II SA/Wa 831/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.), Przemysław Szustakiewicz, Protokolant specjalista Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium ministra za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2016/2017 oddala skargę W dniu [...] października 2016 r. Rektor Uniwersytetu [...] w P. przedstawił wniosek zaopiniowany przez Wydział [...] o przyznanie Panu A. G. stypendium Ministra za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2016/2017. W dniu [...] grudnia 2016 r. Minister podjął decyzję o odmowie przyznania stypendium. W dniu [...] stycznia 2017 r. do Ministra wpłynął wniosek doktoranta o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem doktoranta, ocena formalna wniosku została dokonana błędnie, co wynikało z niewłaściwego rozumienia przez autora decyzji zastosowanych przepisów prawa. Poinformował, iż przedłużenie studiów doktoranckich wynikało wyłącznie z konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych. Podstawa zawarta w § 2 ust. 1 rozporządzenia warunkująca otrzymanie stypendium od wpisu na kolejny rok studiów jest błędna. Doktorant przedłużający studia doktoranckie pozostaje nadal doktorantem, uczestniczy w zajęciach w postaci badań naukowych, a zatem winien być traktowany tak samo jak doktoranci wpisani na kolejny rok studiów. Ww. przedłużenie powinno być więc traktowane na równi z wpisem na kolejny rok studiów, a odmienna interpretacja (niecelowościowa) jest nielogiczna. Zdaniem doktoranta, stypendium ministra dla osób przedłużających studia wynika wprost z ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Delegacja ustawowa nie upoważniała ministra do wykluczania doktorantów w takiej jak jego sytuacji z otrzymywania pomocy materialnej. Działając na podstawie art. 199c ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.) Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z [...] marca 2017 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2016 r. W uzasadnieniu organ przywołał przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych doktorantom (Dz. U. poz. 1051), zgodnie z którym stypendium na dany rok akademicki może być przyznane doktorantowi, który zaliczył rok studiów doktoranckich w poprzednim roku akademickim i uzyskał w danym roku akademickim wpis na kolejny rok studiów doktoranckich przewidziany w programie tych studiów oraz uzyskał w okresie studiów doktoranckich: 1) wybitne osiągnięcia naukowe tub artystyczne związane z dziedziną nauki i dyscypliną naukową albo dziedziną sztuki i dyscypliną artystyczną, w których zostały utworzone odbywane przez niego studia doktoranckie, lub 2) wybitne osiągnięcia w sporcie. Zgodnie z ust. 2 ww. rozporządzenia, spełnienie warunku zaliczenia roku studiów doktoranckich w poprzednim roku akademickim, o którym mowa w ust. 1, nie jest wymagane, jeżeli doktorant jest wpisany w danym roku akademickim na rok studiów doktoranckich przewidziany w programie tych studiów, a przyczyną niezaliczenia roku studiów w poprzednim roku akademickim było zwolnienie z obowiązku uczestniczenia w zajęciach udzielone w związku ze stanem jego zdrowia lub z narodzinami dziecka.  W toku postępowania organ ustalił, iż doktorant w roku akademickim 2015/2016 zaliczył IV rok studiów doktoranckich, a w roku akademickim 2016/2017 uzyskał ponownie wpis na IV rok studiów - przedłużony zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. poz. 558). W związku z powyższym w ocenie organu doktorant nie spełnił warunku określonego w § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia, gdyż w roku akademickim 2016/2017 nie uzyskał wpisu na kolejny rok studiów doktoranckich przewidziany w programie tych studiów. W myśl art. 195 ust. 4a ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, studia doktoranckie trwają nie dłużej niż cztery lata. Zatem osoba, która ukończyła czwarty rok studiów doktoranckich, po przedłużeniu