II SA/Wa 808/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędziowie WSA Joanna Kube, Jacek Fronczyk, Protokolant D.K., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2007 r. sprawy ze skargi W.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. znak sprawy: [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r. znak sprawy: [...], wydaną w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) – powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, o odmowie przyznania W.K. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Ponadto wskazał, iż zgodnie z art. 4 pkt 13 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Z powyższego zatem wynika, że jednym z warunków, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest podleganie na przestrzeni życia ubezpieczeniu w rozumieniu przepisów ustawy. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W.K. nie spełnia kumulatywnie warunków do przyznania świadczenia określonego w art. 83 wskazanej powyżej ustawy, bowiem nigdy nie był on osobą ubezpieczoną w rozumieniu przedmiotowej ustawy, a trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem nie jest to świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W.K. uznał ją za krzywdzącą oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie prawa do renty w drodze wyjątku. W ocenie skarżącego spełnia on warunki wynikające z przepisu art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podał, iż jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ponieważ przez okres ok. 15 lat pobierał tzw. rentę rodzinną po zmarłym ojcu S.K. Jednocześnie wskazał na swoją trudną sytuację, bowiem w chwili obecnej poddany jest leczeniu szpitalnemu i nie jest w stanie podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy. Ponadto zamieszkuje wspólnie z matką oraz niepełnosprawnym bratem, nie ma żadnych źródeł dochodu, pozostając na wyłącznym utrzymaniu matki, która jest rencistką. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Zgodnie natomiast z art. 4 pkt 13 powołanej ustawy, za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać ..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1 wskazanej powyżej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi także w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego organ odmówił skarżącemu prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W ocenie Sądu decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w prawidłowy sposób zbadał i ocenił zebrany materiał dowodowy. Jak wynika z akt administracyjnych W.K. nigdy nie był osobą ubezpieczoną, a tym samym nie spełnia jednego z warunków wymienionych w art. 83 powołanej ustawy, co wyklucza możliwość przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Odnośnie stwierdzenia zawartego w skardze, iż skarżący jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ponieważ przez okres 15 lat pobierał rentę rodzinną po zmarłym ojcu to wskazać należy, że nie jest ono uzasadnione. Termin "członkowie rodziny" odnosi się bowiem do osób, które są uprawnione do nabycia świadczeń emerytalno-rentowych po ubezpieczonym albo po osobie uprawnionej do świadczeń (art. 2 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Skarżący natomiast nie ubiega się o rentę rodzinną po ojcu w drodze wyjątku, lecz rentę dla siebie z tytułu niezdolności do pracy. W tej sytuacji zatem nie ma żadnego znaczenia fakt, czy ojciec skarżącego był czy też nie był osobą ubezpieczoną i jak długo pobierał po nim rentę rodzinną, którą utracił w wieku ukończenia 25 roku życia. Zdaniem Sądu należy podkreślić, że niezależnie od stanu zdrowia skarżącego, przyznanie mu jakiegokolwiek świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu niezdolności do pracy w przypadku, gdy nie posiada on przymiotu osoby ubezpieczonej, czyli nigdy nie podjął żadnej działalności objętej ubezpieczeniem, jest niemożliwe. Jak wskazano bowiem powyżej, aby uzyskać świadczenie w drodze wyjątku należy spełnić łącznie wszystkie przesłanki określone w art. 83 wskazanej powyżej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tych przesłanek jednak skarżący nie spełnił. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 2