II SA/Wa 835/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Joanna Kube, Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2009 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. B., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu stwierdził, że renta w drodze wyjątku nie może zostać przyznana, gdyż w sprawie brak jest szczególnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające pozytywne załatwienie sprawy. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Z przebiegu ubezpieczenia wynika, iż w okresach: od 12 stycznia 1994 r. do 17 września 1995 r., od 2 lutego 1999 r. do 4 maja 2003 r. oraz od 5 maja 2004 r. do 13 maja 2007 r. wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia ani też innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Z akt sprawy nie wynika, aby w powyższych okresach M. B. nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. Nie była wówczas orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2009 r. uznała wnioskodawczynię za całkowicie niezdolną do pracy oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji od 7 stycznia 2008 r. Zdaniem organu nie można uznać, iż M. B. nie nabyła uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Organ wyjaśnił, iż okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie stanowi ani okresu składkowego, ani nieskładkowego. Sama zaś trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie ma charakteru okoliczności szczególnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. B. wniosła o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r. W uzasadnieniu podała, iż nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania renty z uwagi na wysokie bezrobocie w miejscu zamieszkania. Na przezwyciężenie tej przeszkody nie miała wpływu, pomimo podejmowanych prób znalezienia jakiejkolwiek pracy. Wskazała na długi staż ubezpieczeniowy, który nie pozwala na uznanie jej za osobę o małej aktywności zawodowej. M. B. podała, iż od 7 stycznia 2008 r. jest całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji w związku z przebytym [...] i będącym jego następstwem [...]. Skarżąca podkreśliła, iż w dacie wystąpienia choroby była osobą ubezpieczoną. Jednocześnie wskazała na trudną sytuację majątkową, zdrowotną i rodzinną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie rozważył wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia wskazywał na brak spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których skarżąca nie spełniła warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty. Uzasadniając podjęte decyzje organ powoływał się na przerwy występujące w przebiegu ubezpieczenia skarżącej. Organ pominął jednak fakt, iż w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy, 46-letnia skarżąca legitymowała się ponad 15 okresem składkowym i nieskładkowym. Z przebiegu ubezpieczenia wynika, że przejawiała ona aktywność zawodową, po okresach zarejestrowania się jako osoba bezrobotna, wielokrotnie podejmowała zatrudnienie. Ponadto, co w sprawie jest najistotniejsze, niezdolność do pracy M. B. powstała w okresie trwania ubezpieczenia, wskutek przebytego [...]. W okresie tym skarżąca była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Powiatowym Urzędzie Miasta i Gminy w S. na stanowisku pracownika gospodarczego. Można zatem przypuszczać, iż gdyby skarżąca nie przebyła [...] mogłaby kontynuować zatrudnienie i tym samym nabyć uprawnienia do świadczenia w trybie ustawowym. Zwłaszcza, że choroba ta była zdarzeniem nagłym i nastąpiła wskutek okoliczności, na które skarżąca nie miała wpływu. W takiej sytuacji organ miał podstawy by przyjąć, że w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności, uzasadniające przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi i wydać rozstrzygnięcie z poszanowaniem słusznego interesu strony – art. 7 k.p.a. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.