tych studiów nie jest i nie może być wpisana na kolejny (tj. następujący po sobie) rok studiów doktoranckich. Organ podkreślił, iż stypendium ministra za wybitne osiągnięcia - jako jedno ze świadczeń pomocy materialnej - jest przeznaczone dla doktorantów uczestniczących w procesie kształcenia na studiach doktoranckich Nie ma zatem uzasadnienia do wypłacania stypendium przez okres dłuższy niż trzy lata (tj. na drugim, trzecim i czwartym roku studiów doktoranckich) osobom, które po ukończeniu ustawowego okresu kształcenia na tych studiach, są zwolnione z obowiązku uczestniczenia w zajęciach z powodu konieczności prowadzenia długotrwałych badan naukowych albo przyczyn określonych w § 7 ust. 2 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich. Mogłoby to być postrzegane jako nierówne traktowanie w stosunku do osób, które ukończyły studia w terminie. Analogiczne rozwiązania są stosowane również wobec studentów, którzy po ukończeniu ostatniego roku studiów przewidzianych w planie studiów, tracą prawo do świadczeń pomocy materialnej, w tym do stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Odnosząc się do zarzutów poruszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, iż program studiów doktoranckich me może przewidywać wyższego niż czwarty roku studiów, zatem użyte w decyzji stwierdzenie o braku wpisu na kolejny rok studiów jest w pełni uzasadnione. Organ zwrócił też uwagę na fakt, że przedłużenie studiów doktoranckich jest sytuacją wyjątkową, stąd też prawodawca przewidział dla tej czynności specjalny tryb polegający na uzyskany zgody kierownika studiów doktoranckich poprzedzonej opinią opiekuna naukowego albo promotora. Przedłużenie studiów z uwagi na prowadzenie długotrwałych badań naukowych nie jest decyzją wynikającą z sytuacji losowej niezależnej od doktoranta, lecz świadomą decyzją doktoranta. Umożliwienie w tej sytuacji otrzymywania świadczenia pomocy materialnej w postaci stypendium ministra nie może być zatem zachętą do podejmowania takich decyzji. Poza tym, w ocenie organu przyznawanie stypendiów ministra osobom, które przedłużyły studia doktoranckie, stawiałoby te osoby w o wiele korzystniejszej sytuacji, niż osoby, które zaliczyły III rok i uzyskały wpis na IV rok studiów. W przypadku tych pierwszych, dorobek naukowy zebrany w ciągu czterech lat studiów doktoranckich byłby nieporównywalnie większy, niż trzyletni dorobek doktorantów, którzy uzyskali wpis na IV rok studiów. Prowadziłoby to do nieuzasadnionego podwyższenia korzyści dla doktorantów przedłużających studia, a tym samym i tak ograniczona pula stypendystów ministra mogłaby być przez nich zdominowana. Osoby, które ukończyły studia doktoranckie w standardowym terminie przewidzianym dla studiów doktoranckich, znalazłyby się wówczas w gorszej sytuacji, co miałoby charakter dyskryminujący, a tego zabraniają przepisy ustawy zasadniczej. Skargę na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego [...] z dnia [...] marca 2017 r. wywiódł do tutejszego sądu A. G. W uzasadnieniu skargi podkreślił, iż podstawą obu decyzji było błędne, motywowane pozaprawnie (wręcz bezprawnie), przyjęcie jakoby doktorant nie spełniał wymogu określonego w § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych doktorantom (Dz. U. z 2015 r., poz. 1051) w postaci braku wpisu na kolejny rok studiów doktoranckich, przewidziany w programie tych studiów. Autor tej decyzji, w ocenie strony, zdawał się błędnie utożsamiać stypendium za wybitne osiągnięcia w nauce ze zwykłą pomocą materialną dla studentów o charakterze socjalnym i widział w ich przyznawaniu zachętę do przedłużania studiów doktoranckich. Powyższe oceny były i są całkowicie błędne, dowolne i wynikały z niezrozumienia przez autora decyzji zastosowanych oraz obowiązujących w tej materii przepisów prawa. Oceny te nie mogły też mieć w ogóle wpływu na interpretację przepisów prawa. Skarżący podkreślił, że doktorant