II SA/Wa 804/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Eliza Kusy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J. K. przedstawiciela ustawowego małoletniej W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. A. Z. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) stanowiącą 22% podatku VAT. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. K. z dnia [...] października 2008 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej córki wnioskodawcy - W. K. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że nie została spełniona jedna z wyżej wymienionych przesłanek, bowiem wykazany dochód na jednego członka rodziny wnioskodawcy nie pozwala na uznanie, iż małoletnia pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Pismem z dnia [...] listopada 2008 r. J. K. skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując go trudną sytuacją materialną. Podał, iż łączny dochód jaki przypada na niego i córkę wynosi 350 zł. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podzielając zawartą tam argumentację. Wskazał, iż z akt sprawy wynika, że małoletnia W. K. zamieszkuje razem z wnioskodawcą, którego wynagrodzenie wynosi [...] zł brutto. Miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, zatem nie pozwala to na uznanie, iż w przedmiotowej sprawie spełniona została przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. W celu ustalenia tego kryterium należy bowiem posiadane przez stronę środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2009 r. wynosi 675,10 zł miesięcznie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. K. wyraził niezadowolenie z powyższej decyzji. Zarzucił organowi błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, iż jego wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia wynosi [...] zł, a dochód na osobę w rodzinie - [...], podczas gdy w rzeczywistości dochód netto na jednego członka rodziny wynosi jedynie 168,95 zł. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym). Wydanie takiej decyzji nie jest jednak dowolne, gdyż ograniczone jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 ustawy, a mianowicie: uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie ww. przepis nie mógł być zastosowany, bowiem nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek koniecznych do przyznania przedmiotowego świadczenia. Bezspornym jest, iż małoletnia W. K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem - J. K. Organ prawidłowo ustalił zatem, iż dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł brutto, co przekracza kwotę najniższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego (kwota najniższej emerytury brutto to 675,10 zł; w takiej wysokości przyznawane są świadczenia w drodze wyjątku) i nie pozwala stwierdzić, że jego małoletnie dziecko nie ma niezbędnych środków utrzymania. To, czy środki te zaspokajają potrzeby małoletniej, a więc czy są wystarczające, jest zupełnie inną kwestią. Wykazane środki utrzymania w przeliczeniu na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy na potrzeby rodziny skarżącego, istotne jest natomiast to, że W. K. posiada niezbędne środki utrzymania. Jedną z przesłanek przyznania świadczenia wyjątkowego jest brak niezbędnych - a nie wystarczających - środków utrzymania. Toteż wobec faktu, iż dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł, nie można przyjąć, że jego małoletnia córka nie ma niezbędnych środków utrzymania. Rację ma również organ twierdząc, iż w ocenie sytuacji materialnej małoletniej córki skarżącego nie można kierować się kryterium ponoszonych przez niego wydatków, lecz kryterium dochodu, jaki osiąga. Skoro więc w przedmiotowej sprawie przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy jest to okoliczność eliminująca W. K., reprezentowaną przez skarżącego, z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Sama w sobie przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącego, trzeba jednak jeszcze raz podkreślić, że przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb wnioskodawcy, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku. O wynagrodzeniu z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).