II SA/Wa 817/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Protokolant Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2007 r. sprawy ze skargi I. J. – przedstawiciela ustawowego małoletniej K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenie w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy I. J. – przedstawiciela ustawowego małoletniej K. K. od decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Podano również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie powołanym wyżej odnosi się do tej osoby. W toku postępowania ustalono, że K. K. ojciec małoletniej K. K. na przestrzeni 43 lat życia (urodził się w 1962 r., a zmarł w 2005 r.) posiadał okres ubezpieczenia wynoszący 5 lat i 22 dni, który według organu jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego. Ostatni udokumentowany okres ubezpieczenia wymienionego przypada na dzień [...] kwietnia 1991 r. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie brak jest szczególnych okoliczności uniemożliwiających kontynuowanie od [...] maja 1991 r. do czasu zgonu w dniu [...] grudnia 2005 r. przez ponad 14 lat zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na zasadach ogólnych. W szczególności w tym okresie ubezpieczony nie miał orzeczonej niezdolności do pracy. Wyjaśniono, że szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy oznaczają trwały stan, zdarzenie, które wyklucza aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W związku z tym za taką okoliczność nie można uznać przerwy w ubezpieczeniu nieusprawiedliwionej wiarygodnymi przyczynami. Wskazano, że w rozpatrywanym przypadku powoływanie się na problemy związane ze znalezieniem pracy przez ojca dziecka pozostaje bez wpływu na wydaną w przedmiotowej sprawie decyzję, ponieważ bezrobocie samo w sobie nie jest okolicznością uniemożliwiającą podejmowanie zatrudnienia, choć w pewnych sytuacjach okres pozostawania bez pracy może być rozpatrywany w kategoriach okoliczności szczególnych. Jednocześnie stwierdzono, że nie jest możliwie także uznanie za okoliczność szczególną faktu nadużywania przez ojca dziecka alkoholu, gdyż uniknięcie negatywnych skutków alkoholizmu przez ubezpieczonego było możliwe przez skuteczne leczenie odwykowe. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu I. J. zakwestionowała zaskarżoną decyzję i zwróciła się o uwzględnienie przy rozpatrywaniu skargi aspektu ludzkiego. Podała, że żyje w skrajnej nędzy. Utrzymuje się z dodatku rodzinnego – [...] zł, zasiłku rodzinnego – [...] zł, dodatku mieszkaniowego – [...[ zł oraz z udzielanej pomocy społecznej w wysokości [...] zł. Podała, że nie może znaleźć pracy. Choruje na [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób prawidłowy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Jak słusznie podkreślił organ, z faktu, że świadczenie w drodze wyjątku po zmarłym członku rodziny jest pochodnym świadczenia osoby zmarłej, należy okoliczności szczególne z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) odnosić właśnie do tej osoby. Ojciec dziecka w wieku lat 43 miał okres ubezpieczenia wynoszący 5 lat i 22 dni. Zaprzestał wykonywania zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu [...] kwietnia 1991 r. Zgromadzone w aktach sprawy materiały dowodowe nie wskazują na ważne powody, dla których zmarły ojciec dziecka z przyczyn od siebie niezależnych i niemożliwych do pokonania, przy dołożeniu należytej staranności nie mógł spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie. Innymi słowy, aby brak zatrudnienia w latach 1991 – 2005 był spowodowany szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabycie świadczeń w trybie przepisów powołanej ustawy - na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 tej ustawy - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). Jeśli chodzi o podnoszony przez skarżącą fakt nadużywania przez ojca dziecka alkoholu to należy stwierdzić, że nie jest to okoliczność szczególna usprawiedliwiająca brak zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej objętej ubezpieczeniem społecznym. Uzależnienie alkoholowe nie stanowi bowiem niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy (por. wyrok NSA z 21 lutego 2003 r. sygn. akt II SA 3404/02, LEX nr 142371). Jak już wcześniej zaznaczono do przyznania świadczenia w drodze wyjątku konieczne jest spełnienie wszystkich przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...), oznacza to, iż sam brak niezbędnych środków utrzymania nie jest wystarczającą podstawą do jego przyznania. Należy zaznaczyć, że przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Reasumując, wobec braku udokumentowania usprawiedliwionych przyczyn niepodejmowania przez K. K. zatrudnienia w latach 1991 - 2005 należy uznać, że jego bezczynność zawodowa w tym czasie wywołana została przyczynami subiektywnymi, co oznacza brak spełnienia, przewidzianych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach, warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku dla jego małoletniej córki. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) jak w sentencji.