przedłużył studia doktoranckie wyłącznie z powodu konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych (§ 7 ust. 1 cytowanego rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2016 r.) i przypisywanie do tej podstawy przedłużenia studiów skutku, że w takiej sytuacji nie jest i nie może być on wpisany na kolejny rok studiów doktoranckich i w związku z tym nie spełnia wymogu wynikającego z opisanego wyżej przepisu § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia z dnia 17 lipca 2015 r. jest całkowicie błędne. Nie zmienia tej oceny podkreślana przez autora decyzji dobrowolna i wynikająca z potrzeb samego doktoranta (konieczność ukończenia badań) decyzja o przedłużeniu studiów. Skoro przepisy prawa pozwalają przedłużyć studia doktoranckie to student taki pozostaje doktorantem i nie może być wykluczony z procesu stypendialnego z przyczyn formalnych. Doktorant przedłużający studia doktoranckie na omawianej podstawie § 7 ust. 1 rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2016 r. pozostaje nadal doktorantem, tj. studentem studiów doktoranckich, uczestniczy w zajęciach w postaci badań naukowych, a zatem może i powinien być traktowany na równi ze studentami studiów doktoranckich wpisanymi na kolejny rok studiów po zaliczeniu roku poprzedniego zgodnie z programem studiów. Bez znaczenia pozostaje w ocenie strony formalne uregulowanie jej statusu w postaci wpisu po raz kolejny na rok IV (przedłużony) studiów doktoranckich czy też uznanie jedynie za doktoranta (studenta studiów doktoranckich) w okresie przedłużenia studiów (bez konkretnego określenia i nazwania okresu przedłużenia). W obu przypadkach student w okresie przedłużenia studiów doktoranckich nie jest i nie może być traktowany jako pozbawiony statusu doktoranta, tj. studenta wpisanego na kolejny rok studiów, zgodnie z programem studiów doktoranckich. Według strony przedłużenie studiów doktoranckich z powodu konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych należy uznać za równoznaczne z wpisaniem studenta studiów doktoranckich na kolejny rok studiów po zaliczeniu roku poprzedniego w rozumieniu § 2 rozporządzenia z dnia 17 lipca 2015 r. i w taki celowościowy sposób przepis ten winien być interpretowany czego organ wydający decyzję z dnia [...] grudnia 2016 r. i z dnia [...] marca 2017 r. niezasadnie zaniechał. Odmienna interpretacja tego przepisu była nielogiczna, a jak wynika z uzasadnienia decyzji z dnia [...] marca 2017 r. motywowana była wyłącznie pozaprawnymi ocenami dotyczącymi obawy o rzekome zdominowanie procesu stypendialnego przez wybitnych studentów, o dużym dorobku naukowym, przedłużających studia doktoranckie, co miałoby rzekomo naruszać interesy osób studiujących w zwykłym, ustawowym trybie. Ukończenie studiów doktoranckich w terminie nie jest warunkiem przyznania pomocy, a możliwość jej przyznania i nie jest ograniczona tylko i wyłącznie dla studentów studiów doktoranckich odbywających studia w normalnym 4 letnim trybie. Przewidziany w przepisie § 2 rozporządzenia z dnia 17 lipca 2015 r. wymóg wpisu na kolejny rok studiów doktoranckich, przewidziany w programie tych studiów należy interpretować jako wymóg i warunek minimalny (bez zaliczenia roku i wpisu na rok kolejny nic ma możliwości ubiegania się o stypendium), a nie jako zakaz ubiegania się o stypendium ministra przez studentów zaliczających w terminie wszystkie lata i przedłużających studia ponad 4 lata z powodu kontynuowania badań naukowych. Żaden przepis prawa nie wyklucza studentów studiów doktoranckich w okresie przedłużenia z możliwości ubiegania się o przedmiotowe stypendium Ministra. Skarżący podkreślił również, iż obawy Ministra o zbyt liczny udział doktorantów w okresie przedłużenia studiów w procesie stypendialnym i zdominowanie innych doktorantów są zupełnie nieuzasadnione. Proces przyznawania stypendium jest dwuetapowy i zawiera także poza oceną formalną wniosku także etap oceny merytorycznej, tj. oceny osiągnięć studenta-doktoranta, uzasadniających przyznanie stypendium. Nie ma przeszkód prawnych aby na tym etapie Minister dokonał rozdziału stypendiów w sposób niedyskryminujący żadnego rocznika studentów studiów doktoranckich. Możliwy jest nawet równy rozdział stypendiów na każdy rocznik (II, III, IV oraz doktorantów w okresie przedłużenia). Wykluczenie tych ostatnich ma właśnie charakter dyskryminujący i naruszający prawo. