II SA/Wa 862/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak (spr.), Sędziowie WSA Danuta Kania, Andrzej Kołodziej, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2015 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącej K. D. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z [...] września 2013 r. (ponowionym [...] listopada 2013 r.) K. D. (dalej jako skarżąca) zwróciła się Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] o zwolnienie z części opłat w związku z wynikami w nauce. Wobec otrzymania negatywnej decyzji skarżąca wystąpiła z odwołaniem kierowanym do Rektora Uniwersytetu [...], dołączając do niego pismo kierowane wcześniej do Dziekana Wydziału [...] Decyzją z [...] lutego 2014 r. Rektor Uniwersytetu [...], na podstawie § 12 ust. 2 uchwały Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z [...] kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] w sprawie zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne. W motywach wydanego rozstrzygnięcia organ zaakcentował, iż skarżąca podejmując studia w trybie niestacjonarnym – wieczorowym, miała pełną świadomość kosztów związanych z odbywaniem studiów w tym trybie, co potwierdziła zawierając umowę o warunkach odpłatności. Podstawą do obniżenia opłat za usługi edukacyjne lub zwolnienie z nich jest – jak podał organ – albo "osiągnięcie przez studenta wybitnych wyników w nauce", albo "istotne pogorszenie sytuacji materialnej w trakcie studiów". Zgodnie z regulaminem opłat za studia na [...] student niestacjonarny ubiegający się o obniżenie czesnego w związku z uzyskaniem bardzo dobrych wyników w nauce, ma zaliczyć poprzedni etap studiów (w tym co najmniej trzy przedmioty z grupy A i B) do 15 lipca, bez uzyskania oceny niedostatecznej (§ 6 ust. 2). Skarżąca w roku akademickim 2012/2013 – stanowiącym poprzedni etap studiów – zaliczyła I rok studiów dopiero we wrześniu 2013 r., co oznacza, że warunku tego nie spełniła. Odnosząc się do argumentacji skarżącej, a dotyczącej choroby w trakcie jednego z egzaminów w sesji letniej, organ podał, że choroba nie zmienia wymogu zaliczenia etapu studiów we wskazanym terminie. Przytoczony przepis regulaminu opłat na [...]jednoznacznie go określa i nie wprowadza żadnych wyjątków. W skardze na powyższą decyzję, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, podkreślając, że eksponowane przez organy niespełnienie wymogu zaliczenia etapu studiów do 15 lipca nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych, a mianowicie nieprzewidzianej, uciążliwej choroby. Jednocześnie skarżąca zwróciła uwagę, że został jej przywrócony pierwszy termin egzaminu, który zdała z oceną bardzo dobrą. Dokonując analizy § 6 Regulaminu opłat za studia na Wydziale [...] Uniwersytetu [...], skarżąca wskazała, że spełniła wymogi w nim określone, tj. zdała przewidziane programem studiów egzaminy, uzyskując wszystkie wymagane zaliczenia oraz otrzymując ponad przeciętną średnią ocen – 4,67. Podkreśliła, że powyższy przepis nie precyzuje kwestii wysokości średniej, jaką powinien uzyskać student I roku, aby ubiegać się o zwolnienie z opłat, jak również nie określa dla studentów na I roku terminu do 15 lipca na złożenie indeksu do rozliczenia roku studiów. Z uwagi na powyższe skarżąca uznała, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Rektora [...] nie ma związku ze sprawą. W swojej dalszej argumentacji skarżąca zwróciła uwagę, iż umowa zawarta przez nią z Uniwersytetem [...] Wydział [...] o warunkach odpłatności za studia na Uniwersytecie [...] wskazuje w § 6 jako podstawę prawną określającą tryb i warunki zwolnienia z opłat uchwałę Senatu Uczelni. Dlatego też skarżąca odwołała się do § 11 uchwały Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z [...] kwietnia 2012 r., zgodnie z którym z ważnych powodów kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może przyjąć do rozpatrzenia wniosek złożony w późniejszym