II SA/Wa 863/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędziowie WSA Maria Werpachowska, Danuta Kania, Protokolant specjalista Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2018 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania wypłaty stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Zarządu Dzielnicy [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania, na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.); zwanej dalej K.p.a. oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1659, z późn. zm.), utrzymało w mocy decyzję Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], znak: [...] o wstrzymaniu M.M. wypłaty stypendium szkolnego od dnia [...] stycznia 2017 r. do dnia [...] czerwca 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że Zarząd Dzielnicy [...] decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], znak: [...] przyznał uczennicy M.M., córce M.M., stypendium szkolne na rok szkolny 2016/2017 w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od dnia [...] września 2016 r. do dnia [...] grudnia 2016 r., łącznie [...] zł oraz stypendium szkolne w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od dnia [...] stycznia 2017 r. do dnia [...] czerwca 2017 r., łącznie [...] zł. W pkt 8 decyzji ustalono, że warunkiem wypłaty przyznanego stypendium szkolnego na okres od dnia [...] stycznia 2017 r. do dnia [...] czerwca 2017 r. jest złożenie do dnia [...] lutego 2017 r. oświadczenia o dochodach, potwierdzającego, że dochód rodziny ucznia nadal nie przekracza kwoty 514 zł na osobę. Do akt sprawy dołączono oświadczenie M.M. z dnia [...] stycznia 2017 r. o wysokości dochodów w rodzinie, w którym wskazano, że dochód 6-osobowej rodziny wynosi 3.183 zł, co daję na osobę w rodzinie dochód w wysokości 530,50 zł. W związku z powyższym Zarząd Dzielnicy [...] decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], znak: [...] wstrzymał M.M. wypłatę stypendium szkolnego za okres od dnia [...] stycznia 2017 r. do dnia [...] czerwca 2017 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. W odwołaniu od powyższej decyzji M.M. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego M.M. stwierdziła, że nastąpiła pomyłka w zakresie miesięcznej kwoty dochodu na osobę w rodzinie, gdyż uwzględniono dochód konkubenta matki D.R., który nie jest jej ojcem, nie pozostaje razem w gospodarstwie domowym i nie posiada zameldowania w miejscu zamieszkania rodziny. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, wskazując, że zgodnie z art. 90o ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r. poz. 2156, z późn. zm.), stypendium szkolne wstrzymuje się albo cofa w przypadku ustania przyczyn, które stanowiły podstawę przyznania stypendium szkolnego. Rodzice ucznia otrzymującego stypendium szkolne są obowiązani niezwłocznie powiadomić organ, który przyznał stypendium, o ustaniu przyczyn, które stanowiły podstawę przyznania stypendium szkolnego. Wyjaśniło, że z definicji rodziny zawartej w art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn. zm.) wynika, że okoliczność, iż D.R. nie jest ojcem M.M. i nie pozostaje w związku małżeńskim z M.M., nie stoi na przeszkodzie do zaliczenia go do składu rodziny, a tym samym uwzględnienia uzyskiwanego przez niego dochodu jako dochodu rodziny. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że we wniosku z dnia [...] września 2016 r. wnioskodawczyni podała, iż w skład jej rodziny wchodzi poza nią i czwórką dzieci również D.R. (ojczym M.). Do wniosku załączyła również zaświadczenie z firmy [...] Sp. z o.o. z dnia [...] sierpnia 2016 r. o uzyskiwanych dochodach netto przez D.R. z tytułu zatrudnienia w tej firmie. W trakcie pobierania stypendium szkolnego przez córkę M.M., M.M. nie informowała o zmianie w składzie rodziny. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] twierdzenie strony zawarte w odwołaniu, że D.R. nie wchodzi w skład rodziny ma na celu wyłącznie zmniejszenie dochodów uzyskiwanych przez rodzinę, w celu dalszego pobierania świadczenia szkolnego. W związku zatem ze zmianą sytuacji dochodowej rodziny rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji należy uznać za prawidłowe. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której M.M. