II SA/Wa 814/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Adam Lipiński, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2008 r. sprawy ze skargi B. W. – przedstawicielki ustawowej małoletniej córki M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lutego 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją własną decyzję z [...] sierpnia 2007 r. i odmówił przyznania B. W., działającej w imieniu małoletniej M. W., renty rodzinnej w drodze wyjątku, po zmarłym ojcu H. W. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia przez wnioskodawczynię którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Organ wyjaśnił, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Wskazał, że przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy, odnosi się do osoby zmarłej. Za okoliczność taką uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W trakcie postępowania ustalono, że ostatnio udowodniony okres składkowy ojca dziecka przypada na 24 stycznia 1995 r. i od tej daty do daty zgonu [...] października 2006 r., a więc przez 11 lat i 9 miesięcy, nie został udokumentowany jakikolwiek okres, za który zostały opłacone składaki na ubezpieczenie społeczne. Jednocześnie w tym okresie nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Organ wskazał również, że przed zgonem ojciec dziecka pracował dorywczo, bez zgłoszenia tego zatrudnienia do ubezpieczenia społecznego i bez odprowadzania składek na to ubezpieczenie. Organ podał, iż łączny udokumentowany okres składkowy ojca dziecka wynosi 21 lat, 6 miesięcy i 12 dni i jest zbyt krótki do przyznania renty po osobie, która w chwili śmierci miała 53 lata. Nadto organ podkreślił, że skarżąca pobiera rentę rodzinną w wysokości 1656,16 zł brutto i zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 213,00 zł. Łączny zatem dochód w dwuosobowej rodzinie wynosi 1869,16 zł i przekracza wysokość minimalnej emerytury (597,46 zł). Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi B. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wskazała na nieprawidłowy sposób obliczenia dochodu przypadającego na członka jej rodziny. Podkreśliła, że nie korzysta już z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z powodu przekroczenia kryterium dochodu. Dodatkowo, jej zdaniem, organ nie powinien przy ustalaniu dochodu jej córki wliczać renty rodzinnej, która należy się skarżącej. Jednocześnie zwróciła uwagę na fakt, że jej córka miała wcześniej przyznane świadczenia alimentacyjne, co tym bardziej uprawnia ją do renty po ojcu. Zarzuciła też organowi przewlekłość postępowania administracyjnego w jej sprawie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpatrywana skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługują wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Wprawdzie ustawa nie definiuje co należy rozumieć za szczególną okoliczność, zaistnienie której może usprawiedliwić niespełnienie warunków uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Jednakże za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu – należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00 – LEX nr 53 7884). W niniejszej sprawie oczywistym jest, iż nie zostały spełnione dwa z obligatoryjnych warunków określonych w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy do uzyskania świadczenia, tj. brak niezbędnych środków utrzymania i zaistnienie szczególnych okoliczności uzasadniających nabycie świadczenia w trybie ustawowym. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę na fakt, że zmarły ojciec dziecka zaprzestał wykonywania pracy podlegającej ubezpieczeniu na 11 lat i 9 miesięcy przed śmiercią, przy czym w tym okresie nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy. Organ prawidłowo zatem uznał, że ustanie zatrudnienia przez H. W. nie nastąpiło ze względu na zaistnienie szczególnych okoliczności, o trudnych do przezwyciężenia skutkach. Za takie nie można bowiem uznać bezrobocia skoro, jak sama skarżąca podaje we wniosku z [...] maja 2007 r., w tym okresie ojciec dziecka podejmował prace dorywcze, od których nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. Jednocześnie należy przyznać rację organowi, że M. W. posiada niezbędne środki utrzymania, a dochód przypadający na członka jej rodziny jest wyższy od najniższej emerytury, co uniemożliwia przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Niezasadnie skarżąca podnosi, że organ w nieprawidłowy sposób ustalił sytuację finansową córki, biorąc pod uwagę świadczenia przysługujące matce. Wskazać bowiem należy, że skoro małoletnia M. W. pozostaje pod opieką i na utrzymaniu matki, prowadzą one wspólne gospodarstwo domowe, to badając kryterium niezbędnych środków utrzymania, należy wziąć pod uwagę sytuację materialną zarówno skarżącej jak i jej małoletniej córki, w tym też osiągany przez matkę dochód. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.