terminie. W ocenie skarżącej skoro jej wniosek został przyjęty do rozpatrzenia po terminie, to nie można w uzasadnieniu jego odrzucenia powoływać się na niedotrzymanie terminu. Nieprzewidziana choroba w czasie sesji stanowi – zdaniem skarżącej – ważny powód, o którym mowa w powyższym przepisie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Zwrócił również uwagę, że skarżąca powołuje się na regulamin opłat, który obowiązywał wcześniej, tj. zanim rozpoczęła studia w roku akademickim 2012/2013, w sytuacji gdy obowiązuje ją regulamin po poprawkach z 16 stycznia 2012 r. Określa on warunki, które musi spełniać student ubiegający się o obniżenie czesnego. Pismem z 15 lipca 2014 r. skarżąca uzupełniła argumentację skargi, nawiązując do udzielonej przez organ odpowiedzi na skargę. Podkreśliła, że zgodnie z podpisaną przez nią umową tryb i warunki zwalniania z opłat określa uchwała Senatu Uczelni, w której nie ma zapisu kierującego do Regulaminu Opłat za Studia na [...], nie ma też zapisu, że taki regulamin zostanie sporządzony. Zwróciła również uwagę, że zaliczyła wszystkie egzaminy w pierwszym terminie, w tym jeden egzamin w sesji wrześniowej, którego pierwszy termin został przywrócony. Oznacza to, że egzamin zdała w pierwszym terminie, a więc w takim terminie, jaki obowiązuje w sesji letniej i w jakim zdała pozostałe egzaminy. Powołując się na swoją chorobę, skarżąca wyraziła przekonanie, że stanowiła ona ważną przyczynę rozpatrzenia wniosku złożonego w późniejszym terminie. Wyjaśniła również, że regulamin, na zapisy którego powołuje się w swojej argumentacji, widniał na oficjalnej stronie Wydziału, a o regulaminie, na który powołuje się organ, nie było nawet wzmianki. Nadto zwróciła uwagę, że przywoływany przez nią regulamin wszedł w życie 1 października 2011 r., natomiast regulamin, do którego odwołuje się organ 1 października 2008 r. Ten ostatni – zdaniem skarżącej – utracił moc 1 października 2011 r. , a zatem w dniu składania wniosku o obniżenie czesnego obowiązywał regulamin z datą wejścia w życie 1 października 2011 r. Skarżąca wskazała również, że regulaminy oparte są na uchwale Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...], w sytuacji gdy straciła ona moc [...] kwietnia 2012 r., co oznacza, że nie można oprzeć na niej żadnego regulaminu. Porównując treść regulaminu i uchwały skarżąca stwierdziła, że przewidują one różne terminy zgłaszania wniosków, odpowiednio 15 lipca i 30 dni przed rozpoczęciem zajęć dydaktycznych, a zatem wiążący jest termin przewidziany w uchwale Senatu. W ocenie skarżącej zapisy regulaminowe wprowadzają w błąd studentów i dają dowolność interpretacji, powodując zamieszanie i chaos. W piśmie z 10 marca 2015 r. organ podał, że skarżącą obowiązywał regulamin z 1 października 2008 r. ze zmianami z 12 stycznia 2009 r. i 16 stycznia 2012 r., natomiast organowi nie jest wiadomo skąd skarżąca uzyskała regulamin z 14 października 2011 r. Organ zauważył jednak, że oba regulaminy mają zbliżoną treść i przewidują zaliczenie poprzedniego etapu studiów do 15 lipca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Rektora Uniwersytetu [...] i utrzymanej nią w mocy decyzji Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...], Sąd miał na uwadze przepis art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), zgodnie z którym do decyzji podejmowanych w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego polega na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy, jednak przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. Nakaz ten należy rozumieć tak, że wszystkie gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, winny mieć zastosowanie także do adresata decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich, chyba, że szczególne cechy sprawy wprost to uniemożliwiają (por. wyrok NSA z 13 października 2011 r. I OSK 1304/11, dostępny na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl). Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że decyzja Dziekana [...] nie spełnia jakichkolwiek wymogów określonych w art. 107 § 1 i 3 K.p.a. W istocie jest to odręczna adnotacja na piśmie skarżącej z [...] listopada 2013 r. o treści "Podtrzymuję decyzję p. Dziekan". Brak jest daty podjęcia tego rozstrzygnięcia, jakiegokolwiek jego uzasadnienia oraz pouczenia o środkach zaskarżenia. Skarżąca z przysługującego jej prawa do odwołania skorzystała i dopiero z pisma organu I instancji zawierającego ustosunkowanie się do odwołania, co nastąpiło w wykonaniu wezwania organu II instancji, wynikają przesłanki nieuwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie z części opłat. Jednak u podstaw uchylenia rozstrzygnięć obu instancji nie legły wskazane powyżej uchybienia. Sąd uznał natomiast, że przywołane przez organ odwoławczy przepisy regulaminu opłat [...] nie mogły stanowić podstawy materialnoprawnej wydanych w sprawie decyzji. Podejmując studia na Wydziale [...] Uniwersytetu [...] skarżąca 28 września 2012 r. zawarła umowę o warunkach odpłatności za studia w Uniwersytecie [...]. Zgodnie z § 6 tej umowy student może ubiegać się o zwolnienie z opłat w całości lub części (pkt 1). Tryb i warunki zwolnienia z opłat w całości lub części, w szczególności studentów osiągających wybitne wyniki w nauce oraz tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej określa uchwała Senatu Uczelni (pkt 2). 1 października 2012 r. weszła w życie uchwała Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z [...] kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne, mająca zastosowanie do opłat pobieranych począwszy od 1 października 2012 r. Przepisy tej uchwały winny mieć zatem zastosowanie przy rozpoznawaniu wniosku skarżącej. Uprawnienie dla studenta do wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z opłat w całości lub w części przewidziane zostało w § 11 pkt 1 ww. uchwały. Jako podstawę do zwolnienia z opłat wskazano w szczególności osiągnięcie przez studenta wybitnych wyników w nauce lub jego sytuację materialną, która w czasie studiów uległa istotnemu pogorszeniu (§ 11 pkt 2 uchwały). Stosowny wniosek w powyższym zakresie składa się do kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej nie później niż 30 dni przed rozpoczęciem zajęć dydaktycznych będących przedmiotem tego wniosku, z tym, że z ważnych powodów kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może przyjąć do rozpatrzenia wniosek złożony w późniejszym terminie (§ 11 pkt 3 uchwały). Przywołany przepis jest jedynym przepisem regulującym tryb i warunki zwolnienia z opłat w całości lub w części. Przyjąć zatem należy, że do tego przepisu odsyła § 6 pkt 2 umowy zawartej prze skarżącą z Uniwersytetem [...] regulującej warunki odpłatności za studia. Jest to regulacja zamknięta, która nie odsyła w żadnym zakresie do innych regulacji, w tym do Regulaminu Opłat za Studia na Wydziale [...] Uniwersytetu [...]. Oznacza to, na co wskazują jednoznacznie zapisy ww. umowy, że tylko przepisy uchwały Senatu [...] z [...] kwietnia 2012 r. mogą stanowić podstawę do rozpoznania wniosku skarżącej z [...] września 2013 r. i do wydanej w tym zakresie decyzji. W ocenie Sądu tak w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, jak i w regulacjach wewnątrzuczelnianych brak jest delegacji do określenia w Regulaminie Opłat za Studia w [...] innych warunków do zwolnienia z opłat niż te określone w uchwale Senatu. Co więcej z przepisów tych nie wynika możliwość tworzenia tego typu regulaminów. W analizowanych przez Sąd regulaminach jako podstawę ich podjęcia przywołano uchwałę Nr [...] Senatu [...] z [...] września 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne oraz art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym. Art. 99 ust. 1 ww. ustawy określa za świadczenie jakich usług edukacyjnych uczelnia publiczna może pobierać opłaty. Natomiast