II SA/Wa 884/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Lucyna Picho po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2015 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na decyzje Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] kwietnia 2015 r., w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 29 czerwca 2015 r., złożonym na formularzu PPPr, strona skarżąca Stowarzyszenie [...] w W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach skarżące stowarzyszenie podało, że nie posiada majątku,, prowadzi działalność społeczną. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że sytuacja finansowa Stowarzyszenia pogorszyła się, na skutek zmiany orzecznictwa sądowego i kontrowersji wokół statutu Stowarzyszenia łączących się z wzywaniem do przedstawienia aktualnej uchwały członków wskazującej na umocowanie przedstawiciela do występowania w ich imieniu było powodem zmniejszenia liczby członków do ustawowych 3 osób reszta członków zgodziła się działać na zasadach wolontariatu. A to spowodowało zmniejszenie wpływów ze składek. W związku z wątpliwościami dotyczącymi sytuacji majątkowej referendarz sądowy wezwaniem z dnia 3 lipca 2015 r., zwrócił się do skarżącego o nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków lub kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, oraz oświadczenia czy w związku z treścią uchwały członków Stowarzyszenia [...] z dnia [...] października 2014 r., zgromadzono środki z tytułu miesięcznej składki i w jakiej wysokości. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca oświadczył, że nie posiada kont i rachunków bankowych wskazał na wyliczenie z którego wynika, że ze składek zebrano środki w wysokości [...] zł a wydatki wyniosło [...] zł, zaś opłaty sądowe [...] zł, zatem członkowie stowarzyszenia oprócz składek będą musieli dopłacić dodatkowo [...] zł. Stowarzyszenie oświadczyło, że stan deficytu finansowego spowodował, że opłacono tylko 2 skargi a 8 skarg zostało odrzuconych przez Sąd z uwagi na niewniesienie opłaty sądowej. Rozpoznając wniosek na wstępie należy wskazać, że stosownie do treści przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. W konsekwencji każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 2033/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie ugruntował się pogląd, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych nie obliguje do przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona – co należy podkreślić – nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku referendarz sądowy uznał, że żądanie strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, spełnia przesłankę określoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych rachunków bankowych i kont, jak również nie wykazała, iż posiada dodatkowe środki zgromadzone na koncie, a wręcz przeciwnie członkowie stowarzyszenia zmuszeni są oprócz składek dopłacać do spraw sądowych jak również ograniczać liczbę skarg wnoszonych do Sądu. Ponadto z przedłożonej do akt sprawy uchwały członków Stowarzyszenia [...] z dnia [...[] października 2014 r., wynika, że w skład Stowarzyszenia wchodzi [...] członków, który opłacają składki, natomiast [...] byłych członków zobowiązało się do wspomagania stowarzyszenia na zasadach wolontariatu. Zatem przy składce miesięcznej w wysokości [...] zł skarżący nie jest w stanie zebrać (w skali miesiąca) kwoty, z której mógłby samodzielnie opłacić koszty sądowe w tym wpis od skargi. W tej sytuacji należy uznać, że strona wykazała, że spełnia przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia