II SA/Wa 839/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Sławomir Fularski (spr.), Stanisław Marek Pietras, Protokolant referent stażysta Monika Duma-Szymczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia urlopu bezpłatnego oddala skargę Decyzją z [...] października 2017 r. nr [...] Rektor - [...] imienia [...] w [...] (dalej jako "organ I instancji" lub "Rektor"), działając na podstawie art. 134 ust. 2 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1726 ze zm.; dalej jako "ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych") oraz § 32 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 17 listopada 2014 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1627, ze zm.; dalej: "rozporządzenie MON z 17 listopada 2014 r."), działając z urzędu, udzielił [...] A.S. (dalej: "skarżąca") urlopu bezpłatnego w okresie od 30 października 2017 r. do 1 lipca 2018 r. Jednocześnie postanowił ww. decyzji nadać rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ I instancji przytoczył brzmienie art. 134 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Wskazał, że stwierdzenie "udziela się" w brzmieniu ww. przepisu, nakłada na organ obowiązek udzielenia urlopu bezpłatnego w sytuacji powzięcia informacji o ciąży żołnierza pełniącego służbę kandydacką - kobiety, nie dłuższym niż dwanaście miesięcy. Wskazał, że [...] października 2017 r. Rektor powziął informację o ciąży skarżącej. Organ I instancji wyjaśnił nadto, że wymiar i termin urlopu bezpłatnego ustalił mając na względzie rozpoczynające się szkolenie specjalistyczne dla studentów Uniwersytetu [...] w [...], którego ukończenie warunkuje dopuszczenie do egzaminu na oficera, a tym samym możliwość mianowania na pierwszy stopień oficerski. Pismem z [...] listopada 2018 r. skarżąca złożyła odwołanie. Zarzuciła decyzji organu I instancji nieuwzględnienie specyfiki pełnienia służby kandydackiej na Uniwersytecie [...] w [...] oraz naruszenie zasady równego traktowania. Wyjaśniła, że szkolenia wojskowe odbyła w pełnym wymiarze, co oznacza, że jej status prawny polega na studiowaniu na Wydziale [...] Uniwersytetu [...] w [...], pozostawaniu na ewidencji [...] w [...] i pełnieniu służby kandydackiej w [...] w [...]. W ocenie skarżącej, nie można skierować na urlop bezpłatny kandydata na żołnierza zawodowego, który jest aktualnie studentem Uniwersytetu [...] w [...]. Nadto podniosła, że wypełnia wszystkie, zarówno ustawowe, jak i zawarte w rozporządzeniu przesłanki pełnienia służby kandydackiej. Dlatego też skierowanie na urlop bezpłatny w czasie, gdy skarżąca studiuje, jest nieuzasadnione bowiem przenosi koszty kształcenia na potrzeby Sił Zbrojnych na skarżącą. Ponadto kwestionowaną decyzją została pozbawiona należnych jej środków finansowych, które Minister Obrony Narodowej, w formie dotacji, przekazał do [...] w [...] na kształcenie skarżącej na potrzeby korpusu oficerów. Skarżąca zarzuciła również całkowite pominięcie jej opinii co do terminu urlopu bezpłatnego oraz nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Podniosła także, że zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie, iż urlopu udziela się bezwzględnie po powzięciu informacji o ciąży, stanowi o niedopuszczalnej nadinterpretacji przepisów obowiązującego prawa. Zauważyła, że jako student szóstego roku na kierunku [...] ma świadomość swojego stanu zdrowia. Objęta jest też stałą opieką lekarską. W przypadku wystąpienia przeciwwskazań medycznych do kontynuowania nauki, skarżąca jest gotowa w każdej chwili przerwać naukę, udając się na urlop bezpłatny. Decyzją z [...] marca 2018 r. nr [...] Minister Obrony Narodowej (dalej jako "Minister" lub "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 134 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, po rozpoznaniu ww. odwołania orzekł o: 1. uchyleniu decyzji Rektora z [...] października 2017 r. w części dotyczącej terminu udzielenia urlopu bezpłatnego; 2. udzieleniu skarżącej urlopu bezpłatnego od 31 października 2017 r. do 1 lipca 2018 r.; 3. w pozostałym zakresie o utrzymaniu w mocy decyzji Rektora z [...] października 2017 r., w tym w kwestii nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu swojej decyzji Minister wskazał, że co do zasady decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Podniósł, że skarżąca wypełniła obowiązek, stosownie do § 32 ust. 1 rozporządzenia MON z 17 listopada 2014 r., zgodnie z którym kobieta - kandydat w przypadku zajścia w ciążę informuje niezwłocznie na piśmie o tym fakcie rektora - komendanta uczelni wojskowej. W tej sytuacji organ I instancji zobligowany był do zastosowania art. 134 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i do udzielenia urlopu bezpłatnego. Ww. przepis nie pozostawia bowiem w tym zakresie żadnej swobody wyboru lub fakultatywności udzielenia rzeczonego urlopu. Przepis ten nie wskazuje w jakim terminie urlop bezpłatny ma być udzielony, pozostawiając to decyzji uprawnionego przełożonego, ważne jedynie aby obejmował on okres ciąży i połogu. Organ odwoławczy wskazał przy tym na regulację § 32 ust. 2 rozporządzenia MON z 17 listopada 2014 r., w której stwierdzono, że rektor - komendant uczelni wojskowej, po zasięgnięciu opinii kandydata - kobiety ustala wymiar oraz termin rozpoczęcia urlopu bezpłatnego. Ustalając termin urlopu bezpłatnego kandydata - kobiety, uwzględnia się w miarę możliwości etap nauki, na jakim ją przerwała. W ocenie Ministra, również z tego przepisu wynika, że decyzja rektora - komendanta uczelni wojskowej w zakresie terminu urlopu pozostaje w jego wyłącznej gestii, ponieważ obligatoryjnym jest jedynie zasięgnięcie opinii kandydata - kobiety, natomiast nie jest ona wiążąca dla rektora - komendanta uczelni wojskowej. Także kwestia etapu nauki, na jakim kandydatka ją przerwała uwzględniana jest jedynie w miarę możliwości. Zatem jest to wyłącznie przesłanka pomocnicza w ustalaniu terminu urlopu, a nie determinująca samą możliwość jego udzielenia. Organ odwoławczy uznał, że uzyskanie przez skarżącą zgody na indywidualny tok studiów od Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w [...], przed poinformowaniem Rektora o okoliczności bycia w ciąży, nie spowodowało wykluczenia obligatoryjnego obowiązku udzielenia urlopu bezpłatnego żołnierzowi pełniącemu służbę kandydacką - kobiecie. Fakt kształcenia kandydatki na żołnierza zawodowego w trybie, o którym mowa w art. 127 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Stosując ww. ustawę do sytuacji faktycznej skarżącej, Rektor zobowiązany jest brać pod uwagę okoliczność pełnienia przez nią służby kandydackiej, nie ma natomiast znaczenia w jakiej uczelni ta służba jest pełnioną, ponieważ nadal do takiej osoby stosuje się przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Wobec powyższego organ I instancji nie ma prawnej możliwości wzięcia pod uwagę specyfiki pełnienia służby kandydackiejw Uniwersytecie [...] w [...], ponieważ wymienione powyżej przepisy prawa nie przewidują rozróżnienia sytuacji prawnej kandydatów na żołnierzy zawodowychw zależności od uczelni w jakiej aktualnie pobierają naukę. W ocenie Ministra, analiza przedmiotowej sprawy nie pozwala również na stwierdzenie naruszenia zasady równego traktowania, a fakt rzekomego nieudzielenia urlopu bezpłatnego innym kandydatkom, które były w ciąży nie może determinować okoliczności nieudzielenia tego urlopu także skarżącej. Wskazane powyżej przepisy prawa są w tym zakresie jednoznaczne i nie przewidują wyjątków od konieczności udzielenia ciężarnej kandydatce urlopu bezpłatnego. Odnosząc się do kwestii nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, organ odwoławczy stwierdził, że zostały spełnione ku temu wszelkie przesłanki. W świetle art. 108 ust. 1 k.p.a. decyzji może zostać nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu m. in. na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego. Mając na względzie terminy rozpatrywania odwołań w postępowaniu administracyjnym oraz okoliczność ciąży bliźniaczej kandydatki, zdaniem organu odwoławczego, uprawnionym było stwierdzenie, że ze względu na zabezpieczenie stanu zdrowia matki oraz płodu zasadnym jest udzielenie urlopu bezpłatnego w trybie natychmiastowym. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Ministra wywiodła skarżąca, nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem. Autor skargi zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego dotyczących przewlekłości postępowania, nie informowania skarżącej o przyczynach zwłoki w toczącym się postępowaniu oraz niezasadne nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Nadto skarżąca zarzuciła pominięcie przez organ jej opinii w zakresie terminu udzielenia urlopu bezpłatnego, naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 32 ust. 2 i 3 rozporządzenia MON z 17 listopada 2014 r. w związku z art. 134 ust. 2 i art. 137 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 pkt 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 18 i art. 71 ust. 2 Konstytucji RP. Skarżąca wniosła o uchylenie kwestionowanych decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji uznał zarzuty skargi za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając skarżoną decyzję według powyższych kryteriów, uznać należało, że rozstrzygnięcie to winno się ostać w obrocie prawnym. Na wstępie należy wyjaśnić, że w świetle przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, służbę kandydacką pełnią kandydaci na żołnierzy zawodowych, pełniący czynną służbę wojskową, którzy podjęli naukę w uczelniach wojskowych, szkołach podoficerskich i ośrodkach szkolenia. Powstanie stosunku służbowego służby kandydackiej odbywa się w drodze powołania w oparciu o dobrowolne zgłoszenie osoby ubiegającej się oraz po spełnieniu łącznie poniższych warunków, tj. podpisania umowy, wydania rozkazu personalnego o powołaniu do służby kandydackiej oraz stawienia się osoby powołanej do pełnienia służby kandydackiej. Ogólny tryb rekrutacji i przebiegu tej służby określa rozporządzenie MON z 17 listopada 2014 r. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy przywołanych już wyżej regulacji prawnych, tj. § 32 rozporządzenia MON z 17 listopada 2014 r. oraz art. 134 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przepis § 32 ust. 1 rozporządzenia MON z 17 listopada 2014 r., stanowi, że kobieta - kandydat w przypadku zajścia w ciążę informuje niezwłocznie na piśmie o tym fakcie rektora - komendanta uczelni wojskowej. Rektor - komendant uczelni wojskowej, po zasięgnięciu opinii kandydata - kobiety ustala wymiar oraz termin rozpoczęcia urlopu bezpłatnego. Ustalając termin urlopu bezpłatnego kandydata - kobiety, uwzględnia się w miarę możliwości etap nauki, na jakim ją przerwała (ust. 2 § 32 ww. rozporządzenia). Zgodnie natomiast z art. 134 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierzowi pełniącemu służbę kandydacką - kobiecie, w razie zajścia w ciążę, na okres ciąży i połogu udziela się urlopu bezpłatnego w wymiarze nie dłuższym niż dwanaście miesięcy. Sąd zauważa, że z akt kontrolowanej sprawy wynika, iż skarżąca wypełniła obowiązek wynikający z § 32 ust. 1 rozporządzenia MON z 17 listopada 2014 r., powiadamiając pismem z [...] października 2017 r. Rektora o fakcie zajścia w ciążę. Następnie pismem z [...] października 2017 r. skarżąca poinformowała organ I instancji, że przewidywany termin porodu został ustanowiony na dzień [...] kwietnia 2018 r., jak również, że jest to ciąża mnoga, a zatem istnieje wysokie prawdopodobieństwo jej wcześniejszego rozwiązania. Z kolei w piśmie z [...] października 2017 r. skarżąca wskazała, że realizując indywidualny program przewiduje, że ukończy studia przed planowaną datą porodu. A zatem ewentualny urlop bezpłatny o którym mowa w § 32 ust. 2 rozporządzenia MON z 17 listopada 2014 r. chciałaby wykorzystać na okres porodu i bezpośrednio po porodzie, tak aby móc uczestniczyć w szkoleniu, zakończonym egzaminem na oficera w miesiącu lipcu 2018 r. W świetle powyższego za niezgodne z prawdą należy uznać twierdzenie skarżącej zawarte w skardze, że wnosiła ona o udzielenie urlopu w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 1 lipca 2018 r. W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać działanie organu I instancji, który w momencie uzyskania informacji o ciąży skarżącej wydał stosowne rozstrzygnięcie w sprawie. Jednocześnie Sąd zgadza się ze stwierdzeniem