II SA/Wa 899/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędziowie WSA Janusz Walawski, Sławomir Antoniuk (spr.), , Protokolant specjalista Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwiększenia stypendium doktoranckiego oddala skargę Rektor Uniwersytetu [...] (dalej jako Rektor U[...]) decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 200a oraz art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), § 2 ust. 1 regulaminu określającego tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego na Uniwersytecie [...] (tekst jedn. Monitor U[...] z 2015 r., poz. 164 - dalej jako regulamin), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] odmawiającą przyznania M. K. zwiększonego stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2015/2016. W uzasadnieniu powyższej decyzji Rektor U[...] wskazał, iż Komisja Doktorancka Instytutu [...] Uniwersytetu [...] (dalej jako Komisja Doktorancka), działając na podstawie przepisów określonych w § 2 ust. 1-3 i § 5 ust. 1 regulaminu, oceniła wnioski wszystkich doktorantów ubiegających się o zwiększenie stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2015/2016. Po zapoznaniu się z opinią Komisji Doktoranckiej i zebranymi w sprawie dowodami, decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Rektor U[...] postanowił nie przyznać M. K. zwiększenia stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2015/2016, bowiem po analizie dokonań wymienionej Komisja Doktorancka przyznała jej punkty w następujących kategoriach: 1) postępy prac nad rozprawą (max 10 pkt) – 0, 2) prace roczne (max 7 pkt) – 0, 3) dydaktyka ocena jakościowa (max 3 pkt) – 0, 4) dydaktyka ocena ilościowa (max 15 pkt) – 0, 5) referaty na konferencjach naukowych (max 16 pkt) – 2, 6) publikacje (brak limitu pkt) – 12, 7) staże i wyjazdy naukowe (max 4 pkt) – 0, 8) prace na rzecz Instytutu [...] (max 10 pkt) – 0, 9) granty naukowe (max 10 pkt) – 0. Opinię Komisji Doktoranckiej organ uznał za prawidłową i podzielił zawartą w niej ocenę osiągnięć M. K. w ramach własnego działania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Rektora U[...] z dnia [...] grudnia 2015 r. M. K. podniosła, iż zbyt późno dowiedziała się o nagłej zmianie regulaminu określającego tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego na U[...] (tj. pierwsze zawiadomienie miało miejsce [...] października 2015 r., zaś drugie [...] października 2015 r.). Jej zdaniem nowy regulamin zadziałał wstecz. Nie zwiera także legalnej definicji zajęć dydaktycznych. Natomiast dwa tygodnie to za krótki czas, aby móc przygotować dokumenty potwierdzające działalność dydaktyczną (termin składania wniosków upływał w dniu 31 października 2015 r.). Odwołująca się zasygnalizowała, iż doktoranci pierwszego roku nie mają możliwości spełnienia wymogu prowadzenia zajęć dydaktycznych, ze względu na to, iż dopiero na I roku studiów doktoranckich prowadzony jest kurs Dydaktyki Szkoły Wyższej. Ze względu na zmianę regulaminu, nie została wykorzystana cała pula stypendiów przeznaczonych dla pierwszego rocznika w Instytucie [...]. Nie znajdując podstaw do uwzględnia wniesionego środka zaskarżenia Rektor U[...] stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W motywach podjętego na wstępie rozstrzygnięcia organ podniósł, iż regulamin określający tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego na U[...] został zmieniony zarządzeniem Rektora U[...] nr [...] z dnia [...] września 2015 r. Uwzględnia on zmiany zawarte w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 24 października 2014 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich. Ponieważ powyższe rozporządzenie weszło w życie z dniem następującym po jego ogłoszeniu, zmiany w przepisach musiały obowiązywać w dniu 1 października 2015 r. Wobec powyższego nie było możliwości przesunięcia dnia wprowadzenia stosownej zmiany do zasad przyznawania zwiększenia stypendium w Instytucie [...] U[...] o kolejny rok akademicki. Odnosząc się do zarzutu, iż doktoranci pierwszego roku nie mają możliwości uzyskania osiągnięć dydaktycznych, organ stwierdził, iż Komisja Doktorancka podjęła uchwałę, aby pojęcie zadań dydaktycznych traktować