II SA/Wa 804/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Joanna Kube Sędzia WSA – Andrzej Góraj (sprawozdawca) Sędzia WSA – Janusz Walawski Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2014 r. sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Decyzją z [...] marca 2014 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2014 r. o odmowie przyznania I. Z. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że dla oceny zasadności wniosku, rozpoznawanego w trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, koniecznym było ustalenie, czy po stronie wnioskodawczyni występowały szczególne okoliczności uniemożliwiające jej uzyskanie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W tym celu organ zasięgnął opinii lekarza orzecznika, który orzeczeniem z [...] grudnia 2013 r. ustalił, że całkowita niezdolność strony do pracy powstała w 1990 r. Z powyższego organ wywiódł, że w okresie od uzyskania pełnoletniości przez wnioskodawczynię, aż do czasu powstania u niej całkowitej niezdolności do pracy, nie występowały u niej szczególne okoliczności uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia. Tym samym brak jest podstaw dla uwzględnienia spornego wniosku. Organ wskazał również, iż nie jest szczególną okolicznością fakt, że członek rodziny, pozostały po ubezpieczonym, stał się całkowicie niezdolnym do pracy po ukończeniu 25 lat życia i zaprzestaniu nauki w szkole. Od powyższej decyzji skargę do tutejszego Sądu wywiodła skarżąca, wnosząc o jej uchylenie. Zarzuciła organowi naruszenie art. 83 ust. 1 w zw. z art. 68 ustawy o emeryturach i rentach (...) przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że stronie nie przysługuje prawo do spornego świadczenia, oraz poprzez uznanie, że niezdolność do pracy musi powstać u zainteresowanego przed 25 rokiem życia. Zarzuciła też naruszenie przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., polegające na nierozpatrzeniu całego materiału dowodowego i nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność wcześniejszej niezdolności strony do pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza ona prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i czy dokonał jego właściwej oceny przez pryzmat przepisów prawa. W myśl art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego podstawę wydania skarżonej decyzji, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Obowiązkiem organu, rozpoznającego wniosek o przyznanie w drodze wyjątku renty, było więc przede wszystkim ustalenie długości okresu czasu, w jakim wnioskodawca objęty był ubezpieczeniem. Omawiane świadczenie stanowi bowiem pochodną składek wypracowanych przez osobę ubezpieczoną. W sytuacji, gdy okres ubezpieczenia byłby nieadekwatny do wieku strony, organ winien poczynić ustalenia, co do istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły danej osobie wypracowania odpowiednio długiego okresu objętego ubezpieczeniem. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należało, iż organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe. W sytuacji, gdy strona załączyła do wniosku dokumentację o charakterze medycznym, za poprawne należy uznać działanie organu, który skierował wnioskodawczynię na badania do lekarza orzecznika, dla zweryfikowania twierdzeń dotyczących stanu zdrowia strony. Organ nie mógł we własnym zakresie dokonywać analizy dokumentacji medycznej. Nie posiada on bowiem wiedzy medycznej. Jedyną więc możliwością weryfikacji twierdzeń strony, dotyczących stanu zdrowia, było skierowanie wnioskodawczyni do lekarza orzecznika. Orzeczenie takiego lekarza ma zaś dla organu charakter wiążący. Organ w decyzji nie może skutecznie podważać wniosków wynikających z takiego orzeczenia. Podkreślić należy również, że dowodu z orzeczenia lekarza orzecznika, organ nie może zastępować dowodami z zeznań świadków, czy przesłuchania strony. Takie zeznania nie miałyby bowiem wartości dowodowej, jako niepochodzące od lekarza orzecznika, który posiada wyłączną możliwość oceny zdrowia strony i wpływu tego stanu na możliwość zatrudnienia. W świetle powyższego, w sytuacji gdy lekarz orzecznik orzekł, że całkowita niezdolność do pracy skarżącej powstała w 1990 r., organ prawidłowo odniósł się w skarżonej decyzji do materii występowania u strony szczególnych okoliczności uniemożliwiających jej wykonywanie zatrudnienia w okresie od uzyskania przez skarżącą pełnoletniości, do czasu powstania u niej całkowitej niezdolności do pracy. Analizując tą problematykę organ zasadnie zaś przyjął, że w powyższym okresie nie występowały przeszkody uniemożliwiające stronie wykonywanie pracy. Skoro bowiem lekarz orzecznik ustalił, iż całkowita niezdolność do pracy powstała u wnioskodawczyni dopiero w 1990 r., to jest to równoznaczne ze stwierdzeniem, że przed tą datą u strony nie występowały przeszkody natury zdrowotnej, które mogłyby uniemożliwić jej wykonywanie zatrudnienia. Strona nie podnosiła zaś twierdzeń dotyczących innych przeszkód w jej zatrudnieniu. Wobec powyższego, uwzględnienie wniosku przez organ stanowiłoby rażące naruszenie przepisów prawa. Rozstrzygnięcie takie jawiłoby się też jako oczywiście niesprawiedliwe wobec osób, które swoją wieloletnią pracą wypracowały środki tworzące Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie tutejszego Sądu, organ nie naruszył też przepisu art. 83 omawianej ustawy, odnosząc się do kwestii powstania niezdolności do pracy przed ukończeniem 25 roku życia. Należało uznać, że wywody dotyczące powyższej materii pozostawały w zgodzie z przepisami omawianej ustawy i tłumaczyły w sposób wyczerpujący powody niemożliwości uwzględnienia wniosku strony o przyznania świadczenia w drodze wyjątku po którymś z rodziców. Główne jednak rozważania organu związane były z materią wniosku i kwestią występowania po stronie skarżącej szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 omawianej ustawy. Na marginesie podnieść również należy, iż tutejszy Sąd nie neguje możliwości istnienia po stronie skarżącej trudnej sytuacji materialnej. Nie mniej jednak, niniejsza sprawa może być badana i oceniana jedynie przez pryzmat przepisu art. 83 przedmiotowej ustawy. Ta zaś norma prawna nie odnosi się do świadczeń mających naturę świadczeń pomocy socjalnej. Dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku konieczne jest spełnienie przez wnioskującą ściśle określonych w ustawie przesłanek. Brak zaś ich występowania sprawia, iż skarżona decyzja nie naruszyła prawa. W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze, oraz uznając iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, jak również że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).