II SA/Wa 805/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.) Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska Janusz Walawski Protokolant specjalista Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2011 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie przyznania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego E. O. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści) powiększoną o kwotę 55 zł 20 gr. (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) stanowiącą 23% podatku VAT tytułem pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpoznaniu wniosku A. L. o przyznanie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...], podpisaną z upoważnienia organu przez Z-cę Prezesa KRUS – J. P., a wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 55 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), przyznał wyżej wymienionej prawo do tego świadczenia na okres od 1 października 2010 r. do 30 czerwca 2011 r. w kwocie 706, 29 zł miesięcznie (tj. w wysokości emerytury podstawowej). Jednocześnie organ wyjaśnił, iż skoro wydana decyzja w całości uwzględnia żądanie wnioskodawczyni, to na mocy art. 107 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) należało odstąpić od jej uzasadnienia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca zakwestionowała czasookres na jaki przyznano jej świadczenie wskazując, że pierwsze pismo z wnioskiem o jego przyznanie złożyła w dniu 27 kwietnia 2010 r., a świadczenie przyznano jej dopiero od października, zamiast od maja tego roku. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., podpisaną z upoważnienia organu przez J. P., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, że w myśl art. 55 ust. 1 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy może przyznać w drodze wyjątku m.in. rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. W ocenie Prezesa KRUS oznacza to, że nie można rozpoznać sprawy w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jeżeli osoba wnioskująca o przyznanie tego prawa nie ma rozpatrzonej sprawy w przedmiocie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy z mocy ustawy. Zestawiając powyższą regulację z ustalonym w sprawie stanem faktycznym, Prezes KRUS podniósł, że rozstrzygnięcie kwestii prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy z mocy ustawy nastąpiło dopiero w decyzji z dnia [...] lipca 2010 r., wydanej właśnie w związku z wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2010 r. Nadto, jak wyjaśnił dalej organ, w piśmie z tego samego dnia skarżąca została poinformowana o wymogach formalnych wniosku o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Ten ostatni wniosek wpłynął zaś do Placówki Terenowej KRUS w [...] w dniu 20 sierpnia 2010 r., a do Centrali KRUS w dniu 7 września 2010 r. Toteż, jak podkreślił organ, wydanie decyzji w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku stało się możliwe dopiero z dniem 1 października 2010 r. Prawidłowość takiego stanowiska organ wyprowadził także z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 3128/02, w którym wyrażono pogląd, że prawo do świadczenia przyznanego w drodze wyjątku powstaje od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję. Powołana decyzja stała się przedmiotem skargi A. L., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 14 lipca 2010 r., złożonym w uzupełnieniu skargi, pełnomocnik skarżącej z urzędu (radca prawny) podtrzymał zarzuty zamieszczone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odnośnie daty przyznania wnioskowanego świadczenia oraz postawił dodatkowy zarzut naruszenia przepisu art. 7, art. 8 i art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. polegający na wydaniu zaskarżonej decyzji przez pracownika podlegającego wyłączeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga oceniana pod tym kątem podlega uwzględnieniu. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, tj. naruszenia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Zaskarżona decyzja podpisana została bowiem z upoważnienia Prezesa KRUS przez osobę, która brała już udział w postępowaniu, ponieważ podpisała z upoważnienia Prezesa KRUS decyzję z dnia [...] października 2010 r. - tj. przez J. P. – Z-cę Prezesa KRUS. Zgodnie z powołanym art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Wskazania w tym miejscu wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 2010 r. o sygn. akt I OPS 13/09 (publ. ONSAiWSA 2010/5/82; LEX nr 579940), stwierdził, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten nie ma zatem zastosowania, na gruncie niniejszej sprawy, do osoby piastującej funkcję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Niewątpliwie natomiast, art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. znajduje zastosowanie w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a., w przypadku, gdy udział w tym postępowaniu poprzez podpisanie decyzji z upoważnienia organu, brał ten sam pracownik, który rozpatrywał już wniosek strony i podpisał decyzję o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1507/08; z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt I OSK 781/10; z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1164/10 oraz z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1525/10 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja taka zachodzi w niniejszej sprawie. Działająca bowiem z upoważnienia Prezesa KRUS J. P. podpisała obie wydane w sprawie decyzje administracyjne, tj. decyzję o przyznaniu renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a następnie po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzję utrzymującą w mocy poprzednią decyzję organu. Podkreślenia wymaga, że upoważnienie przez piastuna organu pracownika kierowanej jednostki do załatwiania spraw w jego imieniu, w tym do podpisywania decyzji, nie powoduje, że pracownik ten staje się organem administracji publicznej. Wykonuje on jedynie zadanie mieszczące się w kompetencjach organu, co nie wyłącza zastosowania w stosunku do niego art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Wskazania wymaga, że instytucja wyłączenia pracownika organu administracji publicznej jest jednym z elementów gwarancji prawa do obiektywnego, bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Naruszenie w toku postępowania przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. stanowi uchybienie, które skutkuje koniecznością uchylenia przez Sąd decyzji. Udział bowiem, w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji, pracownika, który brał udział także w postępowaniu, w którym odmówiono przyznania świadczenia w drodze wyjątku, stanowi podstawę wznowienia postępowania administracyjnego określoną w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Stosownie do tego przepisu, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę, na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS, przeprowadzi postępowanie administracyjne z uwzględnieniem przepisów dotyczących wyłączenia pracownika. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości, w pkt drugim sentencji wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a. Wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznano, w pkt trzecim sentencji wyroku, w oparciu o przepis art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepis § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c", § 16 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).