II SA/Wa 820/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Joanna Cygan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2006r. sprawy ze skargi A. S. przedstawicielki ustawowej małoletniej N. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2006 r. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonania w całości. II SA/Wa 820/06 U Z A S A D N I E N I E Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2006 r., którą odmówił małoletniej N. S. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym wszystkie wymienione warunki muszą zostać spełnione łącznie oraz że renta rodzinna jako pochodna świadczenia osoby zmarłej czyni koniecznym ustalanie uprawnień do świadczenia jakie przysługiwałoby tej osobie. Także szczególne okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy odnoszą się do osoby zmarłej. W przedmiotowej sprawie brak jest, w ocenie organu, szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły ojcu dziecka nabycie prawa do renty w zwykłym trybie. Zmarły w wieku 25 lat życia M. S. legitymował się udowodnionym okresem składkowym w wymiarze 1 roku 10 miesięcy i 6 dni. Przerwy w ubezpieczeniu nie zostały, zdaniem organu, usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami. W decyzji wskazano, że trudna sytuacja na rynku pracy nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Również trudna sytuacja materialna osoby ubiegającej się nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. S. przedstawicielka ustawowa małoletniej N. S., uznając powyższą decyzję za niesprawiedliwą, wniosła o zbadanie jej pod względem zgodności z prawem. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, a w szczególności nie przyznaje odpowiednich praw lub świadczeń, jak też nie nakłada obowiązków, a jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Analizując skargę pod tym kątem, uznano, że zasługuje ona na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Podkreślić należy, iż do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki określone w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. W sprawie zagadnieniem spornym pozostaje kwestia uprawnień zmarłego ojca małoletniej N. S. i przyczyn, z powodu których nie nabył on uprawnień w trybie zwykłym. Ta kwestia, zdaniem Sądu, nie została w zaskarżonej decyzji należycie rozważona, zwłaszcza w aspekcie podnoszonych przez matkę dziecka przyczyn stosunkowo krótkiego okresu zatrudnienia jej męża. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywała ona na jego młody wiek (25 lat w dniu śmierci) i trudną sytuację na rynku pracy. Nie mogąc znaleźć pracy w Polsce, zatrudnił się on w Niemczech, gdzie pracował na kontrakcie. Bezspornym jest, iż ojciec dziecka zmarł będąc zatrudnionym, co jest okolicznością istotną, bo pozwalającą przyjąć, że gdyby nie śmierć, wypracowałby prawo do świadczenia w trybie zwykłym. W sprawie natomiast wymaga wyjaśnienia, czy wcześniejsze, krótkie okresy jego ubezpieczenia i brak ubezpieczenia w okresie do dnia [...] października 2002 r., kiedy to M. S. podjął pierwsze zatrudnienie, były spowodowane okolicznościami niezależnymi od jego woli, na które nie miał on wpływu. Wskazać bowiem należy, iż przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku jedynie od stażu ubezpieczonego. Ważne są natomiast przyczyny, z powodu których ubezpieczony nie nabył uprawnień do przyznania świadczenia na ogólnych zasadach. Wyjaśnienie powyższych kwestii pozwoli organowi na podjęcie właściwej decyzji w tej sprawie. Z tych to względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.