II SA/Wa 857/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Sędziowie WSA Anna Mierzejewska Janusz Walawski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2014 r. sprawy ze skargi B. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego małoletniego A. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] kwietnia 2014 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku małoletniemu B. W. reprezentowanemu przez matkę A. W.. Decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.), a jej podstawę materialonoprawną stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 z późn. zm.). Organ w uzasadnieniu decyzji podał jakie warunki muszą zostać spełnione, aby przedmiotowe świadczenie zostało przyznane. W jego ocenie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, przez którą rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niespełnienie przez ojca dziecka tej przesłanki powoduje, że nie można przyznać wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Na przestrzeni 41 lat życia zmarłego ojca dziecka zostało udokumentowane 17 lat, 4 miesiące i 5 dni łącznego okresu ubezpieczenia. W 10 - leciu poprzedzającym zgon, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładokowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 1 rok, 5 miesięcy i 27 dni tych okresów. W latach 2006 - 2007 nie opłacano składek na ubezpieczenie społeczne. Zmarły ojciec dziecka od dnia [...] czerwca 2008 r. zaprzestał zatrudnienia i do daty zgonu ([...] czerwca 2013 r.), tj. przez prawie 5 lat nie były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez B. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. W. Podała, iż rozumie, że aby otrzymać przedmiotowe świadczenie, to należy spełnić dużo warunków ale w jej ocenie chodzi o sytuację, gdy ubiega się o nie osoba dorosła. Nie rozumie dlaczego dotyczy to również małoletniego dziecka, jak również nazwy tego świadczenia. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na zarzuty podniesione w skardze podał, że dziecko nie korzysta z żadnych szczególnych przywilejów rentowych przy ustalaniu dla niego prawa doświadczenia po zmarłym rodzicu i dotyczy to w tej samej mierze uprawnień do renty zwykłej, jak i wyjątkowej. Zgon rodzica i trudna sytuacja materialna dziecka może być przesłanką do przyznania świadczeń z pomocy społecznej, nie zaś renty rodzinnej, która jest pochodną świadczenia po osobie zmarłej. Przesłanka szczególnych okoliczności odnosi się do tej osoby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 z późn. zm.), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ posiada swobodę działania i możliwość wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności. Stąd też, Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, które określają jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw oraz obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) oraz musi w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS, wydając swoje rozstrzygnięcie, nie uchybił wskazanym wyżej regulacjom w stopniu mającym istotny wpływ na jej wynik. Z art. 83 ust. ustawy o emeryturach i rentach FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań, dających prawo do emerytury lub renty, musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie może być więc sama trudna sytuacja materialna. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli, okoliczności nie spełnił wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony (w tym przypadku zmarły ojciec dziecka), którego praca stanowiła źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Z brzmienia art. 83 ust. 1 wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione przesłanki, określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku zmarłego ojca dziecka nie można bowiem stwierdzić, że na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków, przewidzianych w ustawie, do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Kwestią decydującą o braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była przerwa, jaka wystąpiła w ubezpieczeniu zmarłego oraz brak wymaganego 5 - letniego okresu składkowego w ocenianym 10 - leciu poprzedzającym datę zgon. W okresach tych nie zaistniały żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające zatrudnienie i odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne. W tym stanie rzeczy, całość argumentacji, zaprezentowana w skardze, jak również podnoszona w postępowaniu przed organem nie mogła zostać uwzględniona. Podkreślić należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad członkiem rodziny nie może zostać uznana za okoliczność szczególną. Słusznie zatem Prezes ZUS wywiódł, że w przypadku zmarłego ojca dziecka nie można mówić, że niespełnienie przez niego przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym nastąpiło wskutek szczególnych okoliczności. Rodzina niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja materialna nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne. Jego przyznanie nie zależy zatem wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.