II SA/Wa 861/22
WyrokWSA w Warszawie2023-02-15
Skład orzekający: Danuta Kania, Iwona Maciejuk, Michał Sułkowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy doktorantowi, który zaliczył jedynie seminarium doktoranckie (oceniane jako "zaliczenie" lub "niezaliczenie") i uzyskał zgodę na przedłużenie studiów, można odmówić przyznania stypendium rektora z powodu braku średniej ocen, nawet jeśli w poprzednim roku akademickim przy obliczaniu średniej uwzględniono również przedmioty fakultatywne i seminarium?Ratio decidendi
Sąd uznał, że odmowa przyznania stypendium rektora doktorantce była zasadna. Doktorantka zaliczyła jedynie seminarium doktoranckie, które nie jest oceniane w skali od 2 do 5, a jedynie jako "zaliczenie" lub "niezaliczenie". W związku z tym nie mogła uzyskać średniej ocen wymaganej do przyznania stypendium za wyróżniające wyniki w nauce. Fakt, że w poprzednim roku akademickim przy obliczaniu średniej uwzględniono seminarium, nie miał znaczenia dla oceny wniosku na rok akademicki 2021/2022, ponieważ zasady przyznawania stypendium i sposób obliczania średniej zostały jasno określone w regulaminach i programie kształcenia.Stan faktyczny
Doktorantka I.S. złożyła wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022. Komisja Stypendialna odmówiła przyznania stypendium, uznając, że uzyskała 0 punktów za wyróżniające wyniki w nauce z powodu braku średniej ocen, a jedynie 82 punkty za osiągnięcia naukowe. Odwoławcza Komisja Stypendialna utrzymała decyzję w mocy. Doktorantka zaskarżyła decyzję do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędne ustalenie braku średniej ocen. Sąd oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Michał Sułkowski (spr.), Protokolant referent stażysta Kinga Krysik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2023 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla doktorantów Akademii [...] z dnia [...] marca 2022 r. (bez numeru) w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora oddala skargę.
I.S. 11 października 2021 r. złożyła wniosek o przyznanie stypendium rektora Akademii [...] (dalej również "A[...]") na rok akademicki 2021/2022.
Komisja Stypendialna dla doktorantów A[...] (dalej "Komisja Stypendialna"), po dokonaniu analizy wniosku i dołączonych do niego dokumentów, stwierdziła, że skarżąca uzyskała łącznie 82 punkty, z czego:
1. 0 punktów na 100 punktów możliwych do zdobycia za wyróżniające wyniki w nauce, uzyskanych na podstawie średniej ocen wynoszącej 0,0, uzyskanej z przedmiotów fakultatywnych zaliczonych w roku akademickim poprzedzającym rok, na który złożyła wniosek o stypendium rektora;
2. 82 punkty na 100 punktów możliwych do zdobycia za osiągnięcia naukowe.
Mając powyższe na uwadze, Komisja Stypendialna ustaliła miejsce na liście rankingowej, na którą składa się 9% osób uprawnionych do otrzymania stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022.
Biorąc pod uwagę rok i tryb studiów na jakich znajduje się I.S. oraz fakt, że próg 9% osób uprawnionych do otrzymania stypendium rektora dla doktorantów IV roku stacjonarnych studiów doktoranckich prowadzonych na Wydziale [...] Akademii [...] wyniósł 129 punktów, Komisja Stypendialna stwierdziła, że łączna liczba punktów uzyskana przez skarżącą za poszczególne osiągnięcia wyliczona na podstawie danych znajdujących się we wniosku, wynosząca 82, nie mieści się w rankingu 9% osób uprawnionych do otrzymania stypendium rektora dla doktorantów wymaganej przez § 15 ust. 10 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Akademii [...].
W związku z powyższym Komisja Stypendialna decyzją z [...] listopada 2021 r., na podstawie art. 86 ust. 2 i ust. 3 w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej "P.s.w."), mając na uwadze §§ 9 – 11 oraz §§ 13 – 20 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Akademii [...], wprowadzonego zarządzeniem Rektora - Komendanta Akademii [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] oraz zrządzenie Rektora-Komendanta Akademii [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w sprawie terminów składania wniosków, szczegółowych kryteriów oraz wysokości świadczeń dla studentów i doktorantów Akademii [...] w roku akademickim 2021/2022, odmówiła przyznania I.S. stypendium rektora na okres od 1 października 2021 r. do 30 czerwca 2022 r.
