II SA/Wa 834/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.) Asesorzy WSA Jacek Fronczyk WSA Andrzej Kołodziej Protokolant: Wojciech Berezowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję I instancji 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2005 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lutego 2005 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmawiająca T. F. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z postanowieniami art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS ustalił, że wprawdzie 59-letni T. F. (ur. [...] października 1946 r.) legitymuje się okresem ubezpieczenia 24 lata 11 miesięcy i 4 dni (w tym okresem składkowym - 24 lata 5 miesięcy i 4 dni oraz okresem nieskładkowym - 6 miesięcy), jednakże od [...] maja 1997 r. do czasu ustalenia całkowitej jego niezdolności do pracy z uwagi na zły stan zdrowia, tj. do [...] maja 2004 r., przez okres 7 lat i 25 dni, nie pracował. Z akt sprawy nie wynika, aby zachodziły szczególne okoliczności usprawiedliwiające taką przerwę w zatrudnieniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. F. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2005 r., zarzucając, że przy ich wydawaniu Prezes ZUS nie uwzględnił szeregu okoliczności, które w ocenie skarżącego miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podniósł, że Prezes ZUS przy wydawaniu zaskarżonych decyzji zupełnie pominął, że od 1987 r. choruje na [...]. W 2002 r. uległ wypadkowi - [...]. Cierpi na [...] i od dłuższego czasu [...]. W 2004 r. [...]. Twierdził, że już w 1998 r. z uwagi na stan zdrowia był całkowicie niezdolny do pracy, na dowód czego do skargi załączył kserokopie dokumentacji lekarskiej sporządzonej przez lekarza pierwszego kontaktu, pod którego opieką w tym okresie pozostawał. Zarzucił, że lekarz orzecznik badający go w 1998 r. błędnie ustalił, że jest on zdolny do pracy, mimo, że już wtedy z uwagi na silne bóle nóg, spowodowane zaawansowaną miażdżycą kończyn dolnych, był niezdolny do pracy. Powołał się także na swoją trudną sytuację materialną, wyjaśniając, że utrzymuje się wraz z żoną z jej emerytury, jaką otrzymuje w wysokości 680 zł + 140 zł dodatku pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne, wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, że zgodnie z treścią art. 1§ 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę p. T. F. pod tym kątem, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie możliwości przyznawania świadczeń wyjątkowych nie oznacza bynajmniej, że organ w zakresie istniejącej delegacji ustawowej może w sposób dowolny kreować stosunki prawa. Decyzja uznaniowa musi czynić zadość zakreślonym przez ustawodawcę granicom regulacji prawnej, a w sprawie takiej jak niniejsza decyzja musi wykazywać właściwe zastosowanie przepisu z wyczerpaniem wszystkich jego elementów w ramach zakreślonego stanu faktycznego dla pełnego określenia praw i obowiązków jej adresata. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ rozstrzygający badał sprawę w zakresie dyrektyw ustawowych, jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków określonych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy zarobkowej i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie tego musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 tej ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes Zakładu winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie, w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia wszystkich tych reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które w jego ocenie wpłynęły na odmowę, nie wspominają natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym. Z uzasadnienia obu decyzji wynika, że wniosek o przyznanie tego świadczenia Prezes ZUS ocenił wyłącznie według wymagań odnoszących się do "zwykłej" renty, na warunkach określonych w art. 57 do 63 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ma żadnego odniesienia do stanu faktycznego sprawy, do ustawowych przesłanek decydowania o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. W szczególności, organ pominął zupełnie, że p. T. F., natychmiast po rozwiązaniu umowy o pracę, został zarejestrowany jako bezrobotny w Urzędzie Pracy. Przestał pracować, bo nastąpiła likwidacja zakładu pracy, w którym był zatrudniony. Prezes ZUS nie uwzględnił również stanu zdrowia skarżącego. Od wielu lat choruje on na [...], w 2002 r. uległ wypadkowi [...]. Rozpoznano ponadto u skarżącego [...]. Z uwagi na rozpoznane schorzenie, od dnia 20 września 2002 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy zarobkowej na okres do maja 2004 r. Jego stan zdrowia ulegał dalszemu pogorszeniu i od maja 2004 r. lekarz orzecznik stwierdził, że jest on całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji. Organ nie uwzględnił również, że skarżący jest pracownikiem bez kwalifikacji zawodowych, dotychczas był zatrudniony na stanowiskach "pracownika fizycznego". Mieszka w miejscowości o dużym stopniu bezrobocia. Gdy stracił pracę, miał ukończone 50 lat życia i pogarszający się stan zdrowia. Już w 1999 r. ubiegał się o przyznanie prawa do renty ustawowej, o której mowa w art. 57 i następnych powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Stan jego zdrowia ulegał stopniowo pogorszeniu, w 2002 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy, a od 2004 r. jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji. Prezes ZUS nie uwzględnił również, że skarżący legitymuje się prawie 25-letnim okresem ubezpieczenia (24 lata 11 miesięcy i 4 dni) i że w okresie od 1963 r. z przerwami do [...] maja 1997 r. pozostawał w zatrudnieniu. Należało więc te okoliczności rozważyć w aspekcie stwierdzenia, że "ubezpieczony nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności". Sprawa wymaga więc ponownego, bardzo pilnego, wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania, zgodnie z wiążącymi wskazaniami Sądu zawartymi w uzasadnieniu wyroku, przy uwzględnieniu, że skarżący wraz z żoną znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w związku z art. 132 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.