II SA/Wa 822/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Magda Magdoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi D. R. – przedstawicielki ustawowej małoletniej I. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku Oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń decyzją z dnia [...] marca 2006 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138§1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku D. R.-przedstawicielki ustawowej małoletniej I. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2006 r. Nr [...], odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniej I. R. po jej zmarłym ojcu Z. R. W uzasadnieniu podał, iż warunki określone w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) muszą być spełnione łącznie, by można było przyznać świadczenie w drodze wyjątku. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby tej osobie, również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy odnosi się do osoby zmarłej. W ocenie organu w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, wskutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Wskazał w szczególności na przerwę w ubezpieczeniu zmarłego w latach 1989-1993 oraz na fakt, iż od daty ostatniego ubezpieczenia przypadającego na dzień [...].10.1998 r. do daty zgonu w dniu [...].04.2004 r., a więc przez 5 lat i 2 miesiące, nie został udokumentowany jakikolwiek okres ubezpieczenia. Przerwa w ubezpieczeniu we wskazanych okresach nie wynikała z niezdolności do pracy czy też z innych przyczyn niezależnych od woli zmarłego, a zatem nie była spowodowana szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 83 wspomnianej ustawy. Prezes Zakładu stwierdził ponadto, że udokumentowany łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 9 lat i 6 miesięcy jest nieadekwatny do wieku ojca dziecka w chwili zgonu wynoszącego 42 lata, zaś same trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D. R. wniosła o jej uchylenie i nakazanie Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Podała, że we wniosku o ponowne rozparzenie sprawy wniosła o przyznanie świadczenia chociażby za ten okres, kiedy były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne. Wskazała na ciężką sytuację materialną oraz okoliczność, że dziecko nie może ponosić konsekwencji nieodpowiedzialnego zachowania jego ojca. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje stanowisko faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo zaś wskazał, iż z treści uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia [...] sierpnia 2005 r. sygn. akt [...] wynika, że ojciec dziecka nadużywał [...] i uchylał się od pracy, co nie jest okolicznością szczególną, a jedynie jego wyborem życiowym. W piśmie procesowym, które wpłynęło do Sądu w dniu 21 czerwca 2006 r. skarżąca podała, że odnalazła legitymację ubezpieczeniową zmarłego męża, z której wynika, iż od [...].10.1984 r. do [...].01.1985 r. pracował w warsztacie [...] w C., jednak jego właściciel zmarł 2 lub 3 lata temu. Jej zdaniem te 3 miesiące zatrudnienia mogłyby wpłynąć na przyznanie świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniona pod tym względem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą-ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek-podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 w/w ustawy. Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem zobowiązany także do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Winien też w sposób należyty i wyczerpujący informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77§1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych w art. 107§3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przestrzegał prowyższych przepisów i reguł procesowych, zaś wydane rozstrzygnięcia są zgodne z prawem. Istota sporu sprowadzała się do oceny, czy na nienabycie przez ojca dziecka uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie miały wpływ szczególne okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 omawianej ustawy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania w/w przepisu, uważa się zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Innymi słowy okoliczność szczególna musi mieć charakter zewnętrzny, niezależny od woli osoby, konkretny i obiektywny, a nadto pomimo dołożenia wszelkich starań, jej skutkom nie można zapobiec. Nie sposób zatem uznać, by zmarły ubezpieczony, który jak wynika z wyjaśnień skarżącej w toku postępowania sądowego w sprawie renty rodzinnej ustawowej, nie chorował, uchylał się od pracy oraz nadużywał [...], zaś jego zgon miał charakter nagły, nie nabył uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego wskutek szczególnych okoliczności. Ponadto skarżąca ocenia zaskarżoną decyzję jako krzywdzącą głównie z tego względu, iż odmówiono jej dziecku świadczenia w drodze wyjątku pomimo trudnej sytuacji materialnej rodziny. Jednakże należy wskazać, że świadczenia przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na co trafnie zwrócił uwagę Prezes ZUS, nie są świadczeniami socjalnymi przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczenia społecznego, za czym przemawia sam fakt zamieszczenia powyższego przepisu właśnie we wspomnianej ustawie. Stwierdzone przez Sąd rozbieżności w wyliczeniu okresów składkowych i nieskładkowych zmarłego (12 lat i 6 miesięcy zamiast 9 lat i 6 miesięcy) oraz dacie ostatnio udowodnionego okresu ubezpieczenia ([...] stycznia 1999 r. zamiast [...] października 1998 r.) nie mają jednak znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, bowiem to nie długość i adekwatność do wieku stażu ubezpieczeniowego, lecz jak wskazano wyżej, przyczyny nienabycia przez zmarłego uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym są istotne dla rozstrzygnięcia. Odnosząc się natomiast do okoliczności podniesionej przez skarżącą w piśmie procesowym złożonym przed rozprawą, należy zauważyć, że skarżąca nie udokumentowała ich w sposób dający możliwość Sądowi wypowiedzenia się w tym zakresie. Gdyby faktycznie istniały dokumenty potwierdzające dodatkowy okres ubezpieczenia ojca dziecka, to nic nie stoi na przeszkodzie, by skarżąca zwróciła się do organu z nowym wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku z uwzględnieniem tego dodatkowego okresu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.