II SA/Wa 851/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Adam Lipiński, Protokolant Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2005 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2005 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] września 2004 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił A. S., występującej jako pełnomocnik małoletnich dzieci: N. i K., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dodał ponadto, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Wskazano, że zmarły w wieku 54 lat ojciec dzieci miał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 19 lat, 4 miesiące i 9 dni, co zdaniem organu stanowi zbyt krótki okres ubezpieczenia w stosunku do jego wieku. Ostatnio udokumentowany okres zatrudnienia ojca dzieci przypada na dzień [...] lutego 1991 r. i od tej daty do daty zgonu w dniu [...] maja 2004 r., a więc przez okres 13 lat, 2 miesięcy i 10 dni, nie został udokumentowany jakikolwiek okres, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne. Organ wskazał, że w tym okresie ojciec dzieci był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia zwłaszcza, że w stosunku do ojca dzieci nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Organ nie uznał zatem, ażeby w sprawie zachodziły szczególne okoliczności na skutek niezależnych od woli ojca dzieci okoliczności, które wykluczałyby możliwość przyznania mu świadczenia na zasadzie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. S. wskazała, że nie są jej znane przyczyny dla których jej były mąż nie podejmował zatrudnienia, ponieważ nie utrzymywał z rodziną kontaktów. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Analizując przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Postępowanie wyjaśniające wykazało, że zmarły ojciec dzieci w wieku 54 lat miał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 19 lat, 4 miesiące i 9 dni, co niewątpliwie stanowi zbyt krótki okres ubezpieczenia w stosunku do jego wieku. Ostatnio udokumentowany okres zatrudnienia ojca dzieci przypada na dzień [...] lutego 1991 r. i od tej daty do daty zgonu w dniu [...] maja 2004 r., a więc przez okres 13 lat, 2 miesięcy i 10 dni nie został udokumentowany jakikolwiek okres, za który zostałyby opłacone składki na ubezpieczenie społeczne. Ponadto w tym okresie ojciec dzieci był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia i nie była w stosunku do niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje zaś, aby brak zatrudnienia spowodowany był szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy bowiem uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 53 7884). Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny. Jednak okoliczność ta sama w sobie nie ma wpływu na sposób orzekania w sprawie. Świadczenie, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. Z przepisu tego wynika konieczność wykazania wszystkich wyżej omówionych warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Skoro warunki te łącznie nie zachodzą, to nie ma podstaw do uznania zaskarżonej decyzji za niezgodną z prawem. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 151 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.