II SA/Wa 880/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, Janusz Walawski, , Maryla Wiśniewska, Protokolant sekretarz sądowy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2019 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej organem/ Prezesem ZUS) decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Pani K.K. (skarżąca) z dnia [...] stycznia 2019 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1270; dalej jako ustawa), odmówił przyznania świadczenia. Skarżąca skorzystała z możliwości niewnoszenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, i zgodnie z art. 52 § 3 i 53 § 1 p.p.s.a. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Organ wskazał, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie artykułu 83 ust. 1 ustawy. Podniósł, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że w okresie od [...] października 2009 r do [...] października 2011 r. skarżąca była studentką na Wydziale Filologicznym, a od [...] września 2011 r. do [...] czerwca 2016 r. na Wydziale Humanistycznym, lecz nie ukończyła nauki w szkołach wyższych. W okresie od [...] września 2016 r. do [...] grudnia 2016 r. był objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi jako osoba pobierająca stypendium w okresie odbywania stażu, a kolejne objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi nastąpiło [...] maja 2017 r. W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w przerwach w ubezpieczeniu wobec skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Wskazał, że wobec tego istniały, w tym czasie, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Oceniając sytuację materialną skarżącej uznał, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby pozostawała bez niezbędnych środków utrzymania. W związku z powyższym uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 w/w ustawy. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego oraz błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Jej zdaniem niezrozumiałe, bo niezgodne z faktami, jest stwierdzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, iż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonaniu zatrudnienia, bowiem w przerwach w ubezpieczeniu wobec wnioskodawczyni nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Uznała, że opisany przebieg uczenia się i podejmowania pracy wskazuje, że nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia z ZUS w trybie zwykłym, ale jednoznacznie wskazuje na to, że spełnia warunek wymieniony jako pierwszy do uzyskania świadczenia w trybie wyjątkowym. Podnosi, że w przypadku jej stanu zdrowia niezrozumiałe, bo niezgodne z faktami, jest stwierdzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, iż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonaniu zatrudnienia, bowiem w przerwach w ubezpieczeniu wobec wnioskodawczyni nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Podnosi, że organ nie zauważył, że w jej przypadku do dnia powstania niezdolności do pracy nie uchybiła warunkom posiadania wymaganego okresu ubezpieczenia. Stan całkowitej niezdolności do pracy, jaki towarzyszy wnioskodawczyni bez przerwy od 27 roku życia, nie pozwolił jej wcześniej na wypracowanie w trybie zwykłym jakiegokolwiek świadczenia. Wskazał, że po zakończeniu leczenia szpitalnego trwającego od [...] listopada 2017 roku do [...] marca 2018 roku, podczas którego utraciła wzrok i słuch, jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga na co dzień stałej pomocy osób trzech w celu realizacji podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Znaczny stopień niepełnosprawności orzeczono do dnia [...] listopada 2023 r. Wskazała, że przed chorobą mieszkała sama w swoim mieszkaniu, co aktualnie stało się niemożliwe i wymaga stałej 24-godzinnej opieki, którą zajęła się jej matka. Podnosi, że pozostaje w zasadzie bez środków do życia. Otrzymywany zasiłek pielęgnacyjny początkowo w wysokości 153,00 zł, a aktualnie w wysokości 184,42 zł, a który od [...] listopada 2019 r. wzrośnie do 215,84 zł stanowi kroplę w morzu uzasadnionych i niezbędnych potrzeb. Posiada mieszkanie, którego czynsz wraz z pozostałymi mediami wynosi 430 zł. Wyżywienie, środki czystości, odzież, obuwie wynoszą min. 700 zł. Wskazuje, że leżąc przez 4 miesiące w szpitalu w zasadzie w jednej pozycji, doznała skrzywienia kręgosłupa oraz znacznego osłabienia krążenia. Od miesięcy korzysta z usług masażysty doświadczając jednocześnie znacznej poprawy postawy oraz poprawy krążenia. Godzina masażu, który odbywa się 2 razy w tygodniu wynosi 80 zł, a zatem miesięczny koszt wynosi 640 zł. Na skutek intensywnego przyjmowania leków (w szpitalu) doznała silnej nadczynności tarczycy przekładającej się na znaczące nadciśnienie, stąd też kardiolog zaleca stosowanie leku I., koszt którego wynosi bez mała 100 zł miesięcznie. Pozostałe leki to kwota około 100 zł. Obciążona jest szeregiem niezbędnych wydatków, których łączny koszt wynosi około 2.000 zł, dysponuje zaś kwotą około 185 zł. Wskazała, że utrzymuje ją matka. W związku z powyższym wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], odmawiająca przyznania świadczenia z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w świetle kryteriów opisanych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Sąd dopatrzył się w działaniu organu rozstrzygającego w niniejszej sprawie nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; zwanej dalej Kpa.) W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się bowiem przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 Kpa. i art. 80 Kpa.