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego M.M., zakwestionowała zaskarżoną decyzję uznając ją za krzywdzącą oraz wniosła o jej uchylenie. Skarżąca wskazała, że jest rozwiedziona, bezrobotna, bez prawa do zasiłku, wychowała siedmioro dzieci, a obecnie czworo pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Oświadczyła, że D.R. nie jest ojczymem M., gdyż nie są małżeństwem. Nie zamieszkuje i nie jest zameldowany w miejscu zamieszkania rodziny, jest osobą bezdomną. W związku z tym, w jej ocenie, organ błędnie zaliczył D.R. do składu rodziny uwzględniając do dochodu rodziny cały uzyskiwany przez niego dochód, a nie ewentualnie dochód pomniejszony o 200-300 zł, która to kwota jest uiszczana na rzecz matki jego 7-letniego syna G., zamieszkującego w rodzinie M.M. Podkreśliła, że koszty utrzymania córki w bursie i szkole są bardzo wysokie, a otrzymuje ona tylko alimenty. Pozostałe dzieci uczą się w różnych szkołach co też pociąga za sobą koszty. Obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej (złe warunki mieszkaniowe) i materialnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę prawną przyznawania stypendium szkolnego stanowi art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r. poz. 2156, z późn. zm.). W świetle tego przepisu stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem, że stypendium to co do zasady nie przysługuje uczniowi, który otrzymuje inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych. Ustawodawca dopuścił możliwość udzielenia stypendium szkolnego w formie świadczenia pieniężnego, o ile organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2 art. 90d ustawy o systemie oświaty nie jest możliwe. Z kolei zgodnie z art. 90o ust. 4 ustawy stypendium szkolne wstrzymuje się albo cofa w przypadku ustania przyczyn, które stanowiły podstawę przyznania stypendium szkolnego. Zgodnie z art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty, miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy, o której mowa w ust. 7, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3. W myśl art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Stypendium szkolne nie może być niższe miesięcznie niż 80% kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie może przekraczać miesięcznie 200% tej kwoty (art. 90d ust. 9). Podstawową przesłankę przyznania stypendium stanowi, więc trudna sytuacja materialna ucznia, na którą składają się dwa elementy, podlegające ocenie organów: niski dochód na osobę w rodzinie oraz szczególne problemy bytowe występujące w rodzinie lub jej dysfunkcjonalność. Spełnienie obu kryteriów musi nastąpić jednocześnie. W rozpoznawanej sprawie istotą sporu pomiędzy skarżącą a organami jest kwestia oceny dochodu na osobę w rodzinie. W zakresie tej przesłanki ustawa o systemie oświaty nie określa ani wysokości dochodu uprawniającego do uzyskania stypendium, ani zasad jego ustalania. W tym zakresie poprzez odesłanie zawarte w art. 90d ust. 7 i 8 ustawy o systemie oświaty znajdują zastosowanie regulacje zawarte w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn. zm.). Ustawa o pomocy społecznej wprowadza pojęcie "kryterium dochodowego na osobę w rodzinie", jako warunkujące nabycie prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kryterium to jest określone ustawowo i weryfikowane co trzy lata (art. 9 ustawy o pomocy społecznej). Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł, 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł, 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W aktach sprawy – jak już wskazano wyżej – znajduje się natomiast oświadczenie M.M. (matki M.M.) z dnia [...] stycznia 2017 r. o wysokości dochodów w rodzinie, w którym wskazała, że dochód 6-osobowej rodziny wynosi 3.183 zł, co daję na osobę w tej rodzinie dochód w wysokości 530,50 zł. Kwota ta przekracza zaś granicę wskazaną w wyżej wymienionym akcie prawnym, tj. 514 zł. Zważyć jednak należy, że w odwołaniu od powyższej decyzji M.M. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego M.M. stwierdziła, że nastąpiła pomyłka w zakresie miesięcznej kwoty dochodu na osobę, gdyż uwzględniono dochód konkubenta matki – D.R., który nie jest ojcem M.M., nie pozostaje razem w gospodarstwie domowym i nie posiada zameldowania w miejscu zamieszkania rodziny. Argumentacja ta powtórzona została także w rozpatrywanej skardze. Biorąc zaś pod uwagę, że kwota ustalona w postępowaniu przed organem jedynie nieznacznie przekracza próg ustalony w § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a także uwzględniając argumentację skarżącej, konieczne jest przeprowadzenie ponownego, szczegółowego postępowania dowodowego, w toku którego organ szczegółowo wyjaśni sytuację finansową rodziny M.M., co z kolei pozwoli na wydanie prawidłowej decyzji co do wypłaty stypendium lub jej wstrzymania. Na obecnym etapie z uwagi na zaistniałe wątpliwości co do tego, czy D.R. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, zdaniem Sądu, nie jest możliwe ostateczne ustalenie wysokości dochodu tej rodziny, a co za tym idzie także dochodu w przeliczeniu na jedną osobę. Dlatego też konieczne jest, by organ ponownie rozpatrując sprawę wydał stosowną decyzję po przeprowadzeniu szczegółowego postępowania dowodowego i poczynieniu ustaleń faktycznych wyjaśniających wątpliwości zaistniałe na gruncie niniejszej sprawy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.