II SA/Wa 816/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Joanna Cygan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi A.W., przedstawicielki ustawowej małoletniego syna D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2001 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lutego 2001 r., którą to decyzją - wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - odmówił A. W. przyznania świadczenia w drodze wyjątku na syna D., po zmarłym w dniu [...] grudnia 2003 r. ojcu P. M. Uzasadniając decyzję organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dodał ponadto, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Organ podał, iż ojciec dziecka, który zmarł w wieku 26 lat legitymował się okresem ubezpieczenia wynoszącym 5 lat, 4 miesięcy i 9 dni, ponadto po zaprzestaniu pobierania zasiłku dla bezrobotnych w sierpniu 2000 r. do czasu zgonu w grudniu 2003 r. tj. przez ponad 3 lata nie legitymował się żadnym okresem zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Organ wskazał, że w tym okresie ojciec dziecka był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, a zwłaszcza, że w stosunku do niego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Organ nie uznał zatem, ażeby w sprawie zachodziły szczególne okoliczności, niezależne od woli ojca dziecka, które uniemożliwiałyby mu nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Organ nie uznał również za szczególne przyczyny, niezależne od ubezpieczonego, które między innymi uniemożliwiły uzyskanie świadczenia na zasadach i warunkach ustawowych jego faktu pobytu w areszcie śledczym w okresach od [...] września 2000 r. do [...] marca 2001 r. oraz od [...] października 2002 r. do [...] grudnia 2002 r. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca kwestionując decyzję Prezesa ZUS wskazała, że jej zdaniem istnieją nowe okoliczności usprawiedliwiające brak zatrudnienia ojca dziecka, potwierdzone zaświadczeniem lekarskim z dnia [...] marca 2006 r., wystawionym przez lekarza Aresztu Śledczego w K. wskazujące, że P. M. cierpiał na przewlekły [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługują wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Syn skarżącej spełnia niewątpliwie dwa z tych warunków. Jest osobą, która ze względu na wiek nie może podjąć pracy, ani działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. W rozpoznawanej sprawi nie został jednak spełniony trzeci warunek. Nie jest on osobą pozostałą po ubezpieczonym, który tylko wskutek szczególnych okoliczności nie mógł uzyskać prawa do renty na podstawie ustawy. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy bowiem uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 53 7884). Wskazać należy, że świadczenie dla dzieci jest pochodnym od świadczenia przysługującego ojcu. Tymczasem P. M., mający w chwili śmierci 26 lat posiadał wprawdzie okres ubezpieczenia wynoszący 5 lat, 4 miesięcy i 9 dni, jednakże po zaprzestaniu pobierania zasiłku dla bezrobotnych w sierpniu 2000 r. do czasu zgonu w grudniu 2003 r. tj. przez ponad 3 lata nie legitymował się żadnym okresem zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Nie wykazano przy tym żadnych szczególnych okoliczności, które uniemożliwiłyby ojcu dziecka wykonywanie zatrudnienia w wymiarze pozwalającym na przyznanie ustawowych świadczeń rentowych. Za taką szczególną okoliczność nie może być bowiem uznany fakt przebywania przez niego w areszcie śledczym w okresie od [...] września 2000 r. do [...] marca 2001 r. oraz od [...] października 2002 r. do [...] grudnia 2002 r., skoro nie była to okoliczność od niego niezależna, lecz wynikała ze świadomego naruszania prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2001 r. o sygnaturze II SA 899/01 LEX nr 54537). Z akt sprawy nie wynika też, ażby zmarły ojciec dziecka uznany był za całkowicie niezdolnego do pracy. Uzależnienie [...] zmarłego, na jakie powołuje się skarżąca, nie stanowi zaś niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolność do pracy i jako takie nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 (por. również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2003 r. o sygnaturze akt II SA 3404/02 LEX nr 142371). Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącej i jej syna. Jednak okoliczność ta sama w sobie nie ma wpływu na sposób orzekania w sprawie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.