I.S., reprezentowana przez radcę prawnego, odwołała się od decyzji Komisji Stypendialnej dla doktorantów A[...], zarzucając naruszenie:
1. art. 6 K.p.a. w zw. art. 95 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej "P.s.w.") w zw. z § 9 pkt 1, § 13 pkt 1 i pkt 3, § 15 i § 16 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Akademii [...], wprowadzonego zarządzeniem Rektora-Komendanta Akademii [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] (dalej "Regulamin") oraz zrządzeniem Rektora-Komendanta Akademii [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w sprawie terminów składania wniosków, szczegółowych kryteriów oraz wysokości świadczeń dla studentów i doktorantów Akademii [...] w roku akademickim 2021/2022 (dalej "Zarządzenie") poprzez wydanie decyzji nieopartej w przepisach stanowiących podstawę prawną do jej wydania, wprowadzenie nowych kryteriów nieznajdujących się w Regulaminie oraz Zarządzeniu;
2. art. 86 ust. 1 pkt 1 P.s.w. w zw. z § 16 ust. 3 Regulaminu poprzez ograniczenie odwołującej się prawa do realnego ubiegania się o przyznanie stypendium rektorskiego, objawiającego się m.in. odmową wydania zaświadczenia o wynikach w nauce, koniecznego do złożenia wniosku;
3. art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 K.p.a. w zw. z § 9 pkt 1 Regulaminu poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem podstawowych zasad, które powinny przyświecać przedmiotowemu postępowaniu, tj. niestanie na straży praworządności, niedziałanie w sposób budzący zaufanie do organów, niekierowanie się zasadą równego traktowania, nienależyte informowanie zainteresowanej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej prawa do stypendium, brak dostatecznego wyjaśnienia zasadności przesłanek, które legły u podstaw przedmiotowej decyzji;
4. art. 80 K.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego uznania, że skarżąca uzyskała 0 punktów na 100 możliwych do zdobycia za wyróżniające wyniki w nauce;
5. § 11 ust. 11 pkt 1 Regulaminu poprzez niewyłączenie z przedmiotowego postępowania członka komisji w osobie B.K., pomimo że przedmiotem postępowania, w którym brała udział, było wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia dla odwołującej się, które ostatecznie zostało przyznane właśnie wymienionemu członkowi Komisji.
Na podstawie art. 136 § 1 w zw. z art. 78 § 1 K.p.a. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z:
1. wydruku z konta Wirtualnej Uczelni (elektroniczny indeks) obrazującego sposób wyliczenia jej średniej z roku akademickiego 2019/2020, który był brany pod uwagę przy punktacji podczas ubiegania się o stypendium rektora w poprzednim roku akademickim, gdzie zostały wliczone wszystkie oceny z przedmiotów fakultatywnych oraz obligatoryjne, w tym z seminarium doktoranckiego - na okoliczność sposobu przyjętego liczenia średniej z wszystkich przedmiotów, traktując je na równym poziomie;
2. wyciągu z planu studiów doktoranckich Akademii [...] Wydział [...]a z 2017 r. – na dowód, że przedmiot seminarium doktoranckie znajduje się w bloku zajęć obowiązkowych.
Odwoławcza Komisja Stypendialna dla doktorantów Akademii [...] (dalej "Komisja Odwoławcza") decyzją z [...] marca 2022 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Komisja Odwoławcza odwołała się do art. 281 ust. 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz art. 95 P.s.w., a także do Regulaminu i Zarządzenia, konkludując, że przepisy powołanych aktów stanowiły podstawę decyzji o odmowie przyznania skarżącej stypendium.
Komisja Odwoławcza zauważyła dalej, że I.S. rozpoczęła stacjonarne studia doktoranckie 1 października 2017 r., a planowane zakończenie nauki miało nastąpić 30 września 2021 r. Jednakże 30 kwietnia 2021 r. doktorantka wystąpiła do Kierownika Studiów Doktoranckich Akademii [...] prowadzonych na Wydziale [...] z wnioskiem o przedłużenie terminu odbywania studiów doktoranckich z uwagi na trudności w prowadzeniu badań z powodu pandemii Covid-19 oraz fakt, że może mieć ona negatywny wpływ na przebieg ciąży i konieczność sprawowania od sierpnia 2021 r. do sierpnia 2022 r. osobistej opieki nad urodzonym dzieckiem.
Mając powyższe na uwadze, Komisja Odwoławcza odwołała się do § 7 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich przewidujących możliwość przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich.
Komisja Odwoławcza stwierdziła, że skarżąca uzyskała od Kierownika Studiów Doktoranckich zgodę na przedłużenie okresu odbywania studiów. Wskazała, że każdy doktorant, który złożył do właściwego kierownika studiów doktoranckich Akademii [...] wniosek o przedłużenie studiów doktoranckich i otrzymał zgodę na przedłużenie okresu ich odbywania - w konsekwencji został wliczony w poczet doktorantów ostatniego IV roku studiów doktoranckich prowadzonych na Wydziale, bez konieczności obowiązku uczestniczenia w zajęciach. Komisja zauważyła, że przedłużenie okresu odbywania studiów, spowodowane koniecznością sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem oraz koniecznością prowadzenia długotrwałych badań, nie jest równoznaczne z "przeniesieniem na kolejny rok studiów", które zgodnie z Programem kształcenia studiów Wydziału [...] Akademii [...] następuje po zaliczeniu wszystkich wymaganych programem egzaminów i jest dokonywane przez kierownika studiów. Skonstatowała, że przepisy te – w zakresie przyznawania stypendium rektora - nie wprowadzają rozgraniczenia pomiędzy studentami IV roku realizowanego zgodnie z terminowym tokiem studiów, a osobami przedłużającymi, na swój wniosek, okres odbywania studiów.
Komisja Odwoławcza stwierdziła, że w świetle § 7 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, doktorant jest zwolniony z obowiązku uczestniczenia w zajęciach, co automatycznie pociąga za sobą fakt, że doktorant nie musi, a nawet de facto nie może przedstawić zaświadczenia o wynikach w nauce na załączniku nr 3A do wniosku o stypendium rektora, ponieważ pracownik dziekanatu nie ma z czego wyliczyć średniej ocen z egzaminów wymaganych do zaliczenia roku. Jak skonstatowała Komisja Odwoławcza, w przypadku doktorantów mających zgodę na przedłużenie terminu odbywania studiów doktoranckich logicznym jest, że warunkiem do złożenia wniosku będzie jedynie zaliczenie obowiązkowego seminarium doktoranckiego, co też doktorantka uczyniła.