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 Kpa.. Należy zauważyć, że treścią tego przepisu jest zagwarantowanie każdemu obywatelowi świadczeń na wypadek: niezdolności do pracy ze względu na chorobę; niezdolności do pracy ze względu na inwalidztwo; pozostawania bez pracy nie z własnej woli i nieposiadania innych środków utrzymania (zob. np. wyrok TK z 19 grudnia 2012 r., K 9/12, pkt III.4.3.2 czy wyrok z 3 marca 2015 r., K 39/13, pkt III.3), (v. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II Garlicki Leszek (red.), Zubik Marek (red.), Lex). W zaskarżonej decyzji organ nie przedstawił i nie rozważył w pełni okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy na gruncie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ wskazał w decyzji jedynie, że w wieku 27 lat skarżąca stała się całkowicie niezdolna do pracy. Podniósł, że na przestrzeni 28 lat życia - zamiast 4 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowała tylko 7 miesięcy i 18 dni okresów składkowych oraz 2 miesiące i 15 dni okresów nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Organ wskazał, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że w okresie od [...] października 2009 r do [...] października 2011 r. skarżąca była studentką na Wydziale Filologicznym, a od [...] września 2011 r. do [...] czerwca 2016 r. na Wydziale Humanistycznym, lecz nie ukończyła nauki w szkołach wyższych. W okresie od [...] września 2016 r. do [...] grudnia 2016 r. był objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi jako osoba pobierająca stypendium w okresie odbywania stażu, a kolejne objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi nastąpiło [...] maja 2017 r. W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w przerwach w ubezpieczeniu wobec skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Wskazał, że w tym czasie nie istniały, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. W ocenie Sądu opisany przebieg uczenia się i podejmowania pracy wskazuje jednoznacznie, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia z ZUS w trybie zwykłym, ale po dokładnej analizie okoliczności sprawy może spełnić warunki wymienione w art. 83 ustawy do uzyskania świadczenia w trybie wyjątkowym. Zdaniem Sądu organ nie zauważył, że w przypadku skarżącej do dnia powstania niezdolności do pracy nie uchybiła ona warunkom posiadania wymaganego okresu ubezpieczenia. Stan całkowitej niezdolności do pracy, jaki towarzyszy wnioskodawczyni bez przerwy od 27 roku życia, nie pozwolił jej wcześniej na wypracowanie w trybie zwykłym jakiegokolwiek świadczenia. Okolicznością niesporną jest, że po zakończeniu leczenia szpitalnego trwającego od [...] listopada 2017 roku do [...] marca 2018 roku, podczas którego skarżąca utraciła wzrok i słuch, jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga na co dzień stałej pomocy osób trzech w celu realizacji podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Znaczny stopień niepełnosprawności orzeczono do dnia [...] listopada 2023 r. Faktem jest, że przed chorobą mieszkała sama w swoim mieszkaniu, a to aktualnie stało się niemożliwe i wymaga stałej 24-godzinnej opieki, którą zajęła się jej matka. W ocenie Sądu do ewentualnej wysokości dochodów skarżącej nie można doliczać dochodów jej matki, która w tym wypadku może dobrowolnie ponosić pewne koszty utrzymania córki. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest zaś pogląd, zgodnie z którym, dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównać sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne – minimalną emeryturą, rentą z tytułu niezdolności do pracy i rentą rodzinną (v. wyrok NSA z 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 121/14, wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt administracyjnych wynika, że ta przesłanka może być spełniona. Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona pełnych ustaleń stanu faktycznego, a następnie dokona ich oceny na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uwzględniając przedstawione wyżej rozważania. Biorąc pod uwagę przepis art. 67 ust. 1 Konstytucji RP organ rozważy, czy okoliczności, które spowodowały niewypracowanie przez skarżącą emerytury w gwarantowanej minimalnej wysokości, można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (v. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty skargi Sąd uznał za zasadne. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w wyroku.