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. d) p.p.s.a., zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących stosunków pracy i stosunków służbowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się więc zbędne i postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, stosownie do treści art. 249a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast zgodnie z art. 262 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stosownie zaś do art. 245 § 1 i 3 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować np. tylko ustanowienie radcy prawnego. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc się zatem do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego stwierdzić trzeba, że brak jest przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku we wskazanej części. Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce wyjątkowo, w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy występując na drogę postępowania sądowego powinien natomiast mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinien uprawdopodobnić, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. W rozpoznawanej sprawie w złożonym wniosku A. P. nie wykazał, że jest osobą ubogą, którą stać na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb mieszkaniowo-bytowych. Nie budzą wątpliwości okoliczności, że wnioskodawca posiada stały dochód z tytułu emerytury w wysokości 3442,81 zł, wynagrodzenia za pracę na 1/8 etatu w wysokości 195 zł oraz z tytułu wynagrodzenia za pracę żony skarżącego w kwocie 2114,61 zł (vide zaświadczenia o zatrudnieniu). Ponadto, z oświadczenia skarżącego wynika, że uzyskuje on dochód z prowadzonej działalności gospodarczej – taksówki osobowej w kwocie ok. 1500 zł miesięcznie oraz z tytułu pełnionej funkcji społecznego kuratora Sądu [...], który ryczałt skarżący określił na kwotę ok. 500-750 zł miesięcznie. Jednak z rachunku bankowego skarżącego wynika, że w ciągu ostatnich trzech miesięcy wynagrodzenie z tytułu sprawowania funkcji kuratora wynosiło od 756,85 zł do 1207,55 zł. Wobec powyższego, miesięczny dochód rodziny netto za ostatnie trzy miesiące wynosił od 8009,27 zł do 8459,97 zł. Należy ponadto zauważyć, że skarżący posiada we współwłasności majątkowej małżeńskiej dom o pow. 200 m² (wartość ok. 500.000 złotych), działkę, na której usytuowany jest dom o powierzchni 0,5304 ha oraz drugą działkę o powierzchni 0,0259 ha. Nadto, małżonkowie są współwłaścicielami samochodu osobowego [...] z 2007 r. o wartości 15.000 zł oraz [...] o wartości 7.000 zł. W świetle powyższego nie można uznać, że A. P. jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego. Jak wskazano, instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zaś zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Nie można zatem przyjąć, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych. Skarżący wskazuje na liczne zobowiązania z tytułu kredytów, jednak z nadesłanych dokumentów wynika, że kwota kredytu hipotecznego była wielokrotnie przez skarżącego podwyższana w licznych aneksach do umowy kredytowej i przeznaczana na cele konsumpcyjne. Również kredyt konsolidacyjny zaciągnięty został przez skarżącego nie tylko na spłatę wielu innych zobowiązań kredytowych ale także na cele konsumpcyjne (22.265,30 zł). Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji, stanowiłoby w istocie niczym nieuzasadnione przeniesienie na budżet państwa negatywnych skutków decyzji skarżącego dotyczących zaciągania kredytów (czy to związanych z polepszeniem sytuacji majątkowej czy też komfortu życiowego, np. przez zakup wycieczek zagranicznych). Należy zauważyć, że co do zasady sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o zdolnościach płatniczych skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Zadłużenie kredytowe, musiało się przecież wiązać ze wcześniejszą oceną przez bank tzw. zdolności kredytowej wskazującej, czy skarżący będzie w stanie spłacać kredyt. Z przedstawionych okoliczności obrazujących sytuację materialną skarżącego wynika, że uzyskiwane dochody jego rodziny znacznie przewyższają ponoszone niezbędne wydatki. Po odjęciu od wysokości uzyskiwanych dochodów, kwoty podanych comiesięcznych, niezbędnych wydatków (a zatem nie uwzględniając rat kredytów), pozostaje małżonkom kwota około 5600 zł. Oczywiście, od wskazanej kwoty należy odliczyć także koszty wyżywienia, zakupu środków czystości, odzieży, czy pomocy naukowych dla córki, jednakże wysokość dochodów w gospodarstwie domowym skarżącego, nawet po uwzględnieniu niezbędnych wydatków, gwarantuje zaoszczędzenie środków na dodatkowe, inne cele, takie jak np. wydatki na pełnomocnika z wyboru. Stwierdzić zatem należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Tym samym, na podstawie art. 249a w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. d) oraz art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w postanowieniu.