Odnosząc się do podniesionej przez stronę argumentacji wskazującej na uzyskanie z seminarium doktoranckiego oceny 5,0, która powinna być zdaniem I.S. uznana za średnią na potrzeby ustalania prawa do stypendium, Komisja Odwoławcza odwołała się do Programu kształcenia stacjonarnych studiów doktoranckich Wydziału [...], wskazując, że do zaliczenia seminarium doktoranckiego i warsztatów stosuje się skalę ocen: "zaliczenie (zal.)" lub "niezaliczenie (nzal.)". Wyjaśniła, że wpis zaliczenia seminarium doktoranckiego z oceną 5,0 widniejący w Wirtualnej Uczelni z roku akademickiego 2019/2020 jest wpisem stricte technicznym i nie może stanowić podstawy do zmiany zapisów wynikających z Programu kształcenia stacjonarnych studiów doktoranckich Wydziału [...]. Z tych względów także wniosek o przeprowadzenie dowodu z konta Wirtualnej Uczelni (elektronicznego indeksu) nie podlegał uwzględnieniu.
Komisja Odwoławcza zaznaczyła, że I.S., będąc doktorantką czwartego roku terminowo realizowanych studiów doktoranckich w roku akademickim 2020/2021 pobierała stypendium rektora. Jak stwierdziła, dla strony, jako doktorantki czwartego roku studiów, będącej na tzw. przedłużeniu terminu odbywania studiów doktoranckich, która posiada zwolnienie z uczestnictwa w zajęciach, sytuacja zmieniła się w zakresie uzyskania średniej ocen. Komisja zaznaczyła, że zaliczenie seminarium doktoranckiego należy do warunków koniecznych, aby móc ukończyć studia doktoranckie w przedłużonym trybie i w konsekwencji uzyskać stopień naukowy doktora.
Komisja Odwoławcza nie podzieliła także stanowiska skarżącej odnośnie do prowadzenia postępowania z naruszeniem podstawowych zasad, które powinny przyświecać przedmiotowemu postępowaniu, tj. stania na straży praworządności, działania w sposób budzący zaufanie do organów, równego traktowania, należytego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie prawa do stypendium, dostatecznego wyjaśnienia zasadności przesłanek, które legły u podstaw decyzji.
Komisja Odwoławcza podkreśliła, że w świetle § 13 ust. 2 Regulaminu, każdy doktorant IV roku studiów doktoranckich (w tym również ten, który otrzymał zgodę na przedłużenie okresu odbywania studiów) może ubiegać się o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022.
Komisja Odwoławcza odwołała się następnie do przepisów § 15 ust. 2 – 9 Regulaminu, a dalej ponownie do § 7 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, a także do rozdziału 5 Programu kształcenia stacjonarnych studiów doktoranckich Wydziału [...], wskazując, że do zaliczenia seminarium doktoranckiego stosuje się skalę ocen: "zaliczenie (zal.)" lub "niezaliczenie (nzal.)".
Komisja Odwoławcza nie podzieliła także stanowiska skarżącej co do naruszenia § 11 ust. 11 pkt 1 Regulaminu. Stwierdziła, że pomimo, iż I.S. i B.K. są doktorantkami Wydziału [...] Akademii [...], nie pozostają w jakimkolwiek stosunku, na skutek którego udział B.K. w obradach Komisji Stypendialnej miałyby wpływ na ich wynik, w tym przypadku odmowę przyznania stypendium dla I.S.
I.S., reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła decyzję Komisji Odwoławczej z [...] marca 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie:
1. art. 6 K.pa. w zw. art. 95 ust. 1 pkt 2 P.s.w. w zw. z § 9 pkt 1, § 13 pkt 1 i pkt 3, § 15 i § 16 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Akademii [...], wprowadzonego zarządzeniem Rektora-Komendanta Akademii [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] oraz zarządzeniem Rektora-Komendanta Akademii [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w sprawie terminów składania wniosków, szczegółowych kryteriów oraz wysokości świadczeń dla studentów i doktorantów Akademii [...] w roku akademickim 2021/2022 oraz zarządzeniem Rektora-Komendanta Akademii [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w sprawie terminów składania wniosków, szczegółowych kryteriów oraz wysokości świadczeń dla studentów i doktorantów Akademii [...] w roku akademickim 2021/2022, poprzez wydanie decyzji nieopartej na przepisach stanowiących podstawę prawną jej wydania, wprowadzenie nowych kryteriów nieznajdujących się w Regulaminie oraz Zarządzeniu;
2. art. 86 ust. 1 pkt 1 (powinno być pkt 4 – przyp. Sądu) P.s.w. w zw. z § 16 ust. 3 Regulaminu, poprzez ograniczenie odwołującej się prawa do realnego ubiegania się o przyznanie stypendium rektorskiego, objawiającego się m.in. odmową wydania zaświadczenia o wynikach w nauce, koniecznego do złożenia wniosku;
3. art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 79a K.p.a. w zw. z § 9 pkt 1 Regulaminu poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem podstawowych zasad, które powinny przyświecać przedmiotowemu postępowaniu, tj. niestanie na straży praworządności, niedziałanie w sposób budzący zaufanie do organów, niekierowanie się zasadą równego traktowania, nienależyte informowanie skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej prawa do stypendium, brak dostatecznego wyjaśnienia zasadność przesłanek, które legły u podstaw decyzji;
4. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niedołożenie przez organy wszelkich starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz wnikliwego przeanalizowania sprawy we wszelkich jej aspektach i przyjęcie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego uznania, że skarżąca uzyskała 0 punktów na 100 możliwych do zdobycia za wyróżniające wyniki w nauce;
5. § 11 ust. 11 pkt 1 Regulaminu poprzez niewyłącznie z przedmiotowego postępowania członka komisji w osobie B.K., pomimo że przedmiotem postępowania, w którym brała udział, było wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia dla skarżącej, które ostatecznie zostało przyznane właśnie ww. członkowi Komisji;
6. art. 107 § 3 w zw. z art. 138 § 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy decyzji "pierwszoinstancyjnej" pomimo jej niezasadności.
