II SA/Wa 852/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kołodziej po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G.L. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi G.L. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2018 r. - G.L. wraz ze skargą na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...], złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W oświadczeniu zawartym w formularzu PPF wskazał, że pozostaje sam w gospodarstwie domowym, nie posiada majątku ani oszczędności, a utrzymuje się ze stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w wysokości 2.200 zł miesięcznie oraz ze stypendium z dotacji podmiotowej uczelni w wysokości 800 zł miesięcznie, co średnio miesięcznie wynosi 3.000 zł. Do stałych kosztów utrzymania zaliczył: opłaty za mieszkanie w wysokości 415 zł, wyżywienie - 1.090 zł, leki - 285 zł, środki czystości i artykuły kancelaryjne - 140 zł, podręczniki - 250 zł, koszty związane z uczestnictwem w międzynarodowych konferencjach naukowych oraz zaangażowaniem naukowym i polonijnym - łącznie 190 zł, zakup ubrań - 180 zł, "koszty duchowo-kulturalne"- 125 zł, co średnio miesięcznie wynosi 2.980 zł. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu stwierdził, że G.L. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Odpis przedmiotowego postanowienia skarżący otrzymał w dniu 18 lipca 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się w aktach sprawy). W dniu 20 lipca 2018 r. (data wpływu do Sądu) G.L. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że na dzień 26 kwietnia 2018 r. posiadał dochód w wysokości 3.000 zł miesięcznie. Podkreślił, że uzyskiwane środki finansowe (3.000 zł) przy kosztach utrzymania 2.980 zł umożliwiały mu godziwe utrzymanie bez znacznego uszczerbku dla siebie, ale już nie pozwalały zgromadzić jakichkolwiek oszczędności. Zaznaczył jednak, że od dnia 31 lipca 2018 r. nie będzie mu już przysługiwało stypendium doktoranckie w wysokości 2.200 zł. Natomiast w okresie od dnia 1 sierpnia 2018 r. do dnia 30 września 2018 r. będzie otrzymywał jedynie stypendium projakościowe doktoranckie w kwocie 800 zł miesięcznie, co przy niezbędnych kosztach na zakwaterowanie – 415 zł oraz leki – 285 zł spowoduje, że na wyżywienie pozostanie mu kwota w wysokości około 100 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a). Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego prawa do sądu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, a odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwiłaby dostęp do Sądu. Obowiązkiem zatem wnioskodawcy jest wykazanie, że znajduje się w szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tak więc prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (czego dotyczy wniosek) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyłącznymi przesłankami przyznania prawa pomocy są okoliczności związane z sytuacją majątkową. Inne pozaprawne przesłanki, związane choćby z charakterem sprawy, nie mają znaczenia dla oceny wniosku. Sąd, po przeanalizowaniu akt sprawy, uznał, że referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy i w konsekwencji nie znalazł podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący ma 72 lata, jest obywatelem [...], posiada Kartę Polaka, jest osobą samotną (wdowcem) i obecnie kontynuuje studia doktoranckie. Jego miesięczny dochód stanowi kwota 3.000 zł, na który składa się stypendium doktoranckie w wysokości 2.200 zł oraz stypendium z dotacji podmiotowej w wysokości 800 zł. Uzyskiwane środki przeznacza nie tylko na podstawowe utrzymanie (mieszkanie, jedzenie, ubranie, leki) oraz koszty związane z działalnością naukową, ale również na inne usprawiedliwione wydatki, np. związane z działalnością polonijną. W związku z tym, zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo stwierdził, że fakt uzyskiwania stałych miesięcznych dochodów wskazuje, że skarżący nie wykazał, że pozostaje w ubóstwie i nie jest w stanie ponieść w sprawie jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle powyższego Sąd zgadza się z dokonaną przez referendarza sądowego oceną. Nie podważa jej wniesiony przez skarżącego sprzeciw, w którym podniósł, że jego miesięczny dochód ulegnie znacznemu obniżeniu, bowiem od dnia 31 lipca 2018 r. będzie przysługiwało mu jedynie stypendium projakościowe doktoranckie w kwocie 800 zł. Argumentacja podniesiona w sprzeciwie pozostaje bez wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że Sąd rozpoznając sprzeciw oceniał prawidłowość wydanego postanowienia, mając na uwadze informacje przedstawione przez stronę i znajdujące się w aktach sprawy do dnia wydania zaskarżonego orzeczenia. Podnoszone zatem w sprzeciwie okoliczności dotyczące zmiany jego sytuacji finansowej od dnia 31 lipca 2018 r. nie mogły odnieść skutku. Podkreślić jednak należy, że skarżący może wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, powołując się na stosowne dokumenty obrazujące jego pogorszoną sytuację finansową, pozwalające na dokonanie oceny tej sytuacji w sposób bezsporny. Inicjując postępowanie sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych z nim związanych oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można m.in. osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast skarżący obecnie posiada środki finansowe, powinien partycypować w kosztach postępowania. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.