zapisy uchwały Senatu w zakresie istotnym z punktu widzenia przedmiotu rozpoznawanej sprawy, odpowiadają zasadniczo wskazanym wcześniej regulacjom zawartym w uchwale Senatu Nr [...] z [...] kwietnia 2012 r. Oznacza to, że w istocie powołane w podstawie prawnej regulaminów przepisy, możliwości ich uchwalenia nie przewidują. W poszukiwaniu podstawy prawnej regulaminu opłat Sąd, kierując się wyjaśnieniami organu odwoławczego, iż regulaminy opłat przyjęte zostały w drodze uchwał Rady Wydziału [...], zobowiązał do przedłożenia stosownych uchwał w powyższym zakresie. Jednak z nadesłanych przez organ przy piśmie z 16 marca 2015 r. materiałów nie można odnaleźć innej podstawy prawnej do podejmowania przez Radę Wydziału uchwał, niż te, które w regulaminach zostały podane. Zauważyć przy tym należy, co jednak pozostaje poza głównym nurtem rozważań Sądu, że zasadniczą trudność sprawia ustalenie okresu obowiązywania poszczególnych regulaminów opłat, przy czym nie jest dla Sądu jasne jak należy rozumieć wyjaśnienie organu, iż "nie widomo skąd skarżąca uzyskała regulamin z dnia 14.10.2011 r. – jak wynika z informacji Wydziału w okresie kiedy pani D. zdawała egzaminy trwała aktualizacja strony internetowej [...]" Regulamin, na który powołuje się organ, stwierdzając, że ma on zastosowanie do wniosku skarżącej z [...] września 2013 r., wszedł w życie 1 października 2008 r. W wersji przedstawionej Sądowi zawiera on zmiany wprowadzone uchwałami Rady Wydziałów [...] Uniwersytetu [...] z dnia 12 stycznia 2009 r. i z dnia 16 stycznia 2012 r. 12 stycznia 2009 r., z mocą obowiązującą od 1 października 2008 r., wszedł w życie regulamin opłat za studia na Wydziale [...] Uniwersytetu [...]. Jego treść wskazuje, że jest to regulacja kompleksowa, a nie jedynie poprawki do wcześniejszego regulaminu opłat. Nie wiadomo czy to do tego regulaminu następuje odwołanie w regulaminie z 1 października 2008 r. gdy mowa o zmianach wprowadzonych 12 stycznia 2009 r. Jeżeli tak to trudno te zmiany zidentyfikować, zauważając przy tym, że istotne z punktu przedmiotu rozpoznawanej sprawy zapisy regulaminów są różne (odpowiednio § 6 i § 7), choć nie w kwestiach przesądzających o wyniku rozstrzygnięcia. Wreszcie skarżąca odwołała się do kolejnego regulaminu opłat z 14 marca 2011 r., który wszedł w życie 1 października 2011 r. Organ nie wyjaśnił w jakiej relacji pozostaje ten regulamin do regulaminu z 1 października 2008 r. ze zmianami, m .in. z 16 stycznia 2012 r., czyli późniejszymi niż data uchwalenia regulaminu z 2011 r. Argumentacja skargi i późniejszych pism skarżącej jednoznacznie wskazuje, że również skarżąca nie jest w stanie określić ram czasowych obowiązywania poszczególnych regulaminów opłat. Jak wskazano powyżej zapisy regulaminów opłat nie mogły mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie, niemniej jednak Sąd zwrócił uwagę na powyższe niejasności, albowiem organ, który wprost odwołuje się do regulacji regulaminowych, zdaje się ich nie dostrzegać. Reasumując tę część rozważań wskazać należy, że w ocenie Sądu wniosek skarżącej o częściowe zwolnienie z opłat powinien zostać rozpoznany w oparciu o zapisy uchwały Nr [...] Senatu [...] z [...] kwietnia 2012 r., gdyż tak zostało zapisane w umowie z 28 września 2012 r. o warunkach odpłatności za studia. Sąd zauważa wprawdzie, że w uchwale tej został określony termin na złożenie wniosku, któremu skarżąca uchybiła. Jednakże jak wynika z § 11 pkt 3 uchwały z ważnych powodów kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może przyjąć do rozpatrzenia wniosek złożony w późniejszym terminie. Skarżąca na takie ważne powody powołuje się. Wskazać przy tym należy, że wbrew przekonaniu skarżącej, przyjęcie wniosku (co jest czynnością techniczną) nie oznacza jego uwzględnienia (co jest już merytorycznym załatwieniem sprawy). Decyzja w przedmiocie zwolnienia z opłat za studia ma charakter uznaniowy, a dla jej podjęcia