Podnosząc powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji;
2. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Ponadto wniosła o przeprowadzenie następujących dowodów:
1. przeprowadzenie dowodu z wydruku z konta odwołującej się, obrazującego sposób wyliczenia średniej z roku ubiegłego, gdzie zostały wliczone wszystkie oceny z przedmiotów fakultatywnych oraz obligatoryjne w tym z seminarium - na okoliczność sposobu przyjętego liczenia średniej z wszystkich przedmiotów, traktując je na równym poziomie;
2. zobowiązanie organu do przedstawienia całości dokumentacji wytworzonej w związku z rozpoznaniem wniosku skarżonej z roku ubiegłego o stypendium rektora, w szczególności uzyskanych punktacji przez wnioskującą za wyróżniające się wyniki w nauce, przedmiotów branych pod uwagę do średniej - na okoliczność sposobu przyjętego liczenia średniej z wszystkich przedmiotów, traktując je na równym poziomie, gdzie zostały wliczone wszystkie oceny z przedmiotów fakultatywnych oraz obligatoryjne w tym z seminarium;
3. zobowiązanie organu do przedstawienia wniosku o przyznanie stypendium rektora złożonego przez O.P. na okres 1 października 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. oraz informacji o sposobie jego rozpoznania, w szczególności uzyskanych punktacji przez wnioskującą za wyróżniające się wyniki w nauce, przedmiotów branych pod uwagę do średniej, udzielenie informacji, czy wnioskująca uprzednio uzyskała zgodę na przedłużenie roku - na okoliczność sposobu rozpoznania wniosku ubiegającej się o stypendium rektora, w sposób odmienny od sposobu rozpoznania wniosku skarżącej pomimo tożsamego stanu faktycznego i prawnego;
4. zobowiązanie organu do przedstawienia całości dokumentacji wytworzonej w związku z rozpatrzeniem wniosku skarżącej, w szczególności pisma z 28 grudnia 2021 r. - na okoliczność wprowadzenia dodatkowego kryterium, przy ocenie wniosku skarżącej, a niewynikającego z przepisów.
Komisja Odwoławcza wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując w odpowiedzi na skargę stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Na wstępie należy zauważyć, że zasadnicza część zarzutów I.S. wobec zaskarżonej decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla doktorantów Akademii [...] (dalej powoływana jako "Komisja Odwoławcza") z [...] marca 2022 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Komisji Stypendialnej dla doktorantów Akademii [...] (dalej powoływana jako "Komicja Stypendialna") z [...] listopada 2021 r. zmierza do podważenia ustaleń organów obu instancji w zakresie obejmującym brak podstaw do przyznania skarżącej punktów za wyróżniające wyniki w nauce. Strona nie kwestionuje prawidłowości ustalenia liczby punktów za osiągnięcia w nauce (82 pkt), ani nieprzyznania jej punktów za osiągnięcia sportowe i artystyczne. Stoi natomiast na stanowisku, że nieprawidłowo przyznano jej 0 punktów za wyniki w nauce. W ocenie skarżącej jest to skutkiem naruszenia: (1) art. 6 K.p.a. w zw. z art. 95 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm. – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej powoływana jako "P.s.w.") w zw. z § 9 pkt 1, § 13 pkt 1 i pkt 3, § 15 i § 16 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Akademii [...] (dalej powoływany jako "Regulamin") stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora-Komendanta Akademii [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] oraz zarządzeniami Rektora-Komendanta Akademii [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] i z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w sprawie terminów składania wniosków, szczegółowych kryteriów oraz wysokości świadczeń dla studentów i doktorantów Akademii [...] w roku akademickim 2021/2022; (2) art. 86 ust. 1 pkt 4 P.s.w. w zw. z § 16 Regulaminu, a także przepisów postępowania administracyjnego, tj. (3) art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 i art. 79a K.p.a. w zw. z § 9 pkt 1 Regulaminu, jak również (4) art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 i art. 138 § 1 K.p.a.
