II SA/Wa 818/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.) Sędziowie WSA Danuta Kania Andrzej Góraj Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku Z.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] marca 2015 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym mężu, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.); powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że wnioskodawczyni pobiera emeryturę w trybie zwykłym. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia, określonego w art. 83 ust. 1 tej ustawy, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami przyznawanymi w trybie zwykłym przez organy emerytalno-rentowe. Skoro zatem strona jest uprawniona do świadczenia przyznawanego przez organ emerytalno-rentowy w trybie zwykłym to nie spełnia jednej z przesłanek niezbędnych do jego przyznania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z.K. zakwestionowała decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r. wnosząc o jej zmianę poprzez ustalenie prawa do świadczenia w drodze wyjątku, ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie przyznania żądanego świadczenia ze względu na niespełnienie przesłanek ustawowych. Wnosząca skargę wskazała, że złożyła wniosek o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym mężu, który przed śmiercią starał się uzyskać rentę z tytułu niezdolności do pracy, lecz zabrakło mu zaledwie kilka miesięcy okresu składkowego. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne podała, że gdyby nie nagły zgon męża ([...]) to z pewnością wykazałby niezbędne okoliczności do uznania go za osobę całkowicie niezdolną do pracy i wówczas byłaby uprawniona do renty rodzinnej. Zdaniem skarżącej spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem posiada status ubezpieczonego, jest niezdolna do pracy, znajduje się w niedostatku i nie jest uprawniona do renty rodzinnej wskutek szczególnych okoliczności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że fakt, iż zmarły mąż nie zdążył uzyskać prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ze względu na zgon nie jest okolicznością szczególną. Istotny w sprawie uprawnień jej zmarłego męża był przebieg ubezpieczenia przed zgonem i powstaniem u niego niezdolności do pracy. Podkreślił, że w przypadku świadczenia w drodze wyjątku każdorazowo bada się okoliczności po stronie osoby zmarłej (okoliczności szczególne usprawiedliwiające brak uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym), jak i po stronie wnioskodawcy. W sytuacji zatem, gdy jedna z przesłanek nie występuje organ nie ma żadnych podstaw do jego przyznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Należy w pełni zgodzić się z organem, że w przypadku pobierania emerytury na warunkach ustawowych nie można otrzymywać jednocześnie świadczenia w drodze wyjątku. Jest ono bowiem skierowane tylko dla osób, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że Z.K. jest uprawniona do emerytury w trybie zwykłym. Z tego powodu wnioskowane świadczenie w drodze wyjątku nie może być jej przyznane. Fakt ten przesądza o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków, jakie wynikają z tego przepisu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie uwzględnił wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, ponieważ zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącej od organu w wypadku uwzględnienia skargi oraz w sytuacji określonej w art. 201 powołanej wyżej ustawy, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e tej ustawy, skarżąca jest zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.