organu odwoławczego, że wykładnia literalna przytoczonego wyżej art. 134 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie budzi wątpliwości. Rektor zobligowany był bowiem do jego zastosowania i udzielenia urlopu bezpłatnego, ponieważ ww. przepis nie pozostawia w tym zakresie żadnej swobody wyboru lub fakultatywności udzielenia przedmiotowego urlopu. Należy również zauważyć, że wskazana regulacja prawna nie wskazuje w jakim terminie urlop bezpłatny ma być udzielony, pozostawiając to decyzji uprawnionego przełożonego. W kontrolowanej sprawie organ I instancji nie mógł zatem uwzględnić opinii skarżącej w zakresie udzielenia urlopu bezpłatnego na okres wyłącznie porodu i bezpośrednio po porodzie, ponieważ z art. 134 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wyraźnie wynika, że urlopu udziela się na okres ciąży i połogu. A zatem urlop nie może, tak jak chce tego skarżąca, być udzielony z pominięciem okresu ciąży. Skarżąca w piśmie z [...] października 2017 r. wskazała zaś, że przewidywany termin porodu został ustanowiony na dzień [...] kwietnia 2018 r., a z uwagi na fakt, że jest to ciąża mnoga, istnieje prawdopodobieństwo wcześniejszego rozwiązania ciąży. W tej sytuacji stwierdzić należy, że proponowany przez skarżącą termin rozpoczęcia przez nią urlopu (tj. od 1 kwietnia 2018 r.), mógłby zatem stać się sprzeczny z brzmieniem ww. przepisu, gdyż pomijałby całkowicie okres ciąży. Jednocześnie należy zauważyć, że Rektor wziął pod uwagę okoliczność chęci uczestniczenia skarżącej w szkoleniu zakończonym egzaminem na oficera, ponieważ udzielił jej urlopu do 1 lipca 2018 r., tak aby mogła od następnego dnia uczestniczyć w szkoleniu wojskowym kończącym się egzaminem na oficera w okresie 25 - 26 lipca 2018 r. Trafnie wskazał również organ odwoławczy, że z § 32 ust. 2 rozporządzenia MON z 17 listopada 2014 r. wynika, iż decyzja rektora - komendanta uczelni wojskowej w zakresie terminu urlopu pozostaje w jego wyłącznej gestii. Obligatoryjnym jest jedynie zasięgnięcie opinii kandydata - kobiety, natomiast opinia ta nie jest wiążąca dla rektora - komendanta uczelni wojskowej. Także kwestia etapu nauki, na jakim kandydatka ją przerwała uwzględniana jest jedynie w miarę możliwości. Zatem jest to wyłącznie przesłanka pomocnicza w ustalaniu terminu urlopu, a nie determinująca samą możliwość jego udzielenia. Odnosząc się do kwestii naruszenia art. 137 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 pkt 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, należy zauważyć, że ww. przepisy stanowią treść upoważnienia ustawowego dla Ministra do wydania aktu wykonawczego i w żadnym zakresie nie odnoszą się do obowiązków organu udzielającego urlopu bezpłatnego kandydatowi - kobiecie. Nie doszło również do naruszenia w niniejszym postępowaniu art. 18 i art. 71 ust. 2 Konstytucji RP, ponieważ ww. przepisy mają właśnie charakter gwarancyjny zapewniający kandydatom - kobietom w ciąży ochronę ich życia i zdrowia z zachowaniem prawa do dalszego pełnienia służby kandydackiej. W ocenie Sądu, również nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności należy uznać za zasadne. W świetle art. 108 ust. 1 k.p.a. decyzji może zostać nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu m. in. na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego. Mając na względzie okoliczność ciąży bliźniaczej skarżącej oraz terminy rozpatrywania spraw w postępowaniu administracyjnym uprawnionym było stwierdzenie, że ze względu na zabezpieczenie stanu zdrowia matki oraz płodu zasadnym było udzielenie urlopu bezpłatnego w trybie natychmiastowym, bez oczekiwania na uprawomocnienie się decyzji administracyjnej. Reasumując, w przedstawionym stanie faktycznym i prawnym, zaskarżoną decyzję Ministra należy uznać za zgodną z prawem, zaś zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy orzekające § 32 ust. 2 rozporządzenia MON z 17 listopada 2014 r. w związku z art. 134 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych za nieuzasadnione. Sąd nie stwierdził dowolności w podjętym rozstrzygnięciu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.