Należy w tym miejscu ponadto wyjaśnić, że w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy (szczegółowych kryteriów przyznawania stypendium rektora) powołane wyżej zarządzenia Rektora-Komendanta Akademii [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] i z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] nie różnią się. Z pierwszego z nich wynika, że zostało podjęte w porozumieniu z właściwym organem samorządu studenckiego i właściwym organem samorządu doktorantów. Pierwsze z nich weszło w życie [...] września 2021 r., z mocą od 1 października 2021 r. (§ 3). Drugie weszło w życie [...] grudnia 2021 r., z mocą obowiązującą od 1 października 2021 r. i spowodowało utratę mocy pierwszego (§ 3 i § 5). W dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywało zatem zarządzenie z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]. Sąd będzie odwoływał się więc do tego zarządzenia, powołując je jako "Zarządzenie". Przy czym, jak nadmieniono, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, postanowienia obu zarządzeń nie różnią się.
Zdaniem I.S. zarówno Komisja Stypendialna, jak i Komisja Odwoławcza, oparły rozstrzygnięcia o kryteria nieprzewidziane w wyżej wymienionych przepisach P.s.w., Regulaminu oraz Zarządzenia, ograniczyły jej prawo do "realnego ubiegania się o przyznanie stypendium rektorskiego" (m.in. poprzez odmowę wydania jej zaświadczenia o wynikach w nauce), nie wyjaśniły należycie stanu faktycznego sprawy, dowolnie oceniły materiał dowodowy. W ocenie strony, uchybienia te spowodowały, że uzyskała 0 punktów na 100 możliwych do zdobycia za wyróżniające wyniki w nauce.
Odniesienie się do stanowiska skarżącej o błędzie polegającym na nieprzyznaniu jej punktów za wyróżniające wyniki w nauce, a tym samym ocenę prawidłowości wydanych w sprawie decyzji w tym zakresie, należy rozpocząć od zaznaczenia, że w świetle niekwestionowanych w tym zakresie ustaleń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji I.S.:
1. rozpoczęła stacjonarne studia doktoranckie 1 października 2017 r., a planowane zakończenie nauki miało nastąpić 30 września 2021 r.;
2. będąc doktorantką czwartego roku terminowo realizowanych studiów doktoranckich, w roku akademickim 2020/2021 pobierała stypendium rektora;
3. w piśmie z 30 kwietnia 2021 r. wystąpiła do Kierownika Studiów Doktoranckich Akademii [...] o przedłużenie terminu odbywania studiów doktoranckich i uzyskała taką zgodę;
4. będąc więc na czwartym roku stacjonarnych studiów doktoranckich, otrzymała zgodę na przedłużenie ich odbywania o rok, tj. do 30 września 2022 r.;
5. w roku akademickim 2020/2021 I.S. zaliczyła wyłącznie seminarium doktoranckie. Nie zaliczała innych przedmiotów, a tym samym nie uzyskała z nich ocen.
Uwzględniając powyższe, w pierwszym rzędzie trzeba podkreślić, że stypendium, którego przyznania odmówiono I.S. na rok akademicki 2021/2022, to stypendium rektora. Zgodnie z art. 91 ust. 1 P.s.w., stypendium takie może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym.
Mocą art. 281 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669 ze zm.), stypendium rektora (wymienione w art. 86 ust. 1 pkt 4 P.s.w.) mogą otrzymywać doktoranci, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020.
W świetle art. 95 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 P.s.w., wysokość świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 (w tym stypendium rektora), lub sposób jej ustalania, a także szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń określa regulamin świadczeń dla studentów. Stosownie do treści art. 281 ust. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 3 lipca 2018 r., od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. regulaminy świadczeń dla studentów, o których mowa w art. 95 ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 1, stosuje się odpowiednio do doktorantów, o których mowa w ust. 1.
Zgodnie z art. 95 ust. 2 P.s.w., regulamin świadczeń dla studentów ustala rektor w porozumieniu z samorządem studenckim. W Akademii [...] regulaminem, o którym mowa w art. 95 P.s.w. (obowiązującym w roku akademickim 2021/2022) był Regulamin wraz Zarządzeniem. W § 13 ust. 3 Regulaminu przewidziano bowiem, że: (1) szczegółowe kryteria przyznawania oraz wypłacania stypendium rektora dla studentów i doktorantów w danym roku akademickim ustala rektor w drodze odrębnego zarządzenia; (2) zarządzenie stanowi integralną część regulaminu. Zarządzenie zostało wydane przez Rektora-Komendanta Akademii [...], a jego postanowienia dotyczące wysokości, szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania stypendium rektora, podobnie, jak Regulamin, zostały ustalone w porozumieniu z samorządem doktorantów.
Zgodnie z § 15 ust. 3 Regulaminu, stypendium rektora może otrzymać student lub doktorant, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym.
Student lub doktorant ubiegający się o stypendium, o którym mowa w ust. 3 ma obowiązek złożyć wniosek wraz z wymaganymi własnoręcznymi podpisami (§ 15 ust. 4 Regulaminu). Wzór wniosku o przyznanie stypendium rektora dla studentów drugiego i kolejnych lat studiów lub doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 stanowi załącznik nr 3 do Regulaminu (§ 15 ust. 5 Regulaminu).
Do wniosku student lub doktorant musi dołączyć odpowiedni załącznik dotyczący uzyskanych osiągnięć. W zakresie wyróżniających wyników w nauce jest to załącznik nr 3A (10 ust. 6 pkt 1 Regulaminu).