wymagane jest spełnienie warunków określonych w uchwale Senatu. Odnosząc się do argumentacji skargi zauważyć trzeba, że termin określony w uchwale Senatu nie jest tożsamy co do zakresu z terminem, o którym stanowi regulamin. Termin 30 dni przed rozpoczęciem zajęć dydaktycznych jest końcowym terminem na złożenia wniosku o zwolnienie z opłat, natomiast termin 15 lipca wynikający z regulaminu stanowi końcową datę zaliczenia poprzedniego etapu studiów. A zatem dotyczą one różnych zagadnień. Pierwszy z nich jest terminem procesowym, drugi natomiast pozostaje w związku z warunkami uzyskania zwolnienia z opłat. Niezależnie od powyższego Sąd stoi na stanowisku, że nawet przy przyjęciu, iż zapisy regulaminu opłat winny być uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej o częściowe zwolnienie z opłat, to nie można podzielić stanowiska organu co do interpretacji warunku zaliczenia etapu studiów do 15 lipca w realiach rozpoznawanej sprawy. Zaznaczenia przy tym wymaga, że jakkolwiek Sąd nie ma możliwości kategorycznie stwierdzić, ze względów naprowadzonych powyżej, który regulamin powinien mieć zastosowanie w sprawie, to jednak w zasadniczym aspekcie podnoszonym przez organ i stanowiącym podstawę nieuwzględnienia wniosku skarżącej, zapisy regulaminów są w istocie tożsame. Dalsze rozważania Sądu odnoszą się do regulaminu, do którego odwołuje się w swoim stanowisku organ. § 6 pkt 2 tego regulaminu określa wymagania, jakie musi spełnić student ubiegający się o obniżenie czesnego w związku z uzyskaniem bardzo dobrych wyników w nauce. Co oczywiste o takie obniżenie można ubiegać się po ukończeniu przynajmniej I roku studiów, gdyż tylko wówczas uzyskane oceny pozwalają na wyliczenie średniej z ocen z egzaminów określonej w regulaminie. Kolejnym wymogiem jest uzyskanie odpowiedniej średniej ocen z egzaminów, różnej w zależności od roku, po ukończeniu którego student ubiega się o obniżkę czesnego. Trzeci wymóg to zaliczenie poprzedniego etapu studiów do 15 lipca, bez uzyskania oceny niedostatecznej. Analiza tego zapisu regulaminu prowadzi do wniosku, że jego celem było umożliwienie ubiegania się o zwolnienie z czesnego tylko tym studentom, którzy zaliczyli dany etap studiów w sesji letniej, zdając egzaminy w pierwszym terminie. Tym samym przyjęto, że tylko studenci, którzy przystępują do egzaminów w pierwszym terminie i uzyskują z nich pozytywne oceny, mogą zostać zaliczeni do grona studentów uzyskujących bardzo dobre wyniki w nauce. Skarżąca w istocie warunku tego dochowała. Uzyskała bowiem zgodę na przywrócenie terminu egzaminu, którego z powodu choroby nie zdała w sesji letniej i egzamin ten zdała wprawdzie w sesji jesiennej, ale w pierwszym, przywróconym terminie, uzyskując z niego ocenę bardzo dobrą. Inaczej mówiąc skarżąca kończąc I rok studiów zdała wszystkie egzaminy w pierwszym terminie uzyskując pozytywne oceny. Skoro bowiem regulamin studiów dopuszcza możliwość przywrócenia terminu egzaminu, który traktowany jest wówczas jak zdany jest w pierwszym terminie, to takie uprawnienie studenta musi być także uwzględnione przy realizacji jego innych uprawnień. Co bowiem oczywiste zdarzają się sytuacje losowe, nadzwyczajne, niezależne od studenta, które nie powinny ujemnie rzutować na możliwość realizacji jego określonych przepisami uprawnień. Dlatego też uznając, że w sprawie mają zastosowanie zapisy regulaminu opłat, organ powinien przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej uwzględnić podnoszone przez nią okoliczności faktyczne oraz sytuację wynikającą z przywrócenia jej pierwszego terminu egzaminu i ocenić czy skarżącą można zaliczyć do grona studentów uzyskujących bardzo dobre wyniki w nauce. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane w oparciu o art. 152 ww. ustawy, a o zwrocie kosztów postępowania obejmujących wpis sądowy uiszczony przez skarżącą w wysokości 200 zł, Sąd orzekł w myśl art. 200 ww. ustawy.