II SA/Wa 898/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Ewa Marcinkowska (spr.), Protokolant starszy sekr. sąd. Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] o odmowie przyznania M. S. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 29 czerwca 2015 r. M. S. wystąpił do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku wskazując na swój zły stan zdrowia uniemożliwiający mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] marca 2016 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. S. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Organ podniósł, iż z dokumentacji rentowej wynika, że orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2016 r. wnioskodawca został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy. Jednocześnie ww. orzeczeniem komisja lekarska ZUS ustaliła, że wnioskodawca nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Nie spełnia zatem warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. W związku z powyższym w obecnym stanie faktycznym i prawnym brak podstaw do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy na mocy przepisu art. 83 ww. ustawy. Organ zaznaczył jednocześnie, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium przesadzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. S. podniósł, że z uwagi na znaczne naruszenie sprawności organizmu jest całkowicie niezdolny do pracy. W obecnym stanie zdrowia nie jest w stanie przekwalifikować się ani podjąć jakiekolwiek pracy. Wskazał też na swoją bardzo trudną sytuację materialną i mieszkaniową Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2016 r. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację. Podkreślił ponownie, że komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2016 r. ustaliła, iż wnioskodawca jest częściowo niezdolny do pracy od 31 lipca 2013 r. do 31 stycznia 2019 r. Zatem w przypadku wnioskodawcy przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy nie zachodzi i jest to okoliczność, która eliminuje go z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art.83 ustawy jest bowiem całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego. Organ zaznaczył jednocześnie, że częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza, a nie uniemożliwia wnioskodawcy całkowicie możliwości wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Wyjaśnił jednocześnie, że Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, a przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Trudne warunki materialne nie stanowią natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie na podstawie przepisu art. 83 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S. zarzucił, że trwające już od 2013 r. postepowanie dotyczące uznania go za częściowo niedolnego do pracy jest bezpodstawne, biorąc pod uwagę ilość schorzeń na które choruje. W jego ocenie, z uwagi na stan zdrowia, jest całkowicie niezdolny do pracy. Twierdzenie komisji lekarskiej, że jego stan zdrowia może się poprawić jest absurdalne, podobnie jak twierdzenie, że w obecnym stanie zdrowia może się przekwalifikować. Zwrócił się w związku z tym o zlecenie jego badan przez konsylium lekarzy. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze organ wyjaśnił, że przy wydawaniu decyzji związany jest wydanymi w sprawie orzeczeniami lekarskimi. Orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z [...] stycznia 2016 r. jest zatem dla niego prawomocne i wiążące. Także badający skarżącego biegi nie znaleźli podstaw do uznania u niego całkowitej niezdolności do pracy. Organ zaznaczył jednocześnie, że w toku postępowania skarżący nie nadesłał żadnej dokumentacji, uzasadniającej weryfikację wydanego przez komisję lekarską ZUS orzeczenia, ani też świadczącej o potrzebie jego aktualizacji ze względu na zmianę stanu zdrowia skarżącego po styczniu 2016 r. Samo zaś przekonanie skarżącego, że istniejące u niego liczne schorzenia mają tak determinujący wpływ na jego zdolność do pracy nie jest ani wystarczające do zakwestionowania wydanych orzeczeń, ani nie może orzeczenia takiego zastąpić Sama trudna sytuacja materialna, choć jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi natomiast wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Skarżący w piśmie procesowym z dnia 16 czerwca 2016 r. podniósł, iż nie otrzymał żadnego pouczenia o możliwości odwołania się od orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2016 r., w którym ustalono, że jest częściowo niezdolny do pracy. Zakwestionował prawidłowość rozpoznania dokonanego w tym orzeczeniu, a także udział w jego badaniu lekarza orzecznika ZUS R.T. który w jego ocenie powinien być wyłączony od jego sprawy. Zaznaczył, że w swoim zawodzie pracownika budowlanego nie może otrzymać pozytywnych badań wysokościowych. Powołał się też na nową dokumentację lekarską z 2016 r., której kopie załączył do pisma. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy nie może być więc sama trudna sytuacja materialna wnioskodawcy. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki niezbędne do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż skarżący nie może być uznany za osobę, która nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym omawiany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy, bądź wiekiem. Oba elementy skarżącego zaś nie dotyczą. Bezspornym w niniejszej sprawie jest bowiem, że skarżący, który w dacie orzekania przez organ miał 60 lat, nie osiągnął ustawowego wieku emerytalnego mężczyzn. Nie ma też orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. W aktach administracyjnych znajduje się bowiem orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2016 r. ustalające, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy do 31 stycznia 2019 r. oraz, że nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Należy w tym miejscu podkreślić, że Prezes ZUS orzekając w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie może dokonywać swobodnej oceny zdolności wnioskodawcy do podjęcia zatrudnienia, lecz jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, a w przypadku wniesienia od niego sprzeciwu, orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS, które jest ostateczne. W tej sytuacji ustalenia dokonane przez komisję lekarską ZUS w orzeczeniu z dnia [...] stycznia 2016 r. były wiążące dla Prezesa ZUS. Zgodnie bowiem z art. 14 ust. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej ZUS. Także Sąd w ramach kontroli decyzji Prezesa ZUS nie ma uprawnień do określenia stanu zdrowia wnioskodawcy, czy też nakazywania wydania orzeczenia o stanie zdrowia wnioskodawcy określonej treści. Rola sądu administracyjnego sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w sprawie decyzji administracyjnych. To zaś wyłącznie skarżący może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do ZUS o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia jego całkowitej niezdolności do pracy. Brak zatem spełnienia przez skarżącego przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, wyłącza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Jest to okoliczność wystarczająca i przesądzająca o niemożności uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie renty w trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja materialna nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez skarżącego o świadczenie z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2016 r. odpowiadają prawu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.