Stypendium przyznaje się 9% studentów lub doktorantów na danym kierunku studiów. Jeżeli liczba studentów jest mniejsza niż 10, stypendium może być przyznane jednemu studentowi lub doktorantowi (§ 15 ust. 10 Regulaminu).
Na podstawie złożonych wniosków o przyznanie stypendium rektora dla studentów lub doktorantów Komisja Stypendialna dla studentów lub doktorantów tworzy listy rankingowe z wyszczególnieniem danego kierunku, stopnia, roku i trybu studiów (§ 15 ust. 11 Regulaminu).
O przyznaniu stypendium, o którym mowa w ust. 3 decyduje miejsce na liście rankingowej, uszeregowanej zgodnie z ze zdobytymi punktami za poszczególne osiągnięcia przedstawione we wniosku, mieszczącymi się w 9% osób uprawnionych (§ 15 ust. 12 Regulaminu).
W przypadku, gdy na liście rankingowej ostatnia osoba, mieszcząca się w progu 9%, uzyskała taką samą liczbę punktów co osoba następna, to takie osoby są zakwalifikowane do osób uprawnionych o otrzymania stypendium rektora (§ 15 ust. 13 Regulaminu).
Kolejne przepisy Regulaminu określają szczegółowe kryteria przyznawania stypendium rektora z podziałem na wyróżniające wyniki w nauce (§ 16), osiągnięcia naukowe (§ 17 – studenci drugiego roku i kolejnych lat studiów, § 18 – doktoranci), osiągnięcia sportowe (§ 19) i osiągnięcia artystyczne (§ 20).
W zakresie obejmującym przyznanie stypendium za wyróżniające wyniki w nauce, § 16 ust. 1 Regulaminu stanowi, że stypendium rektora dla studentów drugiego i kolejnych lat studiów lub doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 może być przyznane studentowi lub doktorantowi, który w roku akademickim poprzedzającym przyznanie stypendium uzyskał wyróżniające wyniki w nauce osiągając średnią ocen wynoszącą minimum 4,01.
Student lub doktorant ubiegający się o stypendium, o którym mowa w ust. 1 zobowiązany jest do przedstawienia średniej arytmetycznej, bez zaokrągleń, do dwóch miejsc po przecinku w skali od 2 do 5 (§ 16 ust. 2 Regulaminu).
Studenci lub doktoranci ubiegający się o stypendium rektora z tytułu wyróżniających wyników w nauce muszą potwierdzić wysokość średniej ocen na załączniku nr 3A do wniosku o przyznanie stypendium rektora, o którym mowa w § 15 ust. 6 pkt 1 potwierdzoną pieczęcią i podpisem pracownika właściwego dziekanatu lub kierownika studiów doktoranckich danego wydziału (§ 16 ust. 3 Regulaminu).
W Zarządzeniu uszczegółowiono kryteria przyznawania stypendium rektora określone w Regulaminie, w tym w zakresie dotyczącym wyróżniających wyników w nauce. Z tabeli zamieszczonej w § 2 lit. c tiret pierwsze Zarządzenia wynika, że za minimalną średnią ocen, o której mowa w Regulaminie (4,01), przyznawany jest 1 punkt. Za każdą kolejną jedną setną średniej ocen przyznawany jest kolejny punkt i tym sposobem, za średnią ocen 5,00 przyznawana jest maksymalna liczba punktów
– 100.
Odnosząc powołane wyżej uregulowania P.s.w., Regulaminu i Zarządzenia do realiów sprawy wszczętej wnioskiem I.S. z 11 października 2021 r. należy stwierdzić, że zarówno Komisja Stypendialna, jak i Komisja Odwoławcza, prawidłowo stwierdziły, że skarżąca nie mogła uzyskać punktów za wyniki w nauce. Po pierwsze, uwzględniając treść normy prawnej zawartej w akcie hierarchicznie najwyżej usytuowanym, nie sposób stwierdzić, że zaliczenie przez skarżącą w roku akademickim poprzedzającym rok, na który miałoby być przyznane stypendium rektora, wyłącznie obowiązkowego seminarium doktoranckiego, będącego warunkiem kontynuowania studiów, a tym samym niezaliczenie żadnych innych przedmiotów, może być w ogóle rozpatrywane w kategoriach "wyróżniających wyników w nauce", o których mowa w art. 91 ust. 1 P.s.w. Po drugie, skoro w Regulaminie i Zarządzeniu wyróżniające wyniki w nauce powiązano ze "średnią ocen", to zaliczenie wyłącznie seminarium doktoranckiego nie może stanowić podstawy ustalenia takiej średniej. Zgodnie bowiem z Programem kształcenia stacjonarnych studiów doktoranckich Wydziału [...] Akadami [...] (dalej "Program kształcenia"), do zaliczenia seminarium doktoranckiego i warsztatów metodologicznych stosuje się skalę ocen: "zaliczenie (zal.)" lub "niezaliczenie (nzal.)".
Skarżąca zaliczyła zatem wyłącznie jeden przedmiot i to taki, do którego zaliczenia nie stosuje się skali ocen od "niedostatecznej" (2) do "bardzo dobrej" (5). Jego zaliczenie jest warunkiem przeniesienia doktoranta na kolejny rok studiów, a w przypadku skarżącej, której przedłużono termin odbywania studiów doktoranckich
– pozostania na czwartym roku tych studiów.