możliwie szeroko. Komisja uznała, że za zajęcia dydaktyczne będzie uznawała zajęcia samodzielnie prowadzone lub współprowadzone przez doktoranta. W tym rozumieniu nie mieszczą się działania, które mają charakter wypełniania obowiązków studenta/słuchacza w ramach seminarium. Rektor U[...] w nawiązaniu do zarzutu, iż nie została wykorzystana cała pula stypendiów dla pierwszego rocznika w Instytucie [...] stwierdził, iż Komisja Doktorancka przyznała mniej stypendiów ze względu na przestrzeganie obowiązujących przepisów przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego, nie było to zaś wynikiem dowolnej decyzji Komisji. W ocenie organu sprawa odwołującej się została rozpatrzona z uwzględnieniem postanowień art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Komisja Doktorancka, a następnie Rektor, wziął bowiem pod uwagę cały materiał dowodowy przedstawiony przez doktorantkę we wniosku i załącznikach do niego, rozpatrzył sprawę na jego podstawie po dokładnym wyjaśnieniu jej stanu faktycznego. Ponownie rozpoznając sprawę Rektor nie znalazł podstaw do zakwestionowania dokonanej wcześniej przez siebie oceny osiągnięć doktorantki w oparciu o istniejące normatywne kryteria. Okoliczność ta, stosownie do art. 200a ust. 1 in fine ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, uniemożliwiała przyznanie M. K. rzeczonego stypendium. Decyzja Rektora U[...] z dnia [...] marca 2016 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez M. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji skarżąca nie zgodziła się z przedstawioną przez Rektora U[...] argumentacją. Podniosła, iż organ nie odniósł do zarzutu mówiącego o zadziałaniu nowego regulaminu wstecz. Natomiast regulamin wchodząc w życie z dniem 1 października 2015 r. odnosił się do osiągnięć, które słuchacze studiów doktoranckich mieli zdobyć pomiędzy 1 października 2014 r. i 30 września 2015 r. Wprowadzona zbyt późno zmiana złamała podstawową dla państwa prawa zasadę stabilności prawa. Nadto Rektor U[...] argumentował, że definicja osiągnięć dydaktycznych leżała w gestii poszczególnych jednostek dydaktycznych. Jednakże przez to, że nie wprowadzono jednolitych zasad obejmujących cały Uniwersytet [...] i regulujących szczegółowo wprowadzone zarządzenie, poskutkowało to tym, że każda jednostka przyjmowała odmienne kryteria. Ostatecznie doktoranci różnych jednostek dydaktycznych nie byli traktowani w równy sposób. W odpowiedzi na skargę Rektor U[...] wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 200a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.). Na mocy przepisów tej ustawy ustawodawca zadecydował o wyposażeniu organów uczelni w kompetencje do decydowania o przyznaniu doktorantowi stypendium (art. 200 § 1), jak i o zwiększeniu tego stypendium z dotacji projakościowej (art. 200a § 1). Decyzja w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego jest tzw. decyzją uznaniową, o czym świadczy brzmienie przepisu art. 200 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, iż organ ma w sprawie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a więc musi wynikać z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w następnej kolejności jego wyczerpującego uzasadnienia. Przepis art. 207 ust. 1 ww. ustawy obliguje organy uczelni aby do podejmowanych decyzji w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, stosować odpowiednio przepisy k.p.a. Przyznanie stypendium uczestnikom studiów doktoranckich należy niewątpliwie do kategorii spraw, o których mowa w tym przepisie. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Chociaż w świetle wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli pod względem zgodności z prawem prowadzonej przez sądy administracyjne (art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym), muszą one spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Oznacza to, że organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego winny przestrzegać ogólnych zasad postępowania administracyjnego i respektować podstawowe założenia procedury administracyjnej. Powinny zatem poczynić ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Kontrola sądowa rozstrzygnięć