II SA/Wa 861/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska Andrzej Góraj (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2015 r. sprawy ze skargi K. B. – opiekuna prawnego J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z [...] kwietnia 2015 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lutego 2015 r. o odmowie przyznania J.B. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Organ w trakcie postępowania ustalił, że wnioskodawca na okres trzydziestu jeden lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, posiadał udokumentowane 3 lata, 10 miesięcy i 29 dni okresów składkowych i nieskładkowych, zaś w ostatnim dziesięcioleciu – zamiast 5 lat, jedynie 1 rok, 11 miesięcy i 2 dni. Badając sprawę organ nie stwierdził, aby przerwy w opłacaniu składek przez zainteresowanego były usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami. Nie była bowiem wobec niego orzeczona w tym czasie całkowita niezdolność do pracy. Organ wyjaśnił również, że sytuacja panująca na rynku pracy, a w szczególności bezrobocie, nie jest traktowane w orzecznictwie sądowym za okoliczność szczególną, uzasadniającą brak wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ustalono również, że łączny miesięczny dochód trzy-osobowej rodziny wnioskodawcy wynosi 4.612,66 zł brutto, a więc na jedną osobę w rodzinie przypada miesięcznie kwota 1.537,55 zł. To zaś sprawia, iż brak jest możliwości uznania, że wnioskodawca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Kwota przypadająca na każdą osobę w rodzinie przewyższa bowiem najniższą emeryturę. Od powyższej decyzji skargę do tutejszego Sądu wywiodła K.B. – działająca w imieniu i na rzecz swojego syna J.. Zarzuciła organowi nieuwzględnienie stanu zdrowia w jakim znajduje się jej syn. Podkreśliła, że pieniądze z renty specjalnej zostaną przeznaczone na rehabilitację syna, gdyż kwoty przeznaczane na ten cel przez NFZ są zbyt małe. Wyjaśniła również, iż tylko rehabilitacja jest w stanie poprawić stan zdrowia jej dziecka. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię, poprzez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są : - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie wnioskodawcy okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej oraz trzeciej z ww. przesłanek omawianego przepisu. Co się tyczy materii braku uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, to brak ten należy badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy, odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Wyjaśnić także należy, że badanie omawianej kwestii następuje w odniesieniu do długości okresu, w ciągu którego wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu i odprowadzał składki na rzecz Funduszu. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż skarżący na 31 lat życia (do powstania całkowitej niezdolności do pracy) wypracował jedynie 3 lata, 10 miesięcy i 29 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością niewymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez zainteresowanego w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności po swojej stronie, które uniemożliwiły jej wypracowanie stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w jej życiu istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały podejmowanie zatrudnienia. Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona upatrywała istnienia powyższych szczególnych okoliczności m.in. w bezrobociu panującym na rynku pracy. Analizując skarżoną decyzję tutejszy Sąd podzielił jednakże argumenty organu, iż sytuacja na rynku pracy nie stanowi okoliczności szczególnej, która mogłaby uzasadniać przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Gospodarka rynkowa charakteryzuje się bowiem tym, iż popyt nie zawsze idzie w parze z podażą. Reguła ta dotyczy zaś nie tylko towarów, czy usług, ale odnosi się również do sfery zatrudnienia, gdzie ilość miejsc pracy nie musi pokrywać się z zapotrzebowaniem na pracę. Tym samym, niemożność zaspokojenia potrzeb wszystkich obywateli na zapewnienie ich dostępu do zatrudnienia, nie może być skutecznie postrzegana jako okoliczność wyjątkowa, uzasadniająca rentę w drodze wyjątku. Na marginesie podnieść należy, że organ zasadnie zwrócił też uwagę na fakt, iż wobec wnioskodawcy, w okresie objętym badaniem, nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Powyższe świadczy zaś o tym, iż formalnie brak było obiektywnych przeszkód, uniemożliwiających zainteresowanemu wypracowanie stażu pracy stosownego do wieku. Co się tyczy kolejnej przesłanki, dotyczącej materii środków utrzymania, to analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzić należy, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Za uzasadnione należy bowiem uznać twierdzenie, iż najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym, umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Podkreślić przy tym wypada, iż chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie jak wyżej stanowi więc obiektywny miernik spełnienia przesłanki ustawowej. W świetle wyżej przedstawionych wywodów, uznać należało, iż organ właściwie przyjął, iż po stronie skarżącej nie istnieje wymagana przez ustawodawcę okoliczność braku środków utrzymania. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, iż dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Powyższe prowadzi więc w konsekwencji do niemożliwości zastosowania wobec strony dyspozycji art. 83 omawianej ustawy, i przyznania jej renty w trybie specjalnym. Analizując skarżoną decyzję tutejszy Sąd nie dopatrzył się także nieprawidłowości w zakresie ustalania wysokości dochodu w rodzinie. Organ prawidłowo brał pod uwagę wartość brutto, gdyż odnosił ją do kwoty najniższej emerytury określonej także jako wartość brutto. Nie zachodziła więc rozbieżność w sposobie ustalenia kwot stanowiących podstawę oceny sytuacji materialnej skarżącej. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Rozpoznając przedmiotową skargę Sąd pragnie też zwrócić uwagę na to, że nie neguje istnienia po stronie skarżącej trudnej sytuacji materialnej. Nie mniej jednak niniejsza sprawa może być badana i oceniana jedynie przez pryzmat przepisu art. 83 przedmiotowej ustawy. Ta zaś norma prawna nie odnosi się do świadczeń mających naturę świadczeń pomocy socjalnej. Dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku konieczne jest spełnienie przez osobę wnioskującą ściśle określonych w ustawie przesłanek. Brak zaś ich łącznego występowania sprawia, iż skarżona decyzja nie naruszyła prawa. Na marginesie podnieść jedynie należy, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z tożsamym wnioskiem, gdyby sytuacja materialna strony uległa zmianie.