II SA/Wa 851/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Stanisław Marek Pietras, Protokolant Arkadiusz Koziarski, starszy asystent sędziego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2012 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r., 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2012 r. utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. odmawiającą przyznania E. G. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Podstawę prawną wydania decyzji stanowiły przepisy art. 138 § 1 pkt 1 Kpa i art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na przestrzeni 52 lat życia E. G. udokumentowała łącznie 4 lata, 2 miesiące i 8 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Pierwsze zatrudnienie, poparte opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne, zainteresowana podjęła dopiero z dniem [...] kwietnia 2007 r., mając 48 lat. Z akt sprawy nie wynika, aby przed rokiem 2007 nie mogła wykonywać zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. G. podnosiła, iż przed rokiem 1991 uczyła się i pracowała w [..]. Natomiast w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej z dnia 23 grudnia 2011 r. podnosiła, że w latach 1991 - 1994 nie pracowała z uwagi na brak zezwolenia na pracę w Polsce oraz konieczność sprawowania opieki nad dziećmi. Przerwy w ubezpieczeniu w latach 1995 - 2007 zainteresowana tłumaczyła złym stanem zdrowia. W ocenie organu okres ubezpieczenia zainteresowanej jest nieadekwatny do jej wieku, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym było wynikiem szczególnych okoliczności. E. G. zaskarżyła powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Wskazywała, że istotnie przed organami ZUS nie dysponowała wcześniejszymi dokumentami, bo została okradziona. Obecnie dysponuje świadectwem pracy za okres 1978 - 1989 w S., w [...] (kopia). Na okoliczność od kiedy powstała niezdolność do pracy wskazała na dokumenty ze szpitala, jak i całość dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia za okres od 2006 r., które złożyła w ZUS-ie. Na rozprawie okazała dwie kserokopie kart informacyjnych z pobytu w szpitalu w okresie od dnia [...] października do dnia [...] listopada 1996 r. oraz od [...] do [...] października 2010 r. i oświadczyła, iż dokumenty te złożyła do ZUS-u. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione. Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełniania wymaganych w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania świadczenia (jak np. zachowania wymaganych okresów w opłacaniu składek) przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Podkreślenia wymaga okoliczność, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym. Sprawa nie została przez organ prawidłowo rozpatrzona. Naruszono podstawowe zasady, gwarantujące kompletność materiału dowodowego i rzetelność wyjaśnienia sprawy - to jest art. 7, art. 8 art. 9, i w konsekwencji art. 107 § 3 Kpa. Skarżąca jest pochodzenia [...]. W niektórych swoich oświadczeniach sygnalizowała fakt zatrudnienia w [...] oraz wielokrotnie podkreślała, iż okoliczność wypracowania krótkiego okresu ubezpieczeniowego w Polsce spowodowane było jej stanem zdrowia (operacje). Organ nie pouczył skarżącej o potrzebie zgromadzenia dokumentacji dotyczącej zatrudnienia w [...], skupiając się podczas rozpatrywania niniejszej sprawy wyłącznie na składkach na ubezpieczenie społeczne odprowadzanych w Polsce. W takiej sytuacji należy uznać, iż organ nie dochował należytej staranności w rozpatrywaniu niniejszej sprawy, zwłaszcza, że mając do czynienia z osobą pochodzenia niepolskiego, powinien liczyć się z jej nieporadnością w załatwianiu niniejszej sprawy i z tych względów był zobligowany do szerszego informowania zainteresowanej o jej prawach. Organ powinien nadto z urzędu podjąć starania ustalenia okresu zatrudnienia zainteresowanej w [...]. Także nie została w sposób prawidłowy wyjaśniona kwestia, na ile stan zdrowia skarżącej utrudniał jej znalezienie lub wykonywanie pracy w Polsce w ostatnim dziesięcioleciu. Co prawda organ dysponuje w tej materii orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] lipca 2011 r., stwierdzającym całkowitą niezdolność do pracy do dnia [...] lipca 2013 r., jednakże orzeczenie to nie wyjaśnia istotnych wątpliwości. Należy zatem dokładnie ustalić, od jakiej daty powstała całkowita niezdolność do pracy i czy poprzedzał ją okres czasowej niezdolności do pracy oraz czy wcześniej dolegliwości zdrowotne E. G. ograniczały jej zdolność zarobkowania. Należy także ustalić wykształcenie zainteresowanej i odnieść je do możliwości prac wykonywanych w Polsce i dla niej dostępnych. W kwestii oceny stanu zdrowia skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, iż w aktach zgromadzonych przez organ w niniejszej sprawie brak jest jakichkolwiek dokumentów źródłowych, na które powołuje się skarżąca, i których kserokopie okazała na rozprawie (epikryzy). Natomiast z akt niniejszej sprawy wynika iż, do akt dołączone były akta postępowania przed organami ZUS-u w trybie zwykłym, liczące 2 tomy. Zatem organ podczas rozpatrywania niniejszej sprawy powinien skorzystać z tych akt i odszukać w nich dokumenty dotyczące choroby skarżącej, czego ,jak widać, dotąd nie uczynił. Także wobec wskazania przez skarżącą dokumentu [...], dotyczącego jej zatrudnienia w [...], organ powinien przetłumaczyć go na język polski i na jego podstawie ponownie dokonać ogólnej oceny okresu zatrudnienia skarżącej. W niniejszej sprawie E. G., dla uzyskania dochodzonego świadczenia w trybie zwykłym, na przestrzeni ostatnich 10 lat brakuje niewielkiego okresu zatrudnienia. Organ winien zatem dokładnie zbadać ostatnie 10 lat zatrudnienia skarżącej oraz zbadać, jaki wpływ na to zatrudnienie miała jej choroba, czy stanowiła także, niezależnie od okresu całkowitej niezdolności do pracy, również okoliczność, która w sposób istotny ograniczała możliwość zatrudnienia skarżącej. Wyżej opisane naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 7, art. 9 Kpa) w rozpatrywaniu sprawy miało niewątpliwie wpływ na jej wynik i dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien przede wszystkim zrealizować powyższe wytyczne. Z tych względów, mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.