podejmowanych w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do tego, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie ustalenia, czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, albowiem podejmowanie decyzji uznaniowej nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy uznać zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem, a zarzuty skargi za niezasadne. Należy mieć na względzie, że postępowanie o przyznanie stypendium doktoranckiego jest postępowaniem konkursowym. Z powodu bowiem ograniczonej liczby stypendiów, stypendium może być przyznane tylko niektórym doktorantom, tym, którzy uzyskali najlepszą ocenę osiągnięć. Zgodnie z art. 200a ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej. Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa regulamin określony przez rektora po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem zasady, że uprawnienie do otrzymania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Ponadto zgodnie z § 12 ust. 2 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 24 października 2014 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2014 r., poz. 1480) stypendium doktoranckie może być przyznane doktorantowi, który: 1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich; 2) wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych albo realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczeni albo jednostkę naukową; 3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej. Rozporządzenie to określa jedynie ogólne warunki przyznawania stypendium doktoranckiego i określa minimalną kwotę stypendium doktoranckiego (§ 15). Realizując postanowienia art. 200a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym Rektor U[...] wydał zarządzenie nr [...] z dnia [...] września 2015 r. wprowadzające Regulamin określający tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego na Uniwersytecie [...], które określiło warunki przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego. Wynika z niego, że doktorant ubiegający się o powyższe stypendium, powinien złożyć wniosek do końca pierwszego miesiąca cyklu dydaktycznego jednostki organizacyjnej U[...], który podlega zaopiniowaniu przez komisję doktorancką właściwej jednostki organizacyjnej U[...] (§ 2 ust. 1 i 5 regulaminu). Komisja doktorancka sporządza listę rankingową z zastrzeżeniem, że uprawnienie do otrzymania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów danego roku studiów doktoranckich (§ 2 ust. 3 regulaminu). Szczegółowy tryb rozpatrywania wniosków o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego w Instytucie [...] U[...] został opracowany przez Komisję Doktorancką tego Instytutu i uzyskał akceptację Rektora U[...]. W oparciu o powyższe unormowania wniosek skarżącej (studentki I roku studiów doktoranckich) o przyznanie zwiększonego stypendium został rozpatrzony przez Komisję Doktorancką. Wnioskodawczyni jako dokonania podlegające ocenie zgłosiła referaty na konferencjach naukowych, za które uzyskała 2 pkt i publikacje ocenione na 12 pkt. Nie zgłosiła natomiast innych dokonań, w tym obszarze dydaktyki ocenianej w wymiarze jakościowym i ilościowym. Wnioskodawczyni na 12-u doktorantów pierwszego roku Instytutu [...] została umieszczona na 9 pozycji listy rankingowej. Z powyższego jednoznacznie wynika, iż skarżąca nie znalazła się w gronie 30% najlepszych studentów – doktorantów pierwszego roku (Instytutu [...]). Nadto wniosek skarżącej nie uzyskał rekomendacji Komisji Doktoranckiej, bowiem wnioskodawczyni nie wykazała jakiejkolwiek działalności dydaktycznej. Wobec powyższego należy stwierdzić, iż decyzja odmawiająca skarżącej przyznania zwiększonego stypendium ma uzasadnione podstawy. Podkreślenia wymaga, iż skarżąca nie kwestionuje samej oceny zgłoszonych przez nią dokonań naukowych, lecz kryteria tej oceny polegające na przyjęciu, iż studenci pierwszego roku studiów doktoranckich powinni wykazać się pracą dydaktyczną. Zdaniem skarżącej, wprowadzenie zmienionym regulaminem wymogu legitymowania się dokonaniami zarówno naukowymi, jak i dydaktycznymi narusza obowiązujący porządek prawny. Gdyby bowiem stosowano dotychczasowe zasady przyznawania zwiększenia stypendium, stosując ocenę wyników w postępowaniu rekrutacyjnym, to skarżąca wnioskowane zwiększenie by otrzymała. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów podkreślić należy, iż ustalenie w kwestionowanym przez skarżącą regulaminie określającym tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego na Uniwersytecie [...] (wprowadzonym w życie zarządzeniem Rektora U[...] nr [...] z dnia [...] września 2015 r.) wymogu legitymowania się przez doktoranta I roku osiągnięciami zarówno naukowymi jak i dydaktycznymi nie jest zależne tylko od woli tego organu, lecz od woli ustawodawcy. Bowiem w art. 200a ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym ustawodawca jednoznacznie określił, iż zwiększenie stypendium z dotacji projakościowej przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej. Świadczenie to jest skierowane tylko do wybranej (posiadającej najlepsze wyniki) grupy doktorantów, bez podziału na roku studiów doktoranckich. Dlatego też obie przesłanki, o których mowa w art. 200a ust. 1 ww. ustawy, muszą być brane pod uwagę przy ocenie osiągnięć doktoranta zarówno pierwszego roku studiów doktoranckich jak i roczników kolejnych. Należy podkreślić, iż uczelni wyższej (tu jej organowi w postaci rektora) pozostawiona została swoboda ukształtowania trybu przyznawania "zwiększenia stypendium doktoranckiego". Granice tej swobody wyznaczają jednak przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Ta swoboda w ustalaniu w regulaminie przyznawania zwiększenia stypendium z dotacji projakościowej ograniczona jest więc przede wszystkim przez obowiązek realizowania celu ustawy. Rektor, jako organ uczelni wyższej, a także organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym w (art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a.) związany jest zasadą praworządności (art. 7 Konstytucji RP). Oznacza to, iż tworzone przez niego akty prawa wewnętrznego – regulaminy (jak i następczo podejmowane w oparciu o nie decyzje) nie mogą być sprzeczne z ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym. Zasada autonomii szkół wyższych musi się mieścić w granicach wynikających z ustawy. W analizowanym przypadku, kwestionowany przez skarżącą regulamin, określający przesłanki przyznania zwiększonego stypendium, nie wychodzi poza zakres regulacji ustawowej. Nie może być zatem mowy, na co zwraca uwagę skarżąca, o określeniu w przedmiotowym regulaminie kryteriów oceny w sposób sprzeczny z obowiązującym porządkiem prawnym. Z powyższych powodów nieuzasadnione jest twierdzenie skarżącej, iż jedynym kryterium oceny wniosków doktorantów pierwszego roku powinien być ranking przyjęć na studia doktoranckie. Wymóg osiągania bardzo dobrych wyników w postępowaniu rekrutacyjnym dotyczy jedynie przyznawania stypendium doktoranckiego dla doktorantów pierwszego roku studiów, o czym stanowi wprost art. 199 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Zwiększenie stypendium doktoranckiego, z uwagi na zawężenie podmiotów uprawnionych do jego uzyskania, jest świadczeniem przyznawanym według zaostrzonych kryteriów (wymaga wykazania znacznych osiągnięć zarówno naukowych jak dydaktycznych – art. 200a ust. 1 tej ustawy). Przyjęcie odmiennego punktu widzenia spowodowałoby zrównanie zasad przyznawania obu świadczeń, bez potrzeby ustalania przez uczelnię wyższą odmiennego trybu przyznawania zwiększonego świadczenia. Czyniłoby to art. 200a ust. 1 ww. ustawy zbędną regulacją prawną. Skoro kwestionowany przez skarżącą regulamin został prawidłowo wprowadzony do obrotu prawnego i podany do wiadomości na miesiąc przez końcową datą składania wniosków o przyznanie zwiększonego stypendium, to nie można Rektorowi U[...] czynić zarzutu, iż przyjął nieznane wnioskodawcom kryteria oceny wniosków. Tym bardziej, iż składane wnioski przybrały formę określonego wzoru (formularza), w którym należało wypełnić stosowne pola, wg. szczegółowych objaśnień podanych w sformalizowanym wniosku. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zaskarżoną decyzję za odpowiadającą prawu i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz.718 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.