Mając zatem na uwadze powołane wyżej przepisy P.s.w., Regulaminu i Zarządzenia, trzeba stwierdzić, że Komisje obu instancji trafnie ustaliły, że I.S., ubiegając się o stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022, nie mogła uzyskać punktów za wyróżniające wyniki w nauce. Nie osiągnęła bowiem jakiejkolwiek średniej ocen.
Zaakceptowanie stanowiska skarżącej oznaczałoby w istocie, że miałaby uzyskać 100 punktów na 100 możliwych za "średnią" ocen, ponieważ w tzw. elektronicznym indeksie wpisano zaliczenie seminarium doktoranckiego z oceną 5,0. Argumentacja ta jest, po pierwsze sprzeczna z jednoznacznym postanowieniem Programu kształcenia, z którego wynika, że skala ocen stosowana do zaliczenia seminarium doktoranckiego obejmuje wyłącznie "zaliczenie (zal.)" lub "niezaliczenie (nzal.)". Po drugie, jest nie do pogodzenia z charakterem przedmiotowego stypendium, które jest przyznawane w szczególności za "wyróżniające wyniki w nauce". Za przekonujące należało więc uznać wyjaśnienie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym wpis zaliczenia seminarium doktoranckiego z oceną 5,0 widniejący w elektronicznym indeksie jest wpisem technicznym i nie może stanowić podstawy do zmiany zapisów wynikających z Programu kształcenia. Komisje obu instancji trafnie przyjęły za rozstrzygające w tym zakresie niebudzące wątpliwości postanowienia Programu kształcenia.
Ponieważ zatem skarżąca nie mogła uzyskać punktów za średnią ocen, a tym samym za wyróżniające wyniki w nauce, prawidłowo obliczono, że uzyskała łącznie 82 punkty, będące punktami za osiągnięcia naukowe.
Wobec powyższego, nie mają znaczenia dla oceny zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Komisji Stypendialnej z [...] listopada 2021 r., podnoszone przez skarżącą zastrzeżenia wobec przyjętego w roku akademickim 2021/2022 sposobu obliczania średniej ocen poprzez wliczanie do niej wyłącznie przedmiotów fakultatywnych, a niewliczanie przedmiotów obowiązkowych. Skoro I.S. zaliczyła wyłącznie seminarium doktoranckie, które nie jest oceniane w skali od 2 (niedostateczna) do 5 (bardzo dobra), to nie mogła uzyskać punktów za średnią ocen.
Z tego samego powodu – prawidłowo – seminarium doktoranckie nie było uwzględniane przy obliczaniu średniej ocen innych doktorantów ubiegających się o stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022. Jak wynika z przekazanych Sądowi listy rankingowej oraz wykazu średnich ocen za rok akademicki 2020/2021, doktorantów którzy ubiegali się o stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022, spośród sześciu doktorantów stacjonarnych studiów doktoranckich Wydziału [...] ubiegających się o przyznanie stypendium, jeszcze (poza skarżącą) trzy osoby otrzymały 0 punktów za wyniki w nauce z uwagi na legitymowanie się "średnią" ocen 0,00. Wśród tych osób (pod. poz. 12 listy) jest osoba, której wniosek o przyznanie stypendium rektora – ale na rok akademicki 2020/2021 – miał w ocenie skarżącej świadczyć o odmiennym sposobie rozpatrzenia jej wniosku i wniosku tej osoby w tożsamym stanie faktycznym. Informacje podane na liście rankingowej sporządzonej w wyniku rozpatrzenia wniosków o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022 nie dają podstaw, by stwierdzić, że doszło do odmiennego traktowania osób znajdujących się w takiej samej sytuacji. Kwestia obliczania średniej uprawniającej do przyznania stypendium we wcześniejszych latach akademickich, a ściślej
- ewentualnego wliczenia do niej seminarium doktoranckiego, pozostaje natomiast poza granicami przedmiotowej sprawy. W świetle powołanej wyżej argumentacji, opartej o unormowania P.s.w., Regulaminu, Zarządzenia i Programu kształcenia, nieuwzględnienie seminarium w średniej ocen na potrzeby rozstrzygnięcia o przyznaniu stypendium na rok akademicki 2021/2022, jest w pełni zasadne.
Z powyższych względów nie było podstaw do przeprowadzenia na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej powoływanej jako "P.p.s.a."), dowodów uzupełniających z dokumentów wskazanych w punktach od 1 do 3 wniosku zawartego w skardze (dokument wymieniony w punkcie 4, tj. pismo z 28 grudnia 2021 r., znajduje się w aktach sprawy przekazanych Sądowi przez Komisję Odwoławczą - karta nr 135 akt postępowania administracyjnego). W świetle bowiem (1) faktu zaliczenia przezI.S.wyłącznie seminarium doktoranckiego oraz (2) jednoznacznego postanowienia Programu kształcenia, zgodnie z którym seminarium to jest zaliczane według skali "zaliczenie (zal.)" lub "niezaliczenie (nzal.)", nie ma wątpliwości co do tego, że skarżąca nie uzyskała w roku akademickim 2020/2021 średniej ocen. Fakt, że rozpatrując jej wniosek o przyznanie stypendium na poprzedni rok akademicki, do obliczenia średniej uwzględniono zarówno przedmioty fakultatywne (których zaliczeniem ówcześnie się legitymowała), jak i obowiązkowe seminarium doktoranckie, nie ma znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Komisji Stypendialnej z [...] listopada 2021 r. Jak już nadmieniono, Sąd nie oceniał prawidłowości obliczenia średniej ocen podczas procedury rozpatrywania wniosków o stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021, lecz weryfikując legalność zapadłych w sprawie decyzji w oparciu o przepisy będące podstawą ich wydania, stwierdził, że nieuwzględnienie w średniej ocen seminarium doktoranckiego podczas rozstrzygania o wniosku skarżącej o przyznanie stypendium na rok akademicki 2021/2022, było prawidłowe i prawidłowo, nie uwzględniono go nie tylko w odniesieniu do I.S., ale także do innych doktorantów ubiegających się o przyznanie stypendium na ten rok akademicki.