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należało, iż nie naruszała ona prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do wykładni § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych doktorantom (Dz. U. poz. 1051), zgodnie z którym, stypendium na dany rok akademicki może być przyznane doktorantowi, który zaliczył rok studiów doktoranckich w poprzednim roku akademickim i uzyskał w danym roku akademickim wpis na kolejny rok studiów doktoranckich przewidziany w programie tych studiów oraz spełnił dalsze kryteria. Generalną zasadą obowiązującą przy dokonywaniu wykładni przepisów prawa, jest odniesienie się w pierwszej kolejności do wykładni językowej. Wynika to z tego, że przepisy prawa, powinny być formułowane w sposób jasny i czytelny i z reguły, dla zrozumienia intencji prawodawcy, wystarczającym jest odniesienie się do ich treści. Stosowanie dalej idącej wykładni (systemowej czy celowościowej), do przepisów klarownie i jasno napisanych, mogłoby doprowadzić do ich wykładni nadmiernie rozszerzającej lub nawet do wykładni wprost wbrew treści danej normy prawnej. Przenosząc powyższe na materię niniejszej sprawy należało podkreślić, że badany przepis rozporządzenia nie wymaga stosowania wykładni systemowej czy celowościowej, dla zrozumienia intencji tworzącego go prawodawcy. Sposób w jaki norma ta została sformułowana nie nastręczał wątpliwości co do jej treści i zakresu podmiotowego oraz przedmiotowego. Odniesienie się przez prawodawcę do materii "zaliczenia roku studiów", i wpisania na "kolejny rok studiów", w sposób oczywisty świadczy o tym, że obydwie ww. przesłanki muszą wystąpić łącznie, aby zaistniała możliwość przyznania studentowi omawianego świadczenia. Nie budzi też wątpliwości, iż zaliczenie roku studiów, oznacza spełnienie wszelkich obowiązków, jakie stały przed studentem w danym roku. Wątpliwości nie budzi też, iż wpisanie na kolejny rok studiów odnosi się do następnego roku studiów, następującego po roku już zaliczonym. W świetle powyższego, skarżone rozstrzygnięcie jawiło się jako poprawne. Niespornym było bowiem to, że skarżący zaliczył co prawda IV rok studiów, lecz nie został wpisany na kolejny rok – czyli na rok następujący po IV roku. To zaś sprawia, że w odniesieniu do strony spełniona została wyłącznie jedna przesłanka z dwóch, które winny być spełnione łącznie. Tym samym nie zaistniała, sformułowana przez prawodawcę w omawianym przepisie przesłanka, umożliwiająca przyznanie studentowi stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał oczywiście świadomość tego, że niewpisanie skarżącego na kolejny rok studiów, nie wynikało z niefrasobliwej postawy studenta, a z konieczności wydłużenia badań prowadzonych przez doktoranta. Nie mniej jednak okoliczność ta nie mogła rzutować na poprawność skarżonego rozstrzygnięcia. Prawodawca nie dokonał bowiem rozróżnienia sytuacji studenta w zależności od przyczyn przedłużenia trwania studiów, za wyjątkiem sytuacji, gdy przyczyną niezaliczenia roku studiów był urlop od zajęć udzielony w związku ze stanem zdrowia lub narodzinami dziecka. W realiach faktycznych niniejszej sprawy nie mieliśmy jednak do czynienia z taką wyjątkową sytuacją. Skarżący zaliczył bowiem poprzedni rok studiów. W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze, oraz uznając iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, oraz że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).