Skarżąca nie uzyskała średniej ocen, zatem nie mogła wykazać osiągnięć, o których mowa w § 15 ust. 6 pkt 1 i w § 16 Regulaminu, a tym samym uzyskać punktów według § 2 lit. c tiret pierwszego Zarządzenia. Niewydanie jej zaświadczenia, o którym mowa w § 15 ust. 6 pkt 1 i § 16 ust. 3 Regulaminu, stanowiącego załącznik nr 3A do Regulaminu, nie ograniczyło jej "prawa do realnego ubiegania się o przyznanie stypendium rektorskiego". Niemożność wykazania przez nią średniej ocen, a tym samym wyróżniających wyników w nauce, nie była bowiem konsekwencją niewydania tego zaświadczenia, lecz nieuzyskania przez nią średniej ocen wobec zaliczenia wyłącznie seminarium doktoranckiego, ocenianego według skali "zaliczenie (zal.)" lub "niezaliczenie (nzal.)".
Z przedstawionych wyżej względów Sąd stwierdził, że postawione w skardze zarzuty zmierzające do podważenia ustaleń organów obu instancji w zakresie obejmującym brak podstaw do przyznania skarżącej punktów za wyróżniające wyniki w nauce, są niezasadne.
Analiza akt sprawy nie dała także podstaw do stwierdzenia naruszenia § 11 ust. 11 pkt 1 Regulaminu, zgodnie z którym Członek Komisji Stypendialnej dla studentów i doktorantów podlega wyłączeniu z prac Komisji, jeżeli jej przedmiotem jest decyzja o przyznanie świadczenia jemu samemu lub studentowi lub doktorantowi, z którym pozostaje w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że wynik postępowania może mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki.
Każdy doktorant, który składa wniosek o przyznanie stypendium wszczyna odrębne postępowanie administracyjne (zob. też np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 kwietnia 2022 r. sygn. akt III OSK 4993/21 – niepublikowany; dostępny: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy nie wynika natomiast, by członek Komisji Stypendialnej, który w ocenie I.S. powinien podlegać wyłączeniu z prac tej Komisji, pozostawał ze skarżącą w jakimkolwiek stosunku prawnym, z którego wynikałoby, że wynik sprawy mógłby mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki. Należy zaznaczyć, że z przekazanych Sądowi akt sprawy wynika, iż wszyscy trzej przedstawiciele doktorantów w Komisji Stypendialnej ubiegali się o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022. Z listy rankingowej (poz. 11) wynika, że podobnie jak skarżąca, punktów za wyniki w nauce nie otrzymała i nie uzyskała stypendium przewodnicząca komisji. Z kolei inny członek komisji (poz. 9 listy rankingowej), uzyskał wprawdzie punkty za wyniki w nauce i więcej punktów niż skarżąca, ale ostatecznie także nie otrzymał stypendium. Z faktu, że jednemu z członków Komisji Stypendialnej (wiceprzewodniczącej) (poz. 8 listy rankingowej) ostatecznie przyznano stypendium nie wynika, że pozostawał ze skarżącą w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że wynik sprawy - wszczętej wnioskiem skarżącej
- mógł mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki. Sąd nie stwierdził także innych podstaw do wyłączenia członków Komisji Stypendialnej, o których mowa w art. 27 § 1 w zw. z art. 24 § 1 K.p.a.
Reasumując, kontrola zaskarżonej decyzji nie dała podstaw do stwierdzenia, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania lub z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Brak jest podstaw do uznania, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono wszystkich kwestii mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy wszczętej wnioskiem I.S. z 11 października 2021 r. o przyznanie stypendium rektora. Wszystkie dokumenty niezbędne do podjęcia przez Komisje prawidłowego rozstrzygnięcia znajdują się w przekazanych Sądowi aktach postępowania administracyjnego. Akty określające szczegółowe kryteria i tryb przyznawania stypendium zostały opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej Akademii [...]. W Regulaminie zawarto szczegółowe wymagania dotyczące treści wniosku o przyznanie stypendium rektora oraz wymaganych załączników. Skarżąca posiadała zatem wiedzę o wymaganiach, jakie należy spełnić, by otrzymać wnioskowane świadczenie oraz o szczegółowych kryteriach oceny wniosków. Rozstrzygające w sprawie Komisje działały na podstawie i w granicach wskazanych aktów oraz powołanych wyżej przepisów P.s.w. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada prawu. Zawiera wskazanie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa oraz prawidłowe odniesienie do zarzutów postawionych w odwołaniu od decyzji Komisji Stypendialnej z [...] listopada 2021 r., w tym do zawartych w